Swiatłana Aleksijewicz
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
31 maja 1948 |
---|---|
Narodowość | |
Dziedzina sztuki | |
Epoka | |
Ważne dzieła | |
| |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |
Nagrody | |
| |
Strona internetowa |
Swiatłana Alaksandrauna Aleksijewicz (biał. Святлана Аляксандраўна Алексіевіч[a], ros. Светлана Александровна Алексиевич, Swietłana Aleksandrowna Aleksijewicz; ur. 31 maja 1948 w Stanisławowie) – białoruska pisarka i dziennikarka narodowości białorusko-ukraińskiej, tworząca w języku rosyjskim; autorka książek, filmów i sztuk teatralnych; laureatka licznych radzieckich i międzynarodowych nagród, w 2015 roku laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. W swojej twórczości porusza tematykę II wojny światowej, radzieckiej interwencji w Afganistanie, katastrofy w Czarnobylu, samobójstw i inną. Pisarka jest krytycznie nastawiona do polityki przywódcy Białorusi Alaksandra Łukaszenki, a jej prace nie są wydawane w tym kraju.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Swetlana_Alexijewitsch_2013.jpg/220px-Swetlana_Alexijewitsch_2013.jpg)
Urodziła się 31 maja 1948 roku w mieście Stanisławów, w obwodzie stanisławowskim Ukraińskiej SRR, ZSRR[1][2]. Jest pół-Ukrainką[3]. Jej ojciec, Białorusin[4][5][6][7] pochodzący z Białoruskiej SRR[b], służył w Siłach Zbrojnych ZSRR. Po jego demobilizacji Aleksijewicz przeniosła się wraz z rodziną na Białoruś[1], gdzie wychowywała się na wsi[8]. W 1972 roku ukończyła studia na Wydziale Dziennikarstwa Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego im. Lenina. W 1965 roku[1] (według innych źródeł – w latach 1965–1966[9] lub od 1966 roku[2][10]) pracowała jako wychowawczyni w internacie i nauczycielka. W 1966 roku[1] (według innego źródła – od tego roku[9]) była współpracownikiem literackim[9] rejonowej gazety „Prypiackaja Prauda” (pol. Prypecka Prawda) w Narowli. W latach 1972–1973[1] pełniła funkcję kierownika działu korespondencyjnego[9] w gazecie rejonowej „Majak Kommunizma” (pol. Latarnia Komunizmu) w Berezie. W latach 1973–1976 pracowała[1] jako korespondentka[10] w krajowej gazecie „Sielskaja Gazieta” (pol. Gazeta Wiejska). W latach 1976–1984[1] pełniła funkcję kierowniczki działu rozprawek i publicystyki[9] miesięcznika „Nioman” (pol. Niemen)[1]. Od 1984 roku zajmowała się pracą twórczą[10].
W 1995 roku została członkinią Rady Obserwacyjnej Białoruskiego Komitetu Helsińskiego. Od 2000 roku mieszkała we Włoszech, w Paryżu i Monachium. W marcu 2006 roku wyjechała do Szwecji. Wiele podróżuje po świecie, spotykając się z wydawcami, czytelnikami, występując z wykładami[9]. Przez wiele lat mieszkała poza granicami Białorusi, często ją jednak odwiedzając[11]. W 2013 roku ostatecznie powróciła do kraju i osiadła na stałe w Mińsku[12].
Swiatłana Aleksijewicz wychowuje córkę swojej przedwcześnie zmarłej siostry[13].
Charakterystyka twórczości
[edytuj | edytuj kod]W 1975 roku rozpoczęła działalność literacką[1][10] jako prozaiczka-dokumentalistka[2]. Tworzy w języku rosyjskim[14]. Jej pierwsze publikacje ukazały się na łamach czasopisma „Maładosć” i dotyczyły wojny niemiecko-radzieckiej w czasie II wojny światowej[10]. Zdaniem krytyków za jej literackiego ojca chrzestnego można uznać białoruskiego pisarza Alaksandra Adamowicza, twórcę nowego gatunku, który nazywał powieścią zbiorową, powieścią-oratorium, powieścią-świadectwem, ludem samym o sobie opowiadającym, prozą epicko-chóralną itd. W 1983 roku ukończyła swoją pierwszą książkę U wojny – nie żenskoje lico (wyd. pol. Wojna nie ma w sobie nic z kobiety, 2010)[1]. Utwór ten stanowił rozwinięcie wcześniejszych prac publikowanych w „Maładosci”[10] i wywołał falę krytyki ze strony środowisk komunistycznych. Autorce zarzucano pacyfizm, naturalizm i dyskredytowanie bohaterskiego obrazu kobiety radzieckiej, co w tamtych czasach stanowiło bardzo poważne zarzuty. Z tego powodu książka nie została wydana przez kolejne dwa lata. Dopiero w okresie pieriestrojki ukazała się w druku, prawie jednocześnie w czasopismach „Oktiabr”, „Roman-Gazieta”, w wydawnictwie „Mastackaja Litaratura” i „Sowietskij Pisatiel”. Łączny nakład wyniósł 2 miliony egzemplarzy. Kolejną publikacją była ukończona w 1985 roku książka Poslednije swidietieli (pol. Ostatni świadkowie) o spojrzeniu dzieci na II wojnę światową[1] i okupację niemiecką[2]. Napisana w 1991 roku[2][10] (według innego źródła – w 1989 roku[1]) książka Cynkowyje malcziki (wyd. pol. Ołowiane żołnierzyki, 2007; Cynkowi chłopcy, 2015) opisywała radziecką interwencję w Afganistanie[1], ukazującą ją jako amoralną zarówno w stosunku do narodu afgańskiego, jak i narodów ZSRR[10]. Książka wywołała falę negatywnych komentarzy w prasie wojskowej i komunistycznej oraz długotrwały proces sądowy, który przerwano pod naciskiem środowisk demokratycznych i zagranicznych intelektualistów. W 1993 roku powstała książka Zaczarowannyje smiertju (pol. Urzeczeni śmiercią) na temat samobójców, a w 1997 roku – Czernobylskaja molitwa (wyd. pol. Krzyk Czarnobyla, 2000; Czarnobylska modlitwa. Kronika przyszłości, 2012) o konsekwencjach katastrofy w Czarnobylu. W 1999 roku pracowała nad książką o miłości Czudnyj oleń wiecznoj ochoty[1] (pol. Cudny jeleń wiecznego polowania). Obecnie pracuje nad drugą częścią książki Zaczarowannyje smiertju, która zawierać będzie 10 nowych historii. Część pierwsza opisywała myśli i działania bohaterów w latach 1985–1995, część druga odnosić się będzie do ostatniego dziesięciolecia[9]. W 2013 roku wydała książkę Wremja second-hand (Koniec krasnogo czielowieka) (pol. Czasy secondhand. Koniec czerwonego człowieka, 2014)[15].
Swiatłana Aleksijewicz od 1976 roku była członkiem Związku Dziennikarzy ZSRR[1], od 1983 roku – Związku Pisarzy ZSRR, od 1989 roku – białoruskiego PEN-Centrum. Jej książki ukazały się w 19 krajach świata: Bułgarii, Indiach, Japonii, Francji, Niemczech, Stanach Zjednoczonych, Szwecji, Wielkiej Brytanii, Wietnamie i innych[13].
Po dojściu do władzy prezydenta Białorusi Alaksandra Łukaszenki państwowe białoruskie wydawnictwa zaprzestały wydawania książek Swiatłany Aleksijewicz[9]. Niemniej jednak nadal wydawane były za granicą, np. w Moskwie w 1998 roku[13].
Jej książka pt. Krzyk Czarnobyla częściowo stała się kanwą serialu filmowego „Czarnobyl” z 2019[16].
Twórczość inna i wpływ na kulturę
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Voices_from_Chernoby_2.jpg/220px-Voices_from_Chernoby_2.jpg)
Na podstawie książek Swiatłany Aleksijewicz powstawały filmy i sztuki teatralne[13]. Ona sama tworzyła jako dramaturg i scenarzysta[10], była autorką 21 filmów dokumentalnych i trzech sztuk teatralnych[9], m.in. sztuki Marutka (1987)[2]. Cykl filmów dokumentalnych na motywach książki Wojna nie ma w sobie nic z kobiety[13] (1980, 1982[2]) został w 1985 roku wyróżniony Nagrodą Państwową ZSRR i „Srebrnym Gołębiem” na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Dokumentalnych w Lipsku[13].
Tożsamość narodowa
[edytuj | edytuj kod]Swiatłana Aleksijewicz w różnych sytuacjach i okolicznościach deklarowała swoją przynależność do narodów: białoruskiego, rosyjskiego lub ukraińskiego. W wielu wypowiedziach dotyczących narodu białoruskiego używała formy my, sugerującej, że uważa się za Białorusinkę[17][3][18]. W innych okolicznościach jednak wielokrotnie mówiła my, Rosjanie[18]. Deklaruje także, że jest pół-Ukrainką[3]. Zdarza się jej też określić siebie mianem człowieka radzieckiego[18]. Tworzy w języku rosyjskim[14] i korzysta z niego na co dzień. Chociaż większość życia spędziła na Białorusi, nie posługuje się językiem białoruskim[19]. W pierwszym wywiadzie udzielonym po przyznaniu Nagrody Nobla powiedziała, że jest człowiekiem białoruskiego świata, człowiekiem kultury rosyjskiej, bardzo mocne szczepienie kultury rosyjskiej, i człowiekiem który bardzo długo mieszkał na świecie i na pewno kosmopolitą[20].
Poglądy
[edytuj | edytuj kod]Swiatłana Aleksijewicz wyraża pogląd, że na Białorusi w pierwszej kolejności należy zbudować demokrację, a dopiero później myśleć o odrodzeniu białoruskiej kultury i języka[19]. Ruchy zmierzające do odrodzenia narodowego oskarża o zbrodniczy romantyzm, z którym należy skończyć[21]. Pisarka w ogólnych słowach deklaruje, że nie jest zwolenniczką przywódcy Białorusi Alaksandra Łukaszenki[22]. Niektórzy biografowie twierdzą, że jest znana z konsekwentnie krytycznego stosunku do jego polityki[13]. Jednak pisarka wielokrotnie wyrażała się pochlebnie o Łukaszence i powtarzała jego retorykę. Nazywa go jedynym realnym politykiem w białoruskiej przestrzeni, i naszym liderem; twierdzi, że to on ocalił niezależność Białorusi i zagwarantował jej gospodarczą stabilność, przedłużył socjalizm, zadbał o studentów, ludzi biednych i starych; mówi, że kraj trzyma się na nim[22], a w kontekście polityki Federacji Rosyjskiej interesy jego osobistej władzy są zbieżne z interesami narodu[23]. Po referendum w 2004 roku, które znaczna część opozycji i społeczności międzynarodowej uznała za sfałszowane, Aleksijewicz zaakceptowała zwycięstwo Łukaszenki i nazwała oficjalny wynik rezultatem woli narodu[22]. Aleksijewicz krytykuje także opozycyjne wobec Łukaszenki siły polityczne w swoim kraju, zarzucając im psychologię ofiary i oczekiwanie na pomoc ze strony najpierw Zachodu, potem Federacji Rosyjskiej, a w końcu sąsiadów: Litwy, Polski i Ukrainy. Jej zdaniem jest to wynik poczucia bezsilności. Uważa, że Białorusini powinni samodzielnie, bez zagranicznej pomocy, rozwiązywać problemy swojego kraju[24].
Zdaniem Swiatłany Aleksijewicz białoruska tożsamość narodowa coraz częściej reprezentowana jest przez postać białorusko-polskiego inteligenta, który zastąpił przewodniczącego kołchozu i radzieckiego kierownika z partyjnego nadania. Do takiego wniosku doprowadziło ją wysunięcie przez siły demokratyczne Alaksandra Milinkiewicza na kandydata w wyborach prezydenckich w 2006 roku. Według niej białoruska tożsamość kształtuje się w opozycji do tożsamości Związku Radzieckiego i pod wpływem kolorowych rewolucji. Jednak nie obejmuje ona całego społeczeństwa, a jedynie niektóre jego warstwy, głównie studentów i inteligencję. Aleksijewicz uważa Białorusinów za naród zapóźniony[17], bardzo niejednolity, w którym na wschodzie przeważają cechy rosyjskie, na zachodzie – polskie[3]. Twierdzi przy tym, że białoruska kultura dzisiaj nie może konkurować nawet z polską[8]. Winą za to obarcza władzę Łukaszenki, która powinna wspierać proces kształtowania się białoruskiej tożsamości, a zamiast tego kultywuje grubiańską patriarchalność[17]. Według niej nie istnieje coś takiego jak wspólnota narodów byłego ZSRR, ponieważ stopniowo odchodzą one od tożsamości radzieckiej i powracają do swoich korzeni. Jednocześnie, chociaż dystansuje się od panslawizmu, uważa, że przed Słowianami rysuje się wspólna przyszłość. Jej zdaniem zanikają pretensje z dawnych czasów i wzajemne wypominanie krzywd, a współcześni białoruscy intelektualiści nie mają podstaw, by mówić o wrogości do Rosji[25].
Według Aleksijewicz najbardziej realnym strategicznym wyborem dla Białorusi jest sojusz z Federacją Rosyjską, ale jako sojusz dwóch osobnych państw[26]. Jednocześnie zauważa, że w Rosji pozostała imperialna świadomość, która jej się nie podoba[23]. Jej zdaniem najbliżsi sąsiedzi – Litwa, Polska i Ukraina – mogą stanowić przykład dla Białorusi[24]. Nie jest jednak możliwa integracja Białorusi ze strukturami Europy Zachodniej na zasadach równości, ponieważ istnieje tam silna konkurencja gospodarcza, a Białoruś jest zrujnowanym krajem i nie ma żadnego atrakcyjnego towaru, dzięki któremu mogłaby w tej konkurencji z powodzeniem uczestniczyć[26].
Europa, według Swiatłany Aleksijewicz, to część świata, w której za najwyższą wartość uważa się ludzkie życie, w odróżnieniu od Wschodu, gdzie pierwszeństwo mają problemy państwa[27]. Białoruś, jej zdaniem, nie jest jeszcze Europą, lecz zdeformowaną przestrzenią postradziecką z masą różnych problemów. Idee europejskie zostały zaakceptowane przez niewielką część białoruskiej inteligencji, ale nie przyswoiła ich sobie większość narodu. Uważa, że Białoruś jeszcze nawet nie zaczęła zmierzać w stronę Europy[3]. Ponadto niewiele może jej zaoferować pod względem kultury, jedynie patriarchalność i „czarnobylską filozofię” – punkt widzenia pełen lęków o przyszłość[8].
Krytyka
[edytuj | edytuj kod]Poglądy Swiatłany Aleksijewicz na temat budowy demokracji przed odrodzeniem narodowym spotkały się z krytyką ze strony środowisk związanych z Białoruskim Frontem Ludowym. Białoruscy działacze narodowi Alaksandra Siomucha i Zianon Pazniak wyrazili opinię, że nie jest możliwa budowa jakiejkolwiek stabilnej i trwałej demokracji bez świadomości narodowej. Ich zdaniem Białoruś jako państwo, nawet demokratyczne, nie przetrwa, jeżeli będzie zdominowane przez kulturę i świadomość rosyjską. Jego istnienie nie będzie miało ideologicznego uzasadnienia, a dominujący światopogląd rosyjski w sposób nieunikniony wypierać będzie białoruski i ciążyć ku Rosji[21][28]. Wypowiedzi Aleksijewicz, w których przedkłada demokrację nad ideę narodową, Pazniak nazywa fałszem, dwulicowością i antynarodową agresją[28]. Pazniak zwraca także uwagę, że Aleksijewicz, przeżywszy znaczną część życia na Białorusi, nie zna języka białoruskiego[19].
Światopogląd i postawa życiowa Swiatłany Aleksijewicz także spotkały się z ostrą krytyką ze strony Zianona Pazniaka. Zarzucił on pisarce radziecki sposób myślenia, bezideowość, lęk przed zmianami, nieuzasadniony pesymizm i białorusofobię. Pazniak krytykuje wyrażaną przez pisarkę w wielu wypowiedziach niewiarę w trwałość wyższych ludzkich wartości, bezradność, rozczarowanie wszelkimi ideami, sceptycyzm w kwestii dalszego istnienia białoruskiej państwowości. Nazywa to radzieckim poczuciem sytuacji bez wyjścia[18] i seansem samobójczego masochizmu[22]. Według Pazniaka Swiatłana Aleksijewicz okazuje także brak szacunku dla narodu białoruskiego, który postrzega w kategoriach radzieckich jako lud pracujący, a nie jako pełnoprawny naród, a nawet jako wieśniaków i kołchoźników o najniższych potrzebach, których tożsamość opiera się na zawiści odczuwanej w stosunku do bogatszych Rosjan[18].
Zdaniem Pazniaka wyrażana przez Swiatłanę Aleksijewicz dezaprobata dla Alaksandra Łukaszenki jest nieszczera. Jak zauważa, krytyka przywódcy Białorusi ze strony pisarki była łagodna i pozbawiona konkretów, przy jednoczesnym podkreślaniu jego rzekomych zasług, dobrych stron i poparcia ze strony narodu. Według Pazniaka jest to wyraz chytrości – działanie mające na celu budowę, głównie na Zachodzie, wizerunku opozycjonistki, przy jednoczesnym dążeniu do zyskania przychylności białoruskich władz[22].
Kontrowersje
[edytuj | edytuj kod]Dnia 12 czerwca 2016 roku, podczas spotkania z czytelnikami w bibliotece publicznej w nowojorskim Brooklynie, pisarka powiedziała, że Polacy mordowali Żydów, a nawoływać do tego mieli księża podczas mszy. Aleksijewicz dodała, że swoją wiedzę opiera na podstawie opinii polskiego dziennikarza:
"Kolaboranci, którzy działali na terenie Białorusi, oni wszyscy byli z Ukrainy. Powiem więcej, nie tylko na Litwie i Łotwie niszczono Żydów, jeszcze zanim przyszli tam Niemcy. To miało miejsce również na Ukrainie. A najgorzej odnosili się do Żydów Polacy. Bywało, że księża wprost na kazaniach mówili: 'Zabij Żyda'"[29]
W odpowiedzi polski MSZ zamieścił oświadczenie:
"Tego rodzaju stwierdzenia nie mają pokrycia w faktach i są wybitnie niesprawiedliwe oraz krzywdzące dla Narodu Polskiego. Podczas II wojny światowej karą wymierzaną przez okupacyjne władze niemieckie dla tysięcy Polaków, w tym wielu polskich bohaterskich duchownych ratujących Żydów, była kara śmierci".[29]
Głosy krytyki pojawiły się również ze strony ukraińskiego IPN oraz Reduty Dobrego Imienia.
Dnia 9 czerwca 2017 roku w rosyjskiej telewizji mocno opozycyjnej Dożd´ w programie „Priamaja linija” Aleksijewicz poruszając temat wojny w Donbasie poczyniła aluzję do białoruskich katolików:
„Wojna, którą zaczęła Rosja w Donbasie, na sumieniu Rosji, ponieważ taką wojnę można zacząć i na Białorusi. Dajcie tu [na Białoruś] czołgi, dajcie tu broń i katolicy będą zabijać prawosławnych czy kogo tam jeszcze. Człowiek jest dostatecznie niedoskonałą istotą i istotą bardzo polityczną” – mówiła Aleksijewicz, dodając – „ludziom można włożyć do głowy wszystko co chcecie”.[30]
Uwaga Aleksijewicz poczyniona w rosyjskiej telewizji odbiła się na Białorusi szerokim echem. Skomentował ją już arcybiskup metropolita mińsko-mohylewski Tadeusz Kondrusiewicz: „Z całą pewnością chcę podkreślić, że nawet nie można tego sobie wyobrazić na Białorusi, gdzie historycznie kształtują się dobre międzyreligijne i międzyetniczne relacje, które są naszym narodowym skarbem i dobrym przykładem dla całego świata”. Skierował swoją wypowiedź wprost do Aleksijewicz – „Nie chcemy, by Pani słowa jako laureata narody Nobla zostały uznane za wezwanie do międzywyznaniowej konfrontacji”.[30]
Co znamienne, w wypowiedziach wielu białoruskich publicystów niechętnych tej grupie narodowej, czy podważającej jej samoświadomość, chętnie używa się właśnie słowa „katolicy” na określanie osób polskiej narodowości[30].
Główne dzieła
[edytuj | edytuj kod]- Wojna nie ma w sobie nic z kobiety wydanie polskie Czarne 2010 i 2015, w tłumaczeniu Jerzego Czecha[31] (U wojny – nie żenskoje lico, wyd. biał. 1985)
- Ostatni świadkowie. Utwory solowe na głos dziecięcy wydanie polskie Czarne 2013, w tłumaczeniu Jerzego Czecha[32] (Poslednije swidietieli, wyd. biał. 1985)
- Ołowiane żołnierzyki wyd. polskie 2007, w tłumaczeniu Leszka Wołosiuka; Cynkowi chłopcy, II wyd. polskie 2015, w tłumaczeniu Jerzego Czecha[33] (Cynkowyje malcziki, wyd. biał. 1989[1] lub 1991[2][10])
- Krzyk Czarnobyla, wyd. pol. Świat Książki 2000, w tłumaczeniu Leszka Wołosiuka; Czarnobylska modlitwa wyd. pol. Czarne 2012[34] i 2015, w tłumaczeniu Jerzego Czecha (Czernobylskaja molitwa, wyd. biał. 1997)
- Czasy secondhand. Koniec czerwonego człowieka wyd. pol. Czarne 2015, w tłumaczeniu Jerzego Czecha[15] (Wremja second-hand. Koniec krasnogo czielowieka, wyd. biał. 2013)
- Urzeczeni śmiercią wyd. pol. Świat Książki 2001, w tłumaczeniu Leszka Wołosiuka[35] (Zaczarowannyje smiertju, wyd. biał. 1993, wyd. ros. 1994)
Nagrody i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order „Znak Honoru” (ZSRR);
- Nagroda Literacka Związku Pisarzy ZSRR im. Nikołaja Ostrowskiego (1984[13] lub 1985, Moskwa, ZSRR[36]);
- Nagroda Literacka Związku Pisarzy ZSRR im. Konstantina Fiedina (1985[13], Moskwa, ZSRR[36]);
- Nagroda Leninowskiego Komsomołu (1986[13][2], Moskwa, ZSRR[36]);
- Nagroda im. Kurta Tucholsky’ego – „za męstwo i godność w literaturze” (szwedzki PEN-Club[13], 1996, Sztokholm, Szwecja[36]);
- Nagroda Andrieja Siniawskiego „za szlachetność i nowatorstwo w literaturze” (redakcja Nowaj Gaziety[13], 1997, Moskwa[36], Federacja Rosyjska);
- „Triumf” (nagroda niepaństwowa[13], 1997, Moskwa[36], Federacja Rosyjska);
- Nagroda Fundacji Głasnost’ „Najbardziej Szczery Człowiek Roku” (1998, Moskwa, Federacja Rosyjska[36]);
- Nagroda Literacka Lipskich Targów Książki „Za Budowanie Europejskiego Porozumienia” (1998[13], Lipsk[36], Niemcy);
- Książka Polityczna (Fundacja im. Friedricha Eberta[13] – za najlepszą polityczną książkę roku (1998, Brema[36], Niemcy);
- Nagroda im. Herdera (Fundacja Alfreda Toepfera[13], 1999[36], Niemcy)[13];
- Nagroda „Świadek Świata” (Radio France Internationale, 1999, Paryż, Francja[36]);
- Nagroda Oxfam Novib/PEN za „wolność wypowiedzi” (nagroda międzynarodowa 2007)[37];
- Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego za reportaż literacki (Polska, 13 maja 2011) – za książkę Wojna nie ma w sobie nic z kobiety[38];
- Literacka Nagroda Europy Środkowej „Angelus” (3 grudnia 2011) – za książkę Wojna nie ma w sobie nic z kobiety[39];
- Medal Świętej Eufrozyny Połockiej[9];
- Nagroda Médicis w kategorii esej (2013) – za książkę Czasy secondhand. Koniec czerwonego człowieka[15];
- Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego za reportaż literacki (14 maja 2015) – za książkę Czasy secondhand. Koniec czerwonego człowieka[40].
- Nagroda Nobla w dziedzinie literatury (2015)[41]. Od 2002 roku zgłoszona przez Szwedzki PEN-Club do Literackiej Nagrody Nobla za cykl utworów Wojna nie ma w sobie nic z kobiety, Ołowiane żołnierzyki, Zaczarowannyje smiertju, Poslednije swidietieli i Krzyk Czarnobyla. W 2006 roku znalazła się na liście kandydatów do tej nagrody[9].
- Medal 100-lecia Białoruskiej Republiki Ludowej (2019)[42][43]
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Zapis według oficjalnego wariantu języka białoruskiego. Alternatywna forma zapisu, według tzw. wariantu klasycznego (taraszkiewicy): Сьвятлана Аляксандраўна Алексіевіч (czyt. Światłana Alaksandrauna Aleksijewicz).
- ↑ Zdaniem Zianona Pazniaka ojciec Swiatłany Aleksijewicz był narodowości rosyjskiej. Patrz: Пазьняк 2010 ↓, s. 611.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p Kto… ↓, s. 14
- ↑ a b c d e f g h i Саламевіч 1996 ↓, s. 243
- ↑ a b c d e Беларусь: ні Эўропа… ↓, s. 42
- ↑ The Nobel Prize in Literature 2015. Svetlana Alexievich. Biobibliographical Notes. Nobelprize.org. [dostęp 2016-01-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-19)]. (ang.).
- ↑ Laureatka literackiego Nobla: spróbujmy żyć w godnym państwie. Polskie Radio, 2015-10-08. [dostęp 2019-06-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-10-09)].
- ↑ Басова i Синькова 2009 ↓, s. 96
- ↑ Алексіевіч распавяла, што для яе «беларускі сьвет». Radio Swaboda, 2015-10-08. [dostęp 2019-06-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-13)]. (biał.).
- ↑ a b c Беларусь: ні Эўропа… ↓, s. 68–69
- ↑ a b c d e f g h i j k Алексиевич Светлана Александровна. who.bdg.by. [dostęp 2016-01-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-07-05)]. (ros.).
- ↑ a b c d e f g h i j Асіповіч 1993 ↓, s. 100
- ↑ Grzegorz Lisicki: Swietłana Aleksijewicz: Białorusi grozi zniknięcie. gazeta.pl, 2011-05-18. [dostęp 2019-06-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-17)].
- ↑ Катерина Гордеева: «Ты рядом с котлеткой по значимости и не мечтай встать» Интервью писательницы Светланы Алексиевич. meduza.io, 2015-09-30 13:55. [dostęp 2019-06-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-07-07)]. (ros.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q Kto… ↓, s. 15
- ↑ a b Кісялёў 2001 ↓, s. 139
- ↑ a b c Czasy secondhand. czarne.com.pl. [dostęp 2019-06-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-11-21)].
- ↑ Kremlowi nie podoba się serial HBO o Czarnobylu. Dlatego kręci własny. newsweek.pl, 4 czerwca 2019. [dostęp 2019-07-01].
- ↑ a b c Беларусь: ні Эўропа… ↓, s. 124–125
- ↑ a b c d e Пазьняк 2010 ↓, s. 767
- ↑ a b c Пазьняк 2010 ↓, s. 611
- ↑ «Сказала б дзякуй маім настаўнікам: Адамовічу і Быкаву». Radio Swaboda, 2015-10-08 23:25. [dostęp 2019-06-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-13)]. (biał.).
- ↑ a b Пазьняк 2010 ↓, s. 769
- ↑ a b c d e Пазьняк 2010 ↓, s. 768
- ↑ a b Беларусь: ні Эўропа… ↓, s. 175–176
- ↑ a b Беларусь: ні Эўропа… ↓, s. 194
- ↑ Беларусь: ні Эўропа… ↓, s. 152
- ↑ a b Беларусь: ні Эўропа… ↓, s. 91
- ↑ Беларусь: ні Эўропа… ↓, s. 26
- ↑ a b Пазьняк 2010 ↓, s. 614
- ↑ a b Wyborcza.pl [online], wyborcza.pl [dostęp 2017-06-11] .
- ↑ a b c Katolicy będą zabijać - straszy białoruska noblistka [+VIDEO] - Kresy - Portal Społeczności Kresowej [online], kresy.pl [dostęp 2017-06-11] (pol.).
- ↑ Wojna nie ma w sobie nic z kobiety. Swietłana Aleksijewicz. Wydawnictwo Czarne. [dostęp 2019-06-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-13)].
- ↑ Ostatni świadkowie. Utwory solowe na głos dziecięcy. Swietłana Aleksijewicz. Wydawnictwo Czarne. [dostęp 2019-06-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-13)].
- ↑ Cynkowi chłopcy. Swietłana Aleksijewicz. Wydawnictwo Czarne. [dostęp 2019-06-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-13)].
- ↑ Czarnobylska modlitwa. Kronika przyszłości. Swietłana Aleksijewicz. Wydawnictwo Czarne. [dostęp 2019-06-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-13)].
- ↑ Urzeczeni śmiercią. Lubimy czytać. [dostęp 2019-06-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-10-09)].
- ↑ a b c d e f g h i j k Prizes. alexievich.info. [dostęp 2019-06-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-13)]. (ang.).
- ↑ Oxfam Novib/PEN Award for Freedom of Expression. PEN International. [dostęp 2019-06-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-13)]. (ang.).
- ↑ Beata Kęczkowska: Nagroda im. Kapuścińskiego dla Aleksijewicz i Czecha. wyborcza.pl, 2011-05-13. [dostęp 2016-01-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-13)].
- ↑ Białoruska pisarka zdobyła nagrodę Angelusa. Polskie Radio, 2011-12-03. [dostęp 2019-06-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-04-04)].
- ↑ Bożena Dudko: Komunikat Jury Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego za Reportaż Literacki. kulturalna.warszawa.pl. [dostęp 2019-06-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-13)].
- ↑ The Nobel Prize in Literature 2015. nobelprize.org, 2015-10-08. [dostęp 2019-06-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-10-08)]. (ang.).
- ↑ Рада Беларускае Народнае Рэспублікі. Гадавік за 2017, 2018 і 2019 гг.. radabnr.org, 2020. s. 18, 26. [dostęp 2024-08-25]. (biał.).
- ↑ Siarhiej Nawumczyk: Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100. svaboda.org, 27 marca 2019. [dostęp 2024-08-25]. (biał.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- А. А. Асіповіч: Алексіевіч Святлана Аляксандраўна. W: Рэдкал.: М. В. Біч і інш.: Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. T. 1: А — Беліца. Mińsk: „Biełaruskaja Encykłapiedyja” im. Piatrusia Brouki, 1993, s. 100. ISBN 5-85700-074-2. (biał.).
- І. А. Саламевіч: Алексіевіч Святлана Аляксандраўна. W: Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.: Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. T. 1: А — Аршын. Mińsk: Biełaruskaja Encykłapiedyja, 1996, s. 243. ISBN 985-11-0036-6. (biał.).
- Centrum Naukowo-Analityczne „Białoruska Perspektywa”: Kto jest kim w Białorusi. Białystok: Podlaski Instytut Wydawniczy, 2000, s. 313, seria: Biblioteka Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska – Białoruś. ISBN 83-913780-0-4.
- Генадзь Кісялёў: Рускамоўная літаратура Беларусі. W: Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.: Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. T. 6 Кн. 1: Пузыны — Усая. Mińsk: „Biełaruskaja Encykłapiedyja” im. Piatrusia Brouki, 2001, s. 139. ISBN 985-11-0214-8. (biał.).
- Пад рэдакцыяй Валера Булгакава: Беларусь: ні Эўропа, ні Расея. Меркаваньні беларускіх эліт. Warszawa: Wydawnictwo ARCHE, 2006, s. 258. ISBN 83-89406-77-2. (biał.).
- А.И. Басова, Л.Д. Синькова. Становление документально-художественного жанра в журналистике Светланы Алексиевич. „Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка”, 2009. Białoruski Uniwersytet Państwowy. ISSN 0372-5375. [dostęp 2019-06-12]. (ros.).
- Зянон Пазьняк: Чаму нельга спадзявацца на так званую „дэмапазыцыю” і яе кандыдатаў у прэзыдэнты; Цені рэжыму. W: Зянон Пазьняк: Цяжкі час — Працяг. Канцэпцыя новага Беларускага Адраджэньня, кн. 3, артыкулы і матэр’ялы (2003–2010). Warszawa, Nowy Jork, Wilno: „Biełaruskija Wiedamaści” u Polszczy, Towarzystwo Kultury Białoruskiej na Litwie, 2010, s. 611–614; 767–769. ISBN 978-9955-578-12-3. (biał.).
- ISNI: 0000000116088738
- VIAF: 24646187
- LCCN: n85164256
- GND: 115696938
- NDL: 00511756
- LIBRIS: jgvxrbs22j2b34c
- BnF: 121882342
- SUDOC: 030474426
- SBN: UBOV639328
- NLA: 56642409
- NKC: js20020204022
- RSL: 000033541
- BNE: XX893367
- NTA: 079557678
- BIBSYS: 90938562
- CiNii: DA0949182X
- Open Library: OL198376A
- PLWABN: 9810542389205606
- NUKAT: n00066455
- J9U: 987007302305405171
- PTBNP: 1626315
- CANTIC: a12310074
- LNB: 000158774
- NSK: 000616060
- CONOR: 160304483
- BNC: 000659177
- ΕΒΕ: 134547
- BLBNB: 001422339
- KRNLK: KAC201106716
- LIH: LNB:V*123228;=BE
- PWN: 5611159
- Britannica: biography/Svetlana-Alexievich
- Treccani: svetlana-aleksievic
- Universalis: svetlana-alexievitch
- БРЭ: 3259877
- ЕСУ: 43731
- NE.se: svetlana-aleksijevitj
- SNL: Svetlana_Aleksijevitsj
- VLE: sviatlana-aleksijevic
- Catalana: 21796430
- DSDE: Svetlana_Aleksijevitj
- Hrvatska enciklopedija: 70040
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.