पार्वती
Parvati | |
---|---|
![]() | |
देवनागरी | पार्वती |
लयकर्तुः परमशिवस्य शक्तिरूपा पार्वती । सैव तस्य पत्नी च । विघ्नेश्वरस्य गणपतेः, स्कन्दस्य च माता सा । तस्याः नामानि रूपाणि च अनेकानि । हैमवती, गिरिजा, दाक्षायिणी इतीमानि नामानि । सा हिमवतः पुत्री, जन्मान्तरे दक्षप्रजापतेश्च पुत्री आसीदिति वदन्ति । एवमेव शिवा, मृडानी, रुद्राणी, शर्वाणी इतीमानि तस्याः नामानि सा महादेवस्य रुद्रस्य महिषी इति कथयन्ति ।
![]() |
परम्पराः
|
तत्त्वज्ञानिनः
|
अन्यविषयाः
|
![]() प्रवेशद्वारम्:सनातनधर्मः |
केनोपनिषदि (३.१२) सा उमा हैमवती इति नामभ्यां कथ्यते । देवराजं महेन्द्रं सा परतत्त्वविषये अबोधयत ।
प्रथमे जन्मनि सा दक्षप्रजापतेः पुत्री सती यदा आसीत्, तदा पितुर्यज्ञे जातां स्वपत्युः अवज्ञाम् असहमाना आत्मानम् अग्नेराहुतिं कृतवती । तदनन्तरजन्मनि सा पर्वतराजस्य हिमवतः मेनायाश्च पुत्री पार्वती जाता । कठिनं तपः कृत्वा सा पुनरपि परमशिवमेव पतिं लब्धवती । तपसि स्थितया निराहारया तया पर्णान्यपि न आह्रियन्त इति कारणात् सा अपर्णा इति नाम अलभत । देवी, शक्तिः इति नामनी यद्यपि सर्वाः स्त्रीदेवताः व्यपदिशतः, तथापि ताभ्यां सामान्यतया पार्वतीदेवी एव व्यपदिश्यते ।
देव्याः शक्त्याः सौम्यासौम्ये द्वे रूपे भवतः । पार्वती उमा चेति शिवस्य पत्नीरुपेण सा सौम्यं रूपं वहति । तदा तस्याः द्वौ हस्तौ एव । दक्षिणहस्तेन कुमुदं धरन्ती सर्वालङ्कारभूषिता पत्युः पार्श्वे दृश्यते सा । यदा एकाकिनी तदा चतुर्भिः हस्तैः भूषिता दृश्यते । द्वाभ्यां हस्ताभ्यां कमलं कुमुदञ्च धरन्ती अपराभ्यां वरदाभयमुद्रे प्रदर्शयति । शिवस्य अर्धाङ्गिनी सा अर्धनारीश्वरस्य तस्य देवस्य वामभागम् अलङ्करोति ।
काली, दुर्गा, चामुण्डा, महिषासुरमर्दिनी इति तस्याः असौम्यानि अर्थात् उग्ररूपाणि सन्ति । एषु रूपेषु सा बहूनि आयुधानि,रुण्डमालां च धरति । अनेन रूपेण जनानां पापानि विनाशयति ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः
[सम्पादयतु]शाक्तमतम् | ||
---|---|---|
देव्यः | ||
मातृकाः |
| |
महाविद्याः | ||
शक्तिपीठानि | ||
श्रुतयः | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
इतिहासपुराणानि | |||||||||
विश्वासः | |||||||||
दर्शनानि | |||||||||
परम्परा | |||||||||
सनातनधर्मस्य संस्काराः |
| ||||||||
गुरुवः |
शङ्कराचार्यः · रामानुजाचार्यः · मध्वाचार्यः · रामकृष्णपरमहंसः · शारदा देवी · स्वामी विवेकानन्दः · नारायणगुरुः · अरविन्दमहर्षिः · रामणमहर्षिः · स्वामी शिवानन्दसरस्वती · स्वामी चिन्मयानन्दः · स्वामी नारायणः · भक्तिवेदान्तस्वामी प्रभुपादः · लोकनाथः · श्री आसारामजी बापू | ||||||||
हिन्दुदेवदेवताः | |||||||||
युगानि | |||||||||
वर्णाश्रमधर्मः | |||||||||
मापनम् | हिन्दुमापनप्रणाली • हिन्दुलम्बातागणनम् • हिन्दुकालगणनम् | ||||||||
हिन्दुविभागाः | वैष्णवः · शैवः · शक्तिः · स्मृतिः | ||||||||
हिन्दुतीर्थानि | चत्वारि धामानि- रामेश्वरः · बदरीनाथः · द्वारका · जगन्नाथपुरी द्वादशज्योतिर्लिङ्गानि - सोमनाथः · मल्लिकार्जुनः · महाकालः · ओङ्कारेश्वरः · वैद्यनाथः · भीमशङ्करः · रामेश्वरः · नागेश्वरः · विश्वेश्वरः · त्र्यम्बकेश्वरः · केदारेश्वरः · घुश्मेश्वरः सप्त मोक्षपुर्यः - काशी मथुरा द्वारका काञ्ची अयोध्या माया उज्जयिनी एकपञ्चाशत् शक्तिपीठानि - |
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.