Tıp etiği
seri |
Tıp etiği |
---|
Değerler |
|
Çatışmalar |
|
Çerçeveler |
|
İlgili |
Eleştiriler |
seri |
Sağlık sosyolojisi |
---|
Kavramlar |
|
Sosyologlar |
|
İlgili |
|
![]() |
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Klimt-medizin.jpg/220px-Klimt-medizin.jpg)
Tıp etiği, tıbbın ve sağlık alanındaki bilimsel ve pratik çalışmaların etik yönden değerlendirilmesi ve ahlaki ikilemlere bir çözüm bulunmasını hedefleyen disiplindir. Genel konusu insan yaşamıdır.[1]
Tanım
[değiştir | kaynağı değiştir]En genel anlamda tıbbi uygulamlar ve tutumların iyi ya da kötü, doğru ya da yanlış olarak değerlendirilmesi ve bu değerlendirmelerin belirli ilkelere oturtulması girişimi tıp etiğinin alanını oluşturmaktadır. Felsefenin etik alanındaki tarihsel bilgi ve yaklaşımlar bu alanda görülmekte, ortaya atılmış olan soru ve yaklaşımlar tıbbi pratik alanındaki sorunlarla birlikte yeniden temellendirilmeye ya da değerlendirilmeye çalşılmaktadır. Erdem etiğinden mutluluk ahlakına; John Stuart Mill'in pragmatizminden, Kant'ın normatif etiğine kadar birçok etik yaklaşım bu tartışmalar içinde yer almakta ve tartışmaları belirlemektedir. Etiğin ne olup ne olmadığı, evrensel bir etiğin olup olamayacağı, etik ilkelerin genel geçerliliğinin çerçevesinin ne olduğu da birçok etik meselede olduğu gibi somut bir gereklilik olarak bu tartışmalarda yer alır. Biyoetik'ten farklı olarak tıp etiği, insan yaşamı ve sağlığı noktasından etik bir soruşturma yürütmekte, neyin doğru, savunulabilir ve geçerli olduğuna dair çıkarsamaları belirli ilkeler doğrultusunda ortaya koymaya çalışmaktadır. Etiğin tıbbi alanda uygulanması ciddi sorunları beraberinde getirmekte ve bunlar farklı yaklaşımlar arasındaki tartışmalarla sürdürülmektedir. Hangi ilkelerin kesin vazgeçilmez ve koşullar ne olursa olsun geçerli olduğu ya da belirli koşullarda olmadığı, eğer böyleyse ahlaki davranışın hangi koşulda nasıl bir geçerlilikle belirleneceği önemli ve genel tartışma başlıklarıdır.[2]
İlke ve tartışmalar
[değiştir | kaynağı değiştir]Üzerinde tartışılan dört temel ilke olduğu belirtilebilir. Bunlar;
- Yarar sağlama ilkesi
- Zarar vermeme ilkesi
- Özerkliğe saygı ilkesi
- Adalet ilkesi
Bu ilkelerin kabulünde belirli bir mutabakat var gibi görünse de, genel olarak ilkelerin hepsinin aynı kesinlik ve geçerlilikte mi ele alınacağı, çelişkili durumlarda hangi ilkenin ne şekilde öncelikli ya da ayrıcalıklı olacağı, dahası olup olamayacağı açık olarak belirtilebilmiş görünmemektedir. Yasal ve ahlaki yükümlülükler belirli değerlerle birlikte gelmekte ve ilgili kişilerin bunları bildiği ve uyması gerektiği veri olarak kabul edilmektedir. Deontoloji bu ilke ve kuralların bilgisidir.[3] Böyle olmakla birlikte her gün ve her zaman kurallara uymayan durumlar, koşullar meydana gelebilmekte ya da kurallara bağlanmamış sorunlar belirebilmektedir. Tıp etiği, giderek artan bir önemle hem belirlenen ya da bir şekilde zaten belirlenmiş olan kuralların değerlendirilmesini, hem meydana gelen yeni durumlar içinden meselelerin tartışılmasını yürütmeye çalışır. Ayrıca tıp etiğinin sorguladığı meselelerden biri de, belirlenecek ilke ve davranış modelleri ya da çıkarımların ülkeden ülkeye, kültürden kültüre, değerden değere değişecek nitelikte mi, yoksa uluslararası geçerlilik taşır nitelikte mi olacağı sorunudur.[4]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Markose, Aji; Krishnan, Ramesh; Ramesh, Maya (17 Eki 2016). "Medical ethics". Journal of Pharmacy & Bioallied Sciences. 8 (Suppl 1): S1-S4. doi:10.4103/0975-7406.191934. PMC 5074007 $2. PMID 27829735. 7 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2024 – PubMed Central vasıtasıyla.
- ^ Nineham, Laura. "Medical Ethics - The Four Pillars Explained - The Medic Portal". www.themedicportal.com. 14 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2024.
- ^ Varkey, Basil (17 Şub 2021). "Principles of Clinical Ethics and Their Application to Practice". Medical Principles and Practice. 30 (1): 17-28. doi:10.1159/000509119. PMC 7923912 $2. PMID 32498071. 14 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2024 – PubMed Central vasıtasıyla.
- ^ "The four principles of medical ethics". Articles. 14 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2024.
- Tıp etiksiz olamaz4 Temmuz 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Etik ve tıp ilişkisi
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]- Vikikaynak'taki Hipokrat Yemini maddesi27 Şubat 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Kürtaj
- Ötanazi
- Genetik
- Klonlama
- Diriltmeyin
Klasik ilkeler |
|
---|---|
Diğer ilkeler | |
Teoriler | |
Üreme |
|
Genetik |
|
Ölüm ve acil durumlar |
|
Kültürel farklılıklar |
|
Kişisel davranış |
|
Araştırma etiği |
|
Tıp etiği sorunları | |
---|---|
Yardımlı intihar |
|
Ötenazi/ stopaj tedavisi |
|
Ebeveyn/hasta/vasi aleyhine tıbbi görüş |
|
Tedaviye Bilgilendirilmiş onam |
|
Araştırma |
|
Araştırma katılımcısı hakları | |
---|---|
Haklar |
|
İnsan deneyleri |
|
Etik sistemler |
|
İnsan denek araştırmaları için yönergeler |
|
Klinik çalışmalarda izleme |
|
İnterseks konuları | |
---|---|
İnterseks hakları ve yasal konular |
|
Tıp ve biyoloji |
|
Toplum ve kültür |
|
Tarih ve olaylar |
|
Ayrıca bakınız |
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.