Sigrid Undset
![]() Fotografia Aage Rasmussena z 1928 | |
Data i miejsce urodzenia |
20 maja 1882 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
10 czerwca 1949 |
Narodowość |
norweska |
Język | |
Dziedzina sztuki | |
Ważne dzieła | |
Odznaczenia | |
![]() | |
Nagrody | |
Sigrid Undset (ur. 20 maja 1882 w Kalundborgu, zm. 10 czerwca 1949 w Lillehammer) – norweska powieściopisarka i nowelistka, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1928[1][2][3] za „niezapomniany opis skandynawskiego średniowiecza”[2][3]. Jest jedną z najbardziej znanych twórczyń literatury skandynawskiej XX wieku[4].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Jej ojciec, Ingvald Undset, był norweskim filologiem klasycznym i nordyckim[5] , a także znanym archeologiem[1][5][6], z kolei matka, Charlotte z domu Gyth, była Dunką. Sigrid Undset została ochrzczona w niedzielę, 2 lipca 1882[5] . Kiedy przyszła pisarka miała dwa lata, jej rodzina przeniosła się do Kristianii[1], gdzie ojciec objął stanowisko dyrektora tamtejszego Muzeum Starożytności[1][6]. Po ukończeniu kształcenia podstawowego (podobnie jak jej siostry, w koedukacyjnej pensji Ragny Nielsen[5] ) pisarka uczęszczała do szkoły handlowej[1]. Po śmierci Ingvalda Undseta w 1893, w związku z pogorszeniem sytuacji materialnej rodziny, podjęła pracę biurową[6] w przedsiębiorstwie elektrotechnicznym[2]. W 1905 duńskie wydawnictwo odrzuciło rękopis jej pierwszej powieści, Aage Nilssøn til Ulvholm[6][7]. Wydawca zwrócił pisarce uwagę: „Proszę nie pisać więcej powieści historycznych. Proszę spróbować napisać coś współczesnego”[6]. Dwa lata później ukazała się jej debiutancka powieść Pani Marta Oulie[6][7], następnie zaś zbiór nowel Szczęśliwy wiek[6] z 1908[8]. W 1909 opublikowała sagę Wiga-Ljot i Wigdis, a także otrzymała państwowe stypendium, dzięki któremu mogła porzucić pracę oraz udać się w podróż do Niemiec i Włoch[6] w latach 1909–1910[9]. W Rzymie poznała malarza Andersea Castusa Svarstada[6][9], w którym się zakochała. W 1910 ukazał się jej jedyny tom poezji zatytułowany Młodość. Popularność przyniosła jej powieść Jenny z 1911, w której opisała historię swojej nieszczęśliwej miłości do żonatego, starszego od niej o 13 lat malarza[6]. W 1912 ukazał się jej zbiór nowel Fattige skjæbner[10]. Jej twórczość z lat 1912–1920 określana jest jako literatura kobieca. W swoich dziełach z tego okresu zwracała uwagę na kwestie równości płci[6], uważając jednocześnie, że zadaniem kobiet jest macierzyństwo[11].
W 1924 przeszła na katolicyzm[2] po zetknięciu się z katolicką literaturą angielską, a następnie (w 1928[1]) została świecką dominikanką, przyjmując imię Olafa[12]. Rozwiodła się w 1925, ponieważ Kościół katolicki nie uznał rozwodu, który Svarstad przeprowadził z poprzednią partnerką[11].
W 1928 Sigrid Undset została laureatką Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za „niezapomniany opis skandynawskiego średniowiecza”. Pisarka zrezygnowała z wygłoszenia wykładu noblowskiego, twierdząc: „Lżej mi pisać niż mówić, tym bardziej mówić o sobie”[11].
W 1938 zmarła córka pisarki, a w 1939 jej matka. W 1940 jej starszy syn zginął podczas kampanii norweskiej[11]. Undset otwarcie występowała przeciwko narodowemu socjalizmowi, przez co była przedstawiana jako antagonista Knuta Hamsuna. W 1940, po zajęciu Norwegii przez Wehrmacht[11], wyemigrowała, wraz z młodszym synem Hansem, do Stanów Zjednoczonych[4][11] przez Szwecję, Związek Radziecki i Japonię[4]. W czasie II wojny światowej prowadziła działalność propagandową przeciwko rządom Vidkuna Quislinga, popierając jednocześnie norweski rząd emigracyjny w Londynie. Po powrocie do Norwegii w 1945 odznaczona została Krzyżem Wielkim Orderu Świętego Olafa. W ostatnich latach życia poświęciła się głównie literaturze dziecięcej. Zmarła na udar mózgu 10 czerwca 1949 w Lillehammer[13].
Jej portret widnieje na banknotach 500 NOK.
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]- Pani Marta Oulie (1907, Fru Marta Oulie)
- Szczęśliwy wiek
- Młodość (1910)
- Wiga-Ljot i Wigdis (1909)
- Jenny (1911)
- Wiosna (1914)
- Kobiecy punkt widzenia (1919, zbiór esejów)
- Krystyna, córka Lavransa (1920–1922)
- Legenda o królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu
- Olaf, syn Auduna (1925–1927)
- Propaganda katolicka (1927)
- Etapy I–II (1929–1933)
- Krzak gorejący (1930)
- Wierna żona (1936)
- Norwescy święci (1937)
- Madame Dorothea (1939)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f Sigrid Undset – Facts. [w:] Nobelprize.org [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2020-12-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-11-22)]. (ang.).
- ↑ a b c d Sigrid Undset, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2020-12-15] [zarchiwizowane z adresu 2020-10-22] (ang.).
- ↑ a b Górny 1993 ↓, s. 72–73.
- ↑ a b c Tunkiel 2016 ↓, s. 122.
- ↑ a b c d Iwaszkiewicz 1999 ↓.
- ↑ a b c d e f g h i j k Górny 1993 ↓, s. 72.
- ↑ a b Tunkiel 2016 ↓, s. 123.
- ↑ Tunkiel 2016 ↓, s. 125.
- ↑ a b Tunkiel 2016 ↓, s. 124.
- ↑ Tunkiel 2016 ↓, s. 126.
- ↑ a b c d e f Górny 1993 ↓, s. 73.
- ↑ Ewa Siarkiewicz-Bivand. Sigrid Undset – od cyganerii do tercjarek. „Informator Katolicki”. 3, s. 3–4, 2016. Oslo katolske bispedømme.
- ↑ Górny 1993 ↓, s. 74.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Sigrid Undset. W: Grzegorz Górny: Leksykon literackich laureatów nagrody Nobla. Kraków: Zebra, 1993, s. 72–74. ISBN 83-900900-3-1.
- Józefa Królczyk Bremer. „Nawracam się nie dla katolików, ale na katolicyzm” (Sigrid Undset). Literacko-medialny wizerunek norweskiego konwertyty. „Studia Europaea Gnesnensia”. 11, s. 201-212, 2015. DOI: 10.14746/SEG.2015.11.10. ISSN 2082-5951.
- Katarzyna Tunkiel: Znad fiordów do metropolii. Obrazy miasta i miejskiej wędrówki w wybranych powieściach norweskich. Poznań: Wydział Neofilologii UAM w Poznaniu, 2016, seria: Dysertacje Wydziału Neofilologii UAM w Poznaniu. DOI: 10.14746/9788394719814. ISBN 978-83-947198-1-4.
- Justyna Iwaszkiewicz. Droga do katolicyzmu (1). „W Drodze”. 8 (312), 1999. ISSN 0137-480X.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Powieść Pani Marta Oulie w tłumaczeniu Katarzyny Tunkiel w bibliotece Wolne Lektury na Licencji Wolnej Sztuki.
- ISNI: 000000012102339X
- VIAF: 73860916
- LCCN: n79043449
- GND: 11880314X
- NDL: 00459376
- LIBRIS: sq467xkb4drl5c4
- BnF: 11927336s
- SUDOC: 027172511
- SBN: CFIV062767
- NLA: 35561034
- NKC: jn19990008691
- DBNL: unds001
- BNE: XX946639
- NTA: 069264058
- BIBSYS: 90055527
- CiNii: DA03800750
- Open Library: OL23696A
- PLWABN: 9810610485705606
- NUKAT: n94004887
- J9U: 987007313271305171
- PTBNP: 44362
- LNB: 000043486
- NSK: 000034025
- CONOR: 18631523
- BNC: 000099556
- ΕΒΕ: 170323
- BLBNB: 000372033
- KRNLK: KAC199637030
- LIH: LNB:V*8594;=BM
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.