Gene Hackman
![]() Gene Hackman (2008) | |
Imię i nazwisko |
Eugene Allen Hackman |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
30 stycznia 1930 |
Zawód |
aktor, pisarz |
Współmałżonek |
Faye Maltese (1956–1986; rozwód) |
Lata aktywności |
1961–2004 (aktor) |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
Gene Hackman, właśc. Eugene Allen Hackman (ur. 30 stycznia 1930 w San Bernardino) – amerykański aktor i pisarz.
Pozostaje jednym z najwybitniejszych aktorów w historii amerykańskiego kina. W trakcie kariery stworzył skrajnie różne postacie – zarówno szlachetnych bohaterów, jak i tzw. „czarne charaktery”, przy czym ze względu na aparycję nie był obsadzany w rolach amantów. Jego postacie to głównie dojrzali mężczyźni, profesjonaliści w jakimś fachu, o złożonej psychice, często stawiani w sytuacjach z dylematami moralnymi[1]. Często grał funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa (policjantów, detektywów, agentów)[2]. Stworzył szereg legendarnych kreacji, m.in. niezłomnego detektywa Jimmy’ego „Popeye'a” Doyle’a we Francuskim łączniku, bohaterskiego pastora w Tragedii „Posejdona”, speca od podsłuchów w filmie Rozmowa czy gen. Stanisława Sosabowskiego w O jeden most za daleko, Lexa Luthora w serii filmów o Supermanie[3].
W karierze, która trwała ponad sześć dekad, zdobył dwa Oscary, cztery Złote Globy, Nagrodę Gildii Aktorów Ekranowych, dwie nagrody BAFTA i Srebrnego Niedźwiedzia. Był pięciokrotnie nominowany do Oscara; otrzymał nagrodę dla najlepszego aktora pierwszoplanowego jako niezłomny detektyw Jimmy „Popeye” Doyle dramacie kryminalnym Williama Friedkina Francuski łącznik (1971) i dla najlepszego aktora drugoplanowego jako „Mały” Bill Daggett w westernie Clinta Eastwooda Bez przebaczenia (1992). Ponadto był trzy razy nominowany do tej nagrody; za rolę pierwszoplanową Bucka Barrowa, starszego brata Clyde’a (Warren Beatty) w biograficznym dramacie kryminalnym Arthura Penna Bonnie i Clyde (1967), rolę drugoplanową profesora college’u Gene’a Garrisona w dramacie Gilberta Catesa Nigdy nie śpiewałem dla mojego ojca (1970) i agenta Ruperta Andersona w dramacie kryminalnym Alana Parkera Missisipi w ogniu (1988)[4].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Rodzina i edukacja
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w San Bernardino w Kalifornii jako syn Ann Lydii Elizabeth (z domu Gray) i Eugene’a Ezry Hackmana[5]. Jego ojciec był Amerykaninem, a matka – Kanadyjką, urodzoną w hrabstwie Lambton w Ontario[6]. Jego przodkowie to Anglicy, Niemcy, Szkoci i Holendrzy[6]. Wychowywał się w Danville w Illinois. Pochodzi z rodzimy robotniczej[7].
Kiedy miał 15 lat, został wyrzucony ze szkoły, a następnie trafił do United States Marine Corps[7], w której służył w latach 1947–1950 jako disc jockey i prezenter wiadomości dla stacji radiowej jednostki[8]. Przez sześć miesięcy studiował dziennikarstwo na Uniwersytecie Illinois w Urbanie[8]. Studiował w nowojorskiej szkole radiowej[8]. Uczył się aktorstwa w Pasadena Playhouse[9].
Kariera aktorska
[edytuj | edytuj kod]W 1958 zadebiutował na scenie off-Broadwayu w przedstawieniu Chaparral[5]. W 1959 wystąpił jako John Kempe w produkcji off-broadwayowskiej Świętość Margery Kempe[10]. Po raz pierwszy wystąpił na ekranie w niewielkiej roli policjanta w biograficznym dramacie kryminalnym Mad Dog Coll (1961) z Tellym Savalasem i jako Joe Lawson w serialu kryminalnym Tallahassee 7000 (1961) z Walterem Matthau. W 1963 trafił na Broadway jako Charles Widgin Rochambeau w sztuce Irwina Shawa Dzieci z ich gier[11].
Pierwszą znaczącą rolę jako Norman zagrał w dramacie Roberta Rossena Lilith (1964). Gwiazdą tego filmu był Warren Beatty, który namówił Arthura Penna do obsadzenia Hackmana w filmie Bonnie i Clyde. Aktor za rolę Bucka, wspólnika tytułowej pary gangsterów, otrzymał swoją pierwszą nominację do Oscara, a jego kariera nabrała rozpędu. Prawdziwą gwiazdą stał się po zagraniu detektywa Popeye’a Doyle’a we Francuskim łączniku (1971), za rolę w którym otrzymał Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego. Następnie zagrał m.in. włóczęgę w Strachu na wróble (Scarecrow, 1973), człowieka uwikłanego w mafijne porachunki w Zasadzie domina (Domino Principle, 1977), ojca poszukującego syna zaginionego podczas wojny wietnamskiej w Niespotykanym męstwie (Uncommon Valor, 1983) i trenera koszykówki w Mistrzowskim rzucie (Hoosiers, 1986)[12].
W latach 80. należał do grona najbardziej zapracowanych aktorów – tylko w latach 1987–1988 nakręcił dziewięć filmów[2]. Za rolę agenta FBI w dreszczowcy kryminalnym Missisipi w ogniu (Missisipi Burning, 1988) był nominowany do Oscara[7]. Za występ jako szeryf „Mały” Bill Daggett w westernie Clinta Eastwooda Bez przebaczenia (1992) otrzymał Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego.
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Gene_Hackman_-_1972.jpg/240px-Gene_Hackman_-_1972.jpg)
Z aktorstwa wycofał się w 2004, kiedy to pojawił się po raz ostatni na ekranie w filmie Witamy w Mooseport, gdzie wcielił się w rolę byłego prezydenta USA, który kandyduje na urząd burmistrza małego miasteczka.
Pisarstwo
[edytuj | edytuj kod]Wspólnie z archeologiem podwodnym Danielem Lenihanem napisał trzy powieści: Wake of the Perdido Star (1999), Justice for None (2004) oraz Escape from Andersonville (2008).
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]1 stycznia 1956 zawarł związek małżeński z Filipą „Faye” Maltese[13], z którą ma syna Christophera (ur. 1960) oraz dwie córki – Elizabeth Jean i Leslie Anne. W 1986 doszło do rozwodu[13]. W latach 1973–1974 był związany z Cloris Leachman[13]. W grudniu 1991 ożenił się z Betsy Arakawą[13].
Filmografia
[edytuj | edytuj kod]- Mad Dog Coll (1961) jako policjant (debiut aktorski)
- Lilith (1964) jako Norman
- Hawaje (1966) jako dr John Whipple
- Bonnie i Clyde (1967) jako Buck Barrow
- Uwięzieni w kosmosie (1969) jako Buzz Lloyd
- Cyrk straceńców (1969) jako Joe Browdy
- Nigdy nie śpiewałem dla mojego ojca (1970) jako Gene Garrison
- Polowanie (1971) jako Brandt
- Francuski łącznik (1971) jako Jimmy „Popeye” Doyle
- Tragedia „Posejdona” (1972) jako pastor Frank Scott
- Pierwszorzędne cięcie (1972) jako Mary Ann
- Strach na wróble (1973) jako Max Millan
- Młody Frankenstein (1974) jako ślepy pustelnik (Harold)
- Narzeczona Zandy’ego (1974) jako Zandy Allan
- Rozmowa (1974) jako Harry Caul
- W mroku nocy (1975) jako Harry Moseby
- Z zaciśniętymi zębami jako Sam Clayton
- Szczęściara (1975) jako Kibby Womack
- Francuski łącznik II (1975) jako Jimmy „Popeye” Doyle
- Maszeruj lub giń (1977) jako mjr William Sharman Foster
- O jeden most za daleko (1977) jako gen. Stanisław Sosabowski
- Zasada domina (1977) jako Roy Tucker
- Superman (1978) jako Lex Luthor
- Superman II (1980) jako Lex Luthor
- Czerwoni (1981) jako Pete Van Wherry
- Niepokorni (1981) jako George Dupler
- Pod ostrzałem (1983) jako Alex Grazier
- Niespotykane męstwo (1983) jako Cal Rhodes
- Eureka (1983) jako Jack McCann
- Nierozumiany (1984) jako Ned Rawley
- Dwa razy w życiu (1985) jako Harry MacKenzie
- Cel (1985) jako Walter Lloyd
- Żądza władzy (1986) jako Wilfred Buckley
- Mistrzowski rzut (1986) jako trener Norman Dale
- Superman IV (1987) jako Lex Luthor, Nuclear Man (głos)
- Bez wyjścia (1987) jako sekretarz obrony David Brice
- Missisipi w ogniu (1988) jako Rupert Anderson
- Bat*21 (1988) jako podpułkownik Iceal Hambleton
- Inna kobieta (1988) jako Larry Lewis
- Pełnia księżyca w Blue Water (1988) jako Floyd
- Przesyłka (1989) jako Johnny Gallagher
- Pocztówki znad krawędzi (1990) jako Lowell Kolchek
- Niewygodny świadek (1990) jako Robert Caulfield
- Zwariowani detektywi (1990) jako MacArthur „Mac” Stern
- Precedensowa sprawa (1991) jako Jedediah Tucker Ward
- Bez przebaczenia (1992) jako Little Bill Daggett
- Firma (1993) jako Avery Tolar
- Geronimo: amerykańska legenda (1993) jako gen. George Crook
- Wyatt Earp (1994) jako Nicholas Earp
- Szybcy i martwi (1995) jako John Herod
- Karmazynowy przypływ (1995) jako kpt. Frank Ramsey
- Dorwać małego (1995) jako Harry Zimm
- Klatka dla ptaków (1996) jako senator Kevin Keeley
- Krytyczna terapia (1996) jako dr Lawrence Myrick
- Komora (1996) jako Sam Cayhall
- Władza absolutna (1997) jako prezydent Alan Richmond
- Półmrok (1998) jako Jack Ames
- Wróg publiczny (1998) jako Edward „Brill” Lyle
- Mrówka Z (1998) jako generał Mandible (głos)
- Podejrzany (2000) jako Henry Hearst
- Sezon rezerwowych (2000) jako Jimmy McGinty
- Mexican (2001) jako Arnold Margolese, ojciec Jerry’ego
- Wielki podryw (2001) jako William B. Tensy
- Skok (2001) jako Joe Moore
- Genialny klan (2001) jako Royal Tenenbaum
- Za linią wroga (2001) jako admirał Leslie McMahon Reigart
- Ława przysięgłych (2003) jako Rankin Fitch
- Witamy w Mooseport (2004) jako Monroe Cole (ostatnia rola)
Nagrody
[edytuj | edytuj kod]- Nagroda Akademii Filmowej
- 1972 dla aktora pierwszoplanowego za Francuski łącznik
- 1993 dla aktora drugoplanowego za Bez przebaczenia
- Złoty Glob
- 1972: Najlepszy aktor w dramacie za Francuski łącznik
- 2002: Najlepszy aktor w komedii lub musicalu za Genialny klan
- Nagroda BAFTA
- 1973: Najlepszy aktor pierwszoplanowy za Tragedia „Posejdona”
- 1993: Najlepszy aktor drugoplanowy za Bez przebaczenia
- Nagroda na MFF w Berlinie 1989: Srebrny Niedźwiedź za Missisipi w ogniu
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jan Słodowski, Andrzej Roman: Gwiazdy światowego kina. Leksykon. Warszawa: Editions Spotkania, 1992. ISBN 83-85195-83-1.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Jason Ankeny: Gene Hackman Biography. AllMovie. [dostęp 2022-07-14]. (ang.).
- ↑ a b Krzysztof Logan Tomaszewski: Supergwiazdy na walizkach. Polska Oficyna Wydawnicza Logan, 1993, s. 22. ISBN 83-900770-1-9.
- ↑ Gene Hackman. Rotten Tomatoes. [dostęp 2022-08-10]. (ang.).
- ↑ Gene Hackman Awards. AllMovie. [dostęp 2022-08-10]. (ang.).
- ↑ a b Gene Hackman Biography (1930-). Film Reference. [dostęp 2022-08-10]. (ang.).
- ↑ a b Gene Hackman What Nationality Ancestry Race. Ethnicity of Celebs, 2012-09-19. [dostęp 2022-08-10]. (ang.).
- ↑ a b c Krzysztof Logan Tomaszewski: Supergwiazdy na walizkach. Polska Oficyna Wydawnicza Logan, 1993, s. 23. ISBN 83-900770-1-9.
- ↑ a b c Gene Hackman - Actors and Actresses. Film Reference. [dostęp 2022-08-10]. (ang.).
- ↑ Gene Hackman Biography (1930-). Biography.com. [dostęp 2022-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-08-10)]. (ang.).
- ↑ Gene Hackman. Internet Off-Broadway Database. [dostęp 2022-08-10]. (ang.).
- ↑ Gene Hackman. Internet Broadway Database. [dostęp 2022-08-10]. (ang.).
- ↑ Krzysztof Logan Tomaszewski: Supergwiazdy na walizkach. Polska Oficyna Wydawnicza Logan, 1993, s. 23–25. ISBN 83-900770-1-9.
- ↑ a b c d Gene Hackman Relationships. FamousFix.com. [dostęp 2022-08-10]. (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Gene Hackman w bazie IMDb (ang.)
- Gene Hackman w bazie Notable Names Database (ang.)
- Gene Hackman w bazie Filmweb
- Gene Hackman w bazie Discogs.com (ang.)
- ISNI: 000000011576436X
- VIAF: 84033909
- LCCN: n88021877
- GND: 12234121X
- BnF: 13894865k
- SUDOC: 056598815
- NLA: 35662909
- NKC: jn20000700653
- BNE: XX4579574
- NTA: 070621314
- BIBSYS: 90945876
- CiNii: DA08003614
- Open Library: OL29996A
- PLWABN: 9810576380705606
- NUKAT: n2008038178
- J9U: 987007576096605171
- CANTIC: a10098227
- LNB: 000243705
- CONOR: 13128035
- ΕΒΕ: 209725
- KRNLK: KAC2020K7084
- LIH: LNB:BHFy;=Bf
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.