David Cronenberg
![]() Cronenberg na rozdaniu nagród Genie (2012). | |
Prawdziwe imię i nazwisko |
David Paul Cronenberg |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
15 marca 1943 |
Zawód |
reżyser, scenarzysta |
Współmałżonek |
Margaret Hindson |
Lata aktywności |
od 1966 |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() |
David Paul Cronenberg[1] (ur. 15 marca 1943 w Toronto) – kanadyjski reżyser filmowy i telewizyjny, scenarzysta, okazjonalnie aktor. Jeden z głównych twórców tego, co jest powszechnie znane jako body horror. Realizował filmy, które wykorzystywały elementy horroru i fantastycznonaukowe, aby ukazać niepokojące skrzyżowania między technologią, ludzkim ciałem i podświadomym pragnieniem.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w Toronto[2] w rodzinie pochodzenia żydowskiego jako syn Esther (z domu Sumberg), muzyczki, i Miltona Cronenberga, pisarza i redaktora[3]. Wszyscy jego dziadkowie pochodzili z Litwy[3]. W 1967 ukończył University of Toronto z tytułem licencjata z języka angielskiego[4]. Już jako student zafascynował się filmowaniem i w latach 1966-1970 stworzył kilka eksperymentalnych filmów krótko- i pełnometrażowych[5].
Po zrealizowaniu dwóch undergroundowych filmów krótkometrażowych 16 mm – komedii Transfer (1966) i komedii fantastycznonaukowej Głosy z odpływu (From the Drain, 1967) – wyreżyserował pierwszy film fabularny Stereo (1969). Następnie wyjechał do Francji, gdzie wyreżyserował materiał dla telewizji kanadyjskiej, Jim Ritchie – rzeźbiarz (Jim Ritchie Sculptor, 1971), List od Michała Anioła (Letter from Michelangelo, 1971), Tourettes (1971), Don Valley (1972), Fort York (1972), Lakeshore (1972), Zimowy ogród (Winter Garden, 1972), Przekręt w Scarborough (Scarborough Bluffs, 1972) i W brudzie (In the Dirt, 1972) oraz pojedyncze odcinki serii CBC/Radio-Canada Programme X (1972) i Peep Show (1975). Na Katalońskim Festiwalu w Sitges zdobył Medal Sitgesa dla najlepszego reżysera fantastycznonaukowego filmu grozy Dreszcze (1975) przyniósł mu[6] i najlepszego scenarzysty filmu Wściekłość (Rabid, 1977) oraz Nagrodę Międzynarodowego Jury Krytyków – Wyróżnienie Specjalne za Pomiot (The Brood, 1979) z Oliverem Reedem. Następnie zrealizował dramat sportowy Szybka banda (Fast Company, 1979) z Williamem Smithem i Johnem Saxonem. Za film Skanerzy (Scanners, 1981) z Jennifer O’Neill i Michaelem Ironside odebrał Międzynarodową Nagrodę Filmu Fantastycznego na Fantasporto. Z kolei Wideodrom (Videodrome, 1983) z Jamesem Woodsem i Nierozłączni (Dead Ringers, 1988) z Jeremym Ironsem przyniosły mu nagrody Kanadyjskiej Akademii Filmowej i Telewizyjnej. Jego kolejna realizacja Martwa strefa (The Dead Zone, 1983) z Christopherem Walkenem została uhonorowana Nagrodą Saturna w kategorii najlepszy horror i sprawiła, iż stał się rozpoznawalny w środowisku filmowym[7]. Jednak prawdziwym przełomem okazała się dopiero Mucha (1986) z Jeffem Goldblumem w roli głównej[8]. Film odniósł wielki sukces kasowy, zdobył Oscara za najlepszą charakteryzację i fryzury, a Cronenberg wreszcie mógł kręcić w pełni autorskie filmy[9].
Jest reżyserem wzbudzającym przeciwstawne emocje. Zarzucano mu zamiłowanie do kiczu, nadmierne prowokowanie widzów, ocieranie się o pornografię. Nie można jednak odmówić mu ani talentu, ani artystycznej odwagi. Równie ważna jak treść, jest dla niego forma przekazu. Cronenberg dba o szokującą, ale i wysmakowaną plastycznie, oprawę wizualną swoich filmów − z reguły przypominającą bardziej senny koszmar niż tradycyjny utwór filmowy[potrzebny przypis].
Do najbardziej kontrowersyjnych jego dzieł należy Nagi lunch (1991) – swobodna adaptacja, opublikowanej pod tym samym tytułem, powieści amerykańskiego pisarza Williama S. Burroughsa.
Przewodniczył jury konkursu głównego na 52. MFF w Cannes (1999).
Podczas 75. MFF w Wenecji w 2018 nagrodzony został Honorowym Złotym Lwem za całokształt twórczości[10]. Poza tym został odznaczony tytułem Oficera[11] i Towarzysza[12] Orderu Kanady oraz Medalem Diamentowego Jubileuszu Królowej Elżbiety II[13].
Ojciec Brandona Cronenberga, który również jest reżyserem.
Reżyseria (wybór)
[edytuj | edytuj kod]- Stereo (1969)
- Zbrodnie przyszłości (1970)
- Dreszcze (Shivers 1975)
- Wściekłość (Rabid, 1977)
- Potomstwo (The Brood, 1979)
- Skanerzy (Scanners, 1981)
- Martwa strefa (The Dead Zone, 1983)
- Wideodrom (Videodrome, 1983)
- Mucha (The Fly, 1986)
- Nierozłączni (Dead Ringers, 1988)
- Nagi lunch (Naked lunch, 1991)
- M. Butterfly (1993)
- Crash: Niebezpieczne pożądanie (Crash, 1996)
- eXistenZ (1999)
- Pająk (Spider, 2002)
- Historia przemocy (A History of Violence, 2005)
- Wschodnie obietnice (Eastern Promises, 2007)
- Niebezpieczna metoda (A Dangerous Method, 2011)
- Cosmopolis (2012)
- Mapy gwiazd (Maps to the Stars, 2014)
Nagrody
[edytuj | edytuj kod]- Nagroda na MFF w Cannes 1996: Crash: Niebezpieczne pożądanie Nagroda Specjalna Jury
- Nagroda na MFF w Berlinie 1999: Srebrny Niedźwiedź za eXistenZ
- Nagroda na MFF w Wenecji 2018: Honorowy Złoty Lew za całokształt twórczości
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ David Cronenberg. Listal. [dostęp 2021-07-29]. (ang.).
- ↑ Cronenberg, David 1943–. Encyclopedia.com. [dostęp 2021-07-29]. (ang.).
- ↑ a b David Cronenberg What Nationality Ancestry Race. Ethnicity of Celebs, 2 lipca 2015. [dostęp 2021-01-02]. (ang.).
- ↑ David Cronenberg - Director. Film Reference. [dostęp 2021-07-29]. (ang.).
- ↑ David Cronenberg, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2021-07-29] (ang.).
- ↑ David Cronenberg Awards. AllMovie. [dostęp 2021-07-29]. (ang.).
- ↑ David Cronenberg. Rotten Tomatoes. [dostęp 2021-07-29]. (ang.).
- ↑ Tim Lewis: David Cronenberg: ‘My imagination is not a place of horror’. „The Guardian”, 13 września 2014. [dostęp 2021-07-29]. (ang.).
- ↑ Jonathan Crow: David Cronenberg Biography. AllMovie. [dostęp 2021-07-29]. (ang.).
- ↑ Złoty Lew festiwalu w Wenecji dla filmu „Roma” Alfonso Cuarona [online] [dostęp 2018-09-11] (pol.).
- ↑ Order of Canada [online], archive.gg.ca [dostęp 2021-07-28] .
- ↑ Radio Canada International , David Cronenberg receives Order of Canada [online], RCI | English, 8 maja 2015 [dostęp 2021-07-28] (ang.).
- ↑ Diamond Jubilee Gala toasts exceptional Canadians [online], CBC News, 18 czerwca 2012 .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- David Paul Cronenberg w bazie IMDb (ang.)
- David Paul Cronenberg w bazie Filmweb
- David Cronenberg w bazie Notable Names Database (ang.)
- ISNI: 0000000122833052
- VIAF: 97752099
- ULAN: 500253104
- LCCN: n83327625
- GND: 119114852
- NDL: 00465087
- BnF: 120143264
- SUDOC: 028273397
- SBN: RAVV087559
- NLA: 35032271
- NKC: js20051121009
- BNE: XX1265976
- NTA: 071610596
- BIBSYS: 90706229
- CiNii: DA09217646
- PLWABN: 9810602519305606
- NUKAT: n2004001702
- J9U: 987007260053305171
- CANTIC: a10457276
- LNB: 000224397
- NSK: 000041693
- CONOR: 39609187
- BLBNB: 001120865
- KRNLK: KAC201201011
- LIH: LNB:BmGq;=B3
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.