Ágnes Heller
![]() Ágnes Heller (2015) | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Miejsce spoczynku |
cmentarz przy ul. Kozma w Budapeszcie |
Zawód, zajęcie | |
Alma Mater | |
Małżeństwo |
István Hermann (rozwód w 1962), Ferenc Fehér |
Dzieci |
Zsuzsa Hermann, Gyorgy Fehér |
Odznaczenia | |
![]() |
Ágnes Heller (ur. 12 maja 1929[1] w Budapeszcie[2], zm. 19 lipca 2019[1] w Balatonalmádi[3]) – węgierska filozofka i dysydentka, przedstawicielka szkoły budapeszteńskiej .
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Pochodziła z budapeszteńskiej żydowskiej klasy średniej[1]. Jej ojciec Pal Heller był prawnikiem i pisarzem, pomagał w ucieczkach z Węgier i nazistowskiej strefy okupacyjnej podczas II wojny światowej[1]. Zmarł w Auschwitz[1]. Po jego śmierci mieszkała z matką Angelą Ligeti w Budapeszcie[1]. Po II wojnie zapisała się na studia na Uniwersytet Loránda Eötvösa[3] w Budapeszcie[1] (ukończyła je w 1951 roku[3]). Pierwszym filozofem, który wywarł na nią wpływ był György Lukács, którego wykładu miała okazję posłuchać za namową swojego chłopaka[1]. Pracowała później jako adiunkt György'a Lukácsa w jego jednostce uczelnianej[2]. Zapisała się do Komunistycznej Partii Węgier w 1947 roku[1]. Popadła w niełaskę władz po zaangażowaniu w powstanie węgierskie 1956[3][1] i straciła posadę profesora filozofii na uniwersytecie w Budapeszcie[1]. W 1973 roku partia komunistyczna uznała jej poglądy za antymarksistowskie, co skutkowało jej zwolnieniem z pracy[3]. W 1977 wyjechała do Australii, gdzie później wykładała na La Trobe University[1]. Przez 25 lat wykładała teorię polityki na The New School for Social Research[2]. Po opuszczeniu Węgier napisała przeszło 20 książek[1]. Powróciła na Węgry w 1989 roku[2], wykładała w Budapeszcie i Segedynie[3]. Pod koniec życia mieszkała głównie w Budapeszcie[1], wygłaszała wykłady zagraniczne[1], często wspominała o sytuacji na Węgrzech[1]. Zmarła podczas wczasów nad Balatonem[1], gdzie wybrała się popływać[2]. Jej ciało znaleziono w jeziorze w okolicy Balatonalmádi[3]. Została pochowana na cmentarzu żydowskim przy ul. Kozma w Budapeszcie[4].
Życie prywatnie
[edytuj | edytuj kod]Poślubiła Istvána Hermanna w 1949 roku[1], mieli córkę Zsuzsę Hermann[1], rozwiedli się w 1962 roku[1]. Z drugiego małżeństwa z filozofem Ferencem Fehérem[1] miała syna Gyorgy’a Fehéra[1].
Nagrody i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Nagroda Széchenyiego[5] (1995)
- Order Zasługi (cywilny Krzyż Komandorski z Gwiazdą[6], 2004)[7]
- Nagroda Sonninga (2006)[5]
- Medal Goethego[5] (2010)
- Medal Wallenberga[1] (2014)
- nagroda im. Manèsa Sperbera (2018)[5]
- Nagroda Friedricha Nietzschego[8] (pośmiertnie, 2019)
Poglądy
[edytuj | edytuj kod]Początkowo była myślicielką marksistowską[9]. W późniejszych latach zmieniła swoje poglądy na bardziej liberalne i socjaldemokratyczne[9]. Podpisała List Korculi, który sprzeciwiał się operacji „Dunaj”[3]. Przeciwstawiała się polityce Viktora Orbána[1], uważała jego rządy za tyranię[10].
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Zajmowała się w swoich pracach m.in. marksizmem[1], etyką[1], egzystencjalizmem[9], heglizmem[9]. Zalicza się do czołowych przedstawicieli szkoły budapeszteńskiej[2].
Publikacje (wybór)
[edytuj | edytuj kod]- General ethics (1988)[11]
- Beyond justice (1991)[11]
- A theory of modernity (1999)[11]
- Immortal comedy: the comic phenomenon in art, literature, and life (2005)[11]
- A Short History of My Philosophy (2010)[1]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa Neil Genzlinger , Agnes Heller, 90, Hungarian Philosopher and Outspoken Dissident, Is Dead, „The New York Times”, 30 lipca 2019 [dostęp 2022-04-25] (ang.).
- ↑ a b c d e f Hungarian philosopher Agnes Heller dies at age of 90, „Reuters”, 19 lipca 2019 [dostęp 2022-04-25] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h Renowned Hungarian Philosopher Ágnes Heller Dies [online], Hungary Today, 20 lipca 2019 [dostęp 2022-04-25] (ang.).
- ↑ Emmanuel Macron a Kozma utcai zsidó temetőben Heller Ágnesre emlékezett | Mazsihisz [online], mazsihisz.hu [dostęp 2022-04-25] (węg.).
- ↑ a b c d Elhunyt Heller Ágnes [online], fi.abtk.hu [dostęp 2022-04-25] (węg.).
- ↑ Új Kossuth- és Széchenyi-díjasok [online], gondola.hu [dostęp 2022-04-25] .
- ↑ Az állami kitüntetettek listája [online], www.mke.oszk.hu [dostęp 2022-04-25] .
- ↑ WELT, Nietzsche-Preis postum für Philosophin Agnes Heller, „DIE WELT”, 31 lipca 2019 [dostęp 2022-04-25] (niem.).
- ↑ a b c d Ágnes Heller - Autorzy - Wydawnictwo UMK [online], wydawnictwo.umk.pl [dostęp 2022-04-25] .
- ↑ Ágnes Heller: Orbán is a tyrant – Political Critique [DISCONTINUED] [online] [dostęp 2022-04-25] (ang.).
- ↑ a b c d Heller, Agnes [online], katalogi.bn.org.pl [dostęp 2022-04-25] (ang.).
- ISNI: 0000000121015285
- VIAF: 56611124
- LCCN: n79148070
- GND: 119067129
- NDL: 00442963
- LIBRIS: rp3694f90zjh8r6
- BnF: 11907186c
- SUDOC: 026918196
- SBN: CFIV020551
- NLA: 35876475
- NKC: js20070223007
- BNE: XX1020888
- NTA: 068350082
- BIBSYS: 90053017
- CiNii: DA00416177
- Open Library: OL439556A
- PLWABN: 9810575522305606
- NUKAT: n96031202
- J9U: 987007262531305171
- PTBNP: 142672
- CANTIC: a11549427
- LNB: 000010487
- NSK: 000026905
- CONOR: 37399651
- ΕΒΕ: 95796
- BLBNB: 000583613
- KRNLK: KAC199612037
- NSZL: 1446
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.