Спіс каралеў Францыі
- Гл. таксама Спіс каралёў Францыі
Спіс каралеў і імператрыц Францыі -- жонак уладароў. Паводле законаў Францыі, сталец мог займаць толькі мужчына, ніводная жанчына ў гісторыі краіны аднаасобна не ўладала.
З 987 года вядома 49 каралеў, 3 імператрыцы і адна жонка караля без тытула каралевы (Мадам дэ Ментэнон). Інгеборга Дацкая і Ганна Брэтонская былі каралевамі Францыі больш аднаго разу, прычым Інгеборгу муж пазбавіў тытула каралевы, а потым вярнуў яго, а Ганна была жонкай двух каралёў. Марыя-Жазэфіна-Луіза Савойская (дачка сардзінскага караля Віктар-Амадэя III, жонка Людовіка XVIII) была каралевай дэ-юрэ ў перыяд Французскай Рэспублікі і Французскай Імперыі, але дэ-факта каралевай так і не стала.
У 1285—1328 гадах кароны Навары і Францыі аб'яднаны праз шлюб Іааны I Наварскай, уладарнай каралевы Навары, з каралём Францыі Філіпам IV. З прычыны гэтага, іх тры сыны — Людовік X, Філіп V і Карл IV — былі каралямі Францыі і Навары. Адпаведна, іх жонкі мелі тытул «каралевы Францыі і Навары». Са смерцю малодшага сына, Карла IV, карона Навары на больш за 200 гадоў выйшла з тытула караля Францыі, аж да ўзыходжання на сталец караля Генрыха IV Вялікага (1589), які зноў аб'яднаў абодва тытулы і ўжо назаўжды.
У 1620 годзе Навара канчаткова аб'яднана з каралеўствам Францыя, аднак уладары, нароўні з іншымі тытуламі, працягвалі ўжываць тытул «кароль Навары» да 1791 года, іх жонкі насілі так самы тытул. Падчас Рэстаўрацыі (1814—1815) на кароткі перыяд адноўлены тытул «караля Навары», падчас Рэвалюцыі 1830 года тытул канчаткова скасаваны. Прадстаўнікі дынастыі Банапартаў і Арлеанскага дому не ўжывалі гэты тытул.
Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
Ірментруда Арлеанская | Удальрыхенгеры | 27 верасня 830 | 13 снежня 842 | 6 кастрычніка 869 | Карл II Лысы | |||
![]() |
Рышыльда Праванская | Базаніды | каля 845 | 870 | 5/6 кастрычніка 877 | 2 чэрвеня 910 | |||
![]() |
Адэлаіда Парыжская | Жэрардзіды (Матфрыдзінгі) | каля 850—853 | люты 875 | 5/6 кастрычніка 877 | 10 красавіка 879 | 10 лістапада 901 | Людовік II Заіка | |
![]() |
Рыхарда Швабская | Ахалальфінгі (Бертальдзінгі) | каля 840 | 862 | 12 снежня 884 | 13 студзеня 888 | 18 верасня 894—896 | Карл Тоўсты | |
Тэадрада дэ Труа | 868 | 884 | 29 лютага 888 | 3 студзеня 898 | 903 | Эд I | |||
Фрэдэруна | 887 | 907 | 917 | Карл III Прастак | |||||
![]() |
Агіва Уэсекская | Уэсекс | 902 | 7 кастрычніка 919 | 922 | пасля 955 | |||
Беатрыса дэ Вермандуа | Герберцінгі-Каралінгі | каля 880 | 895 | 922 | 923 | пасля 931 | Роберт I | ||
Эма Французская | Раберціны | 894 | 921 | 13 ліпеня 923 | 934 | Раўль I | |||
![]() |
Герберга Саксонская | Людальфінгі | каля 913 | 939 | 10 верасня 954 | 5 мая 984 | Людовік IV | ||
Эма Італійская | Базаніды | каля 948 | 965 | 2 сакавіка 986 | ? | Лотар | |||
Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
Адэлаіда Аквітанская | Дом дэ Пуацье | каля 945 | 970 | 3 ліпеня 987 | 24 кастрычніка 996 | 1004 | Гуга Капет | |
Сусанна Італьянская | Іўрэйскі дом | каля 955 | 988 | 996 | 996 | 7 лютага 1003 | Роберт II Набожны | ||
![]() |
Берта Бургундская | Вельфы (1-ы дом) | каля 964 | 997 | верасень 1001 | 16 студзеня 1010 | |||
![]() |
Канстанцыя Арльская | Арльскія | 986 | 1003 | 20 ліпеня 1031 | 25 ліпеня 1032 | |||
Мацільда Фрызская | Фрызскія | каля 1024 | 1034 | 1044 | Генрых I | ||||
Ганна Яраслаўна | Рурыкавічы | каля 1024 | 19 мая 1051 | 4 жніўня 1060 | 1075 | ||||
![]() |
Берта Галандская | Жэрульфінгі | каля 1058 | 1072 | 1092 | 30 ліпеня 1093 | Філіп I | ||
![]() |
Бертрада дэ Манфор | Манфоры | каля 1070 | 15 мая 1092 | 29 ліпеня 1108 | 1117 | |||
![]() |
Адэлаіда Савойская | Савойскі дом | 1092 | 28 сакавіка 1115 | 1 жніўня 1137 | 18 лістапада 1154 | Людовік VI | ||
![]() |
Элеанора Аквітанская | Пуацье | 1122 | 22 ліпеня 1137 | 1137 | ? | 21 сакавіка 1152 ануляванне |
1 красавіка 1204 | Людовік VII |
![]() |
Канстанцыя Кастыльская | Анскарыды Бургундыя (Кастыльская галіна) | 1141 | 1154 | 1154 | 1160 | |||
![]() |
Адэль Шампанская | Блуа | каля 1140 | 1160 | ? | 18 верасня 1180 | 4 чэрвеня 1206 | ||
![]() |
Ізабела дэ Эно | Фландрыя | 23 красавіка 1170 | 28 красавіка 1180 | 29 мая 1180 | 15 сакавіка 1190 | Філіп II | ||
![]() |
Інгеборга Дацкая | Эстрыдсен | 1174 | 14 жніўня 1193 | 15 жніўня 1193 | 5 лістапада 1193 раздзельнае пражыванне |
29 ліпеня 1236 | ||
![]() |
Агнеса Меранская | Андэкс-Мераны | каля 1180 | 1 чэрвеня 1196 | ? | 1200 развод |
20 ліпеня 1201 | ||
![]() |
Інгеборга Дацкая | Эстрыдсен | 1174 | 14 жніўня 1193 | 1200 уз'яднанне |
14 ліпеня 1223 смерць мужа |
29 ліпеня 1236 | ||
![]() |
Бланка Кастыльская | Анскарыды Бургундыя (Кастыльская галіна) | 4 сакавіка 1188 | 22 мая 1200 | 14 ліпеня 1223 | 6 жніўня 1223 | 8 лістапада 1226 | 26 лістапада 1252 | Людовік VIII |
![]() |
Маргарыта Праванская | Барселона (Праванская галіна) | c. 1221 | 27 мая 1234 | ? | 25 жніўня 1270 | 21 снежня 1295 | Людовік IX | |
![]() |
Ізабела Арагонская | Барселона (Арагонская галіна) | 1247 | 28 мая 1262 | 25 жніўня 1270 | не каранавана | 28 студзеня 1271 | Філіп III | |
![]() |
Марыя Брабанцкая | Лувенскі дом | 1254 | 21 жніўня 1274 | 24 чэрвеня 1275 | 5 кастрычніка 1285 | 10 студзеня 1321 | ||
![]() |
Іаана I Наварская | Шампань | каля 1271 | 16 жніўня 1284 | 5 кастрычніка 1285 | ? | 4 красавіка 1305 | Філіп IV Прыгожы | |
![]() |
Маргарыта Бургундская | Капетынгі Бургундскі дом (асноўная лінія) | 1290 | 23 верасня 1305 | 29 лістапада 1314 | не была каранавана | 15 жніўня 1315 | Людовік X Сварлівы | |
![]() |
Клеменцыя Венгерская | Анжуйская дынастыя (Капетынгі) | 1293 | 19 жніўня 1315 | 24 жніўня 1315 | 5 чэрвеня 1316 | 12 кастрычніка 1328 | ||
![]() |
Жанна Бургундская | Шалон-Бургундыя | 1291 | 1307 | 20 лістапада 1316 | ? | 3 студзеня 1322 | 21 студзеня 1330 | Філіп V Доўгі |
![]() |
Бланка Бургундская | каля 1296 | 1308 | 3 студзеня 1322 | не каранавана | 19 мая 1322 | красавік 1326 | Карл IV Прыгожы | |
![]() |
Марыя Люксембургская | Люксембургі | 1304 | 21 верасня 1322 | 15 мая 1323 | 26 сакавіка 1324 | |||
![]() |
Жанна д'Эўро | Эўро | 1310 | 5 ліпеня 1325 | 11 мая 1326 | 1 лютага 1328 смерць мужа |
4 сакавіка 1371 | ||
Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
Дом Валуа (Галоўная лінія) з дынастыі Капетынгаў
[правіць | правіць зыходнік]Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
Жанна Бургундская (Крываножка) | Капетынгі Бургундскія (старэйшая галіна) | 1293 | ліпень 1313 | 1 лютага/1 красавіка 1328 | 29 мая 1328 | 12 верасня 1348 | Філіп VI | |
![]() |
Бланка Наварская | Эўро (Навара) | 1330—1333 | студзень 1349 або 1350 | не каранавана | 22 жніўня 1350 смерць мужа |
5 кастрычніка 1398 | ||
![]() |
Жанна Авернская | Авернь | 8 мая 1326 | 13 лютага 1349 | 22 жніўня 1350 | 26 верасня 1350 | 29 верасня 1360 | Іаан II Добры | |
![]() |
Жанна дэ Бурбон | Бурбоны | 3 лютага 1338 | 1350 | 8 красавіка 1364 | 19 мая 1364 | 4 лютага 1378 | Карл V Мудры | |
![]() |
Ізабела Баварская | Вітэльсбахі | каля 1370 | 17 ліпеня 1385 | 1389 | 21 кастрычніка 1422 смерць мужа |
24 верасня 1435 | Карл VI Вар'ят | |
![]() |
Марыя Анжуйская | Анжуйская лінія Валуа | 1401? | 18 снежня 1422 | ? | 22 ліпеня 1461 смерць мужа |
1463 | Карл VII | |
![]() |
Шарлота Савойская | Савойскі дом | паміж 1440 and 1445 | 14 лютага? лістапада? 1451 | 22 ліпеня 1461 | ? | 30 жніўня 1483 смерць мужа |
1 снежня 1483 | Людовік XI |
![]() |
Ганна Брэтонская | Дом Дро | 25 студзеня 1477 | 6 снежня 1491 | 8 лютага 1492 | 7 красавіка 1498 смерць мужа |
9 студзеня 1514 | Карл VIII | |
Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
Дом Валуа (Арлеанская галіна) з дынастыі Капетынгаў
[правіць | правіць зыходнік]Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
Жанна Французская, герцагіня Берыйская | Валуа | 23 красавіка 1464 | 8 верасня 1476 | 7 красавіка 1498 узыходжанне мужа |
Не каранавана | снежань 1498 ануляванне |
4 лютага 1505 | Людовік XII |
![]() |
Ганна Брэтонская | Дом Дро | 25 студзеня 1477 | 8 студзеня 1499 | 18 лістапада 1502 | 9 студзеня 1514 | |||
![]() |
Марыя Цюдар | Цюдары | 18 сакавіка 1496 | 9 кастрычніка 1514 | 5 лістапада 1514 | 1 студзеня 1515 смерць мужа |
25 чэрвеня 1533 | ||
Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
Дом Валуа (Ангулемская галіна) з дынастыі Капетынгаў
[правіць | правіць зыходнік]Дом Бурбонаў (Вандомская галіна) з дынастыі Капетынгаў
[правіць | правіць зыходнік]Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
Маргарыта дэ Валуа | Валуа-Ангулемы | 14 мая 1553 | 18 жніўня 1572 | 2 жніўня 1589 | не каранавана | 1599 развод |
27 мая 1615 | Генрых IV Вялікі |
![]() |
Марыя Медычы | Медычы | 26 красавіка 1573 | 5 кастрычніка 1600 | 13 мая 1610 | 14 мая 1610 смерць мужа |
3 ліпеня 1642 | ||
![]() |
Ганна Аўстрыйская | Габсбургі (Іспанская галіна) | 22 верасня 1601 | 24 лістапада 1615 | не каранавана | 14 мая 1643 смерць мужа |
20 студзеня 1666 | Людовік XIII | |
![]() |
Марыя Тэрэза Аўстрыйская | Габсбургі (Іспанская галіна) | 10 верасня 1638 | 9 чэрвеня 1660 | не каранавана | 30 ліпеня 1683 | Людовік XIV | ||
![]() |
Марыя Ляшчынская | Ляшчынскія | 23 чэрвеня 1703 | 4 верасня 1725 | не каранавана | 24 чэрвеня 1768 | Людовік XV | ||
![]() |
Марыя-Антуанэта Аўстрыйская | Габсбург-Латарынгскія | 2 лістапада 1755 | 19 красавіка 1770 (па даверанасці) 16 мая 1770 |
10 мая 1774 | не каранавана | 21 верасня 1792 звяржэнне мужа |
16 кастрычніка 1793 пакарана смерцю |
Людовік XVI |
![]() |
Марыя-Жазэфіна-Луіза Савойская (дэ юрэ) | Савойскі дом | 2 верасня 1753 | 16 красавіка 1771 | 16 чэрвеня 1795 абвяшчэнне мужа |
не каранавана | 13 лістапада 1810 | Людовік XVIII | |
Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
Мары Руж Жазефа Ташэ дэ ла Пажэры, названая імператрыца Жазэфіна | дэ ла Пажэры | 23 чэрвеня 1763 | 9 сакавіка 1796 | 18 мая 1804 узыходжанне мужа |
2 снежня 1804 | 10 студзеня 1810 развод |
29 мая 1814 | Напалеон I |
![]() |
Марыя-Луіза Аўстрыйская, герцагіня Пармская, імператрыца | Габсбургі-Латарынгія | 12 снежня 1791 | 11 сакавіка 1810 (па даверанасці) 1 красавіка 1810 |
Не каранавана? | 6 красавіка 1814 адрачэнне мужа |
17 снежня 1847 | ||
Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
Дом Бурбонаў (Вандомская галіна) з дынастыі Капетынгаў
[правіць | правіць зыходнік]Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
Марыя Тэрэза Французская | Бурбоны | 19 снежня 1778 | чэрвень 1799 | 2 жніўня 1830 на працягу 20 хвілін | не каранавана | 2 жніўня 1830 адрачэнне мужа |
19 кастрычніка 1851 | «Людовік XIX» |
Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
Дом Бурбонаў (Арлеанская галіна) з дынастыі Капетынгаў
[правіць | правіць зыходнік]Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
Марыя Амалія Неапалітанская | Бурбоны Сіцылійскія | 26 красавіка 1782 | 25 лістапада 1809 | 9 жніўня 1830 узыходжанне мужа |
Не каранавана | 24 лютага 1848 адрачэнне мужа |
24 сакавіка 1866 | Луі-Філіп I |
Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
Яўгенія дэ Манціхо, імператрыца | Манціхо | 5 мая 1826 | 30 студзеня 1853 | не каранавана | 4 верасня 1870 звяржэнне з прастола мужа |
11 ліпеня 1920 | Напалеон III Банапарт | |
Выява | Імя | Дом | Нараджэнне | Шлюб | Каралева з | Каранацыя | Каралева да | Смерць | Муж |
Рэгенткі Францыі
[правіць | правіць зыходнік]Шэраг французскіх каралеў былі рэгенткамі на час адсутнасці сваіх мужоў ці ў маленства сваіх сыноў:
- Ганна Кіеўская, 1060-66, на працягу маленства свайго сына, Філіпа I.
- Адэль Шампанская, 1190-92, пакуль яе сын удзельнічаў у 3-м крыжовым паходзе.
- Бланка Кастыльская:
- 1226—1234: на працягу маленства свайго сына, Людовіка IX
- 1248—1252: пакуль яе сын удзельнічаў у крыжовым паходзе.
- Жанна Крываножка неаднаразова кіравала дзяржавай пакуль яе муж (Філіп VI) удзельнічаў у ваенных дзеяннях.
- Ізабела Баварская (у перыяд 1393—1420) падчас вар'яцтва свайго мужа Карла VI.
- Кацярына Медычы:
- 1552: Падчас удзелу мужа, Генрыха II, у ваеннай кампаніі супраць Меца.
- 1560—1563: На працягу маленства 2-га сына, Карла IX.
- 1574: Падчас адсутнасці 3-га сына, Генрыха III, у Польшчы.
- Марыя Медычы, 1610—1614, падчас маленства свайго сына, Людовіка XIII
- Ганна Аўстрыйская, 1643—1651, падчас маленства свайго сына, Людовіка XIV
- Яўгенія дэ Манціхо, тры разы падчас адсутнасці свайго мужа, Напалеона III.
Мадам дэ Ментэнон
[правіць | правіць зыходнік]Мадам дэ Ментэнон была фаварыткай караля Людовіка XIV, які тайна ажаніўся з ёй узімку 1683—1684 гадоў. Шлюб быў спраўлены архібіскупам Парыжскім у прысутнасці Пер ла Шэза (спавядальніка караля), маркіза дэ Маншэўрой, шэвалье дэ Фарбена і Бантэмпа. З прычыны няроўнароднасці мужа і жонкі шлюб быў марганатычным і не быў ніколі афіцыйна абвешчаны. Таму Мадам дэ Ментэнон была толькі жонкай караля і ніколі не была каралевай Францыі.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Joy Law, Fleur de lys: The kings and queens of France. — ISBN 0-07-036695-0
- Rene de La Croix, duc de Castries, The Lives of the Kings & Queens of France. — ISBN 0-394-50734-7
- Elsie Thornton-Cook, Royal Line of France: The Story of the Kings and Queens of France. — ISBN 0-8369-0939-9
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.