For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for लखनऊ.

लखनऊ

लखनऊ
लखनऊ
लखनावती, लखनौती, लखनपुर
لکھنؤ
महानगर
सरकार
 • महापौरडा॰ दिनेश शर्मा
जनसङ्ख्या
 (2006)
 • जम्मा४,८७५,८५८
वेबसाइटlucknow.nic.in

लखनऊ (उच्चारण/ˈlʌknaʊ/; उर्दु: لکھنؤ, Lakhnaū, IPA: [ˈləkʰna.uː] ( ) भारतको राज्य उत्तर प्रदेशको राजधानी हो । यस शहरमा, लखनऊ जिल्ला तथा लखनऊ मण्डलको प्रशासनिक मुख्यालय पनि छ । लखनऊ शहर आफ्नो खास नजाकतर तहजीब वाला बहुसांस्कृतिक खूबीकोको लागि जानिन्छ । सन् २००६ मा यसको जनसङ्ख्या २,५४१,१०१ तथा साक्षरता दर ६८.६३% थियो ।[] कानपुर पछि यो शहर उत्तर-प्रदेशको सबैभन्दा ठुलो शहर हो । शहरको बीचबाट गोमती नदी बहन्छ, जुन्स् लखनऊको संस्कृतिको हिस्सा हो ।

लखनऊ त्यस क्ष्रेत्रमा स्थित छ जसलाई ऐतिहासिक रूपले अवध क्षेत्रको नामले जानिन्थ्यो । लखनऊ सधै एक बहुसांस्कृतिक शहर रहेको छ । यहाँको शिया नवाबद्वारा शिष्टाचार, खूबसूरत उद्यान, कविता, सङ्गीत तथा राम्रो व्यन्जनलाई सधै संरक्षण दिएको थियो । लखनऊलाई नवाब को शहर को रूपमा पनि जानिन्छ।[] यसलाई पूर्वको स्वर्ण शहर (गोल्डन सिटी) तथा शिराज-ए-हिन्द को रूपमा जानिन्छ ।[] आजको लखनऊ एक जीवन्त शहर हो जसमा एक आर्थिक विकास देखिन्छ र यो भारतको तेज बढ्ने गैर-महानगरको शीर्ष पन्द्रहमध्ये एक हो ।[] यो हिन्दीउर्दू साहित्यको केन्द्रमध्ये एक हो । यहाँ अधिकाङ्श मानिस हिन्दी बोल्छन् । यहाँको हिन्दीमा लखनवी अन्दाज छ, जुन विश्वप्रसिद्ध हो । यस बाहेक यहाँ उर्दू तथा अंग्रेजी पनि बोलिन्छ ।

लखनऊको बरा इमामबाडबाट लिइएको एक विहंगम दृष्य, १८५८ ई०

लखनऊ प्राचीन कोसल राज्यको हिस्सा थियो । यो भगवान रामको विरासत थियो जसलाई उनले आफ्नो भाइ लक्ष्मणलाई समर्पित गरिदिएका थिए ।[] अत: यसलाई लक्ष्मणावती, लक्ष्मणपुर या लखनपुरको नामले पनि जानियो, जुन पछि नाम बदलेर लखनऊ भयो । यहाँबाट अयोध्या पनि मात्र ८० मील दूरी मा स्थित छ ।[] एक अन्य कथा अनुसार यस शहरको नाम, 'लखन अहीर' जो 'लखन किले' को मुख्य कलाकार थिए, को नाम मा राखिएको थियो । लखनऊको वर्तमान स्वरूपको स्थापना नवाब आसफुद्दौलाले १७७५ ई. मा गरेका थिए । अवधको शासकहरूले लखनऊलाई आफ्नो राजधानी बनाएर यसलाई समृद्ध गरे । तर त्यसपछिको नवाब विलासी र निकम्मे सिद्ध भए । यी नवाबको काहिल स्वभावको परिणामस्वरूप आगोमा चलेर लर्ड डलहौजीले अवधको बिना युद्ध नै अधिग्रहण गरेर ब्रिटिश साम्राज्यमा मिलाइयो । १८५० मा अवधको अन्तिम नवाब वाजिद अली शाहले ब्रिटिश अधीनता स्वीकार गरे । लखनऊको नवाबहरूको शासन यस प्रकार समाप्त भयो।[]

सन् १९०२ मा नार्थ वेस्ट प्रोविन्सको नाम बदलेर यूनाइटिड प्रोविन्स अफ आगरा एण्ड अवध गरियो । साधारण बोलचालको भाषामा यसलाई यूनाइटेड प्रोविन्स या यूपी भनिन्छ । सन् १९२० मा प्रदेशको राजधानीलाई इलाहाबादबाट बदलेर लखनऊ बनाइयो । प्रदेशको उच्च न्यायालय इलाहाबाद नै बनिरहयो र लखनऊमा उच्च न्यायालयको एक खंडपीठ स्थापित गरियो । स्वतन्त्रता पछि १२ जनवरी सन् १९५० मा यस क्षेत्रको नाम बदलेर उत्तर प्रदेश राकियो र लखनऊ यसको राजधानी भयो । यस प्रकार यो अफ्नो पूर्व लघुनाम यूपीसग जोडि रहयो । गोविन्द वल्लभ पन्त यस प्रदेशको प्रथम मुख्यमन्त्री बने । अक्टोबर १९६३ मा सुचेता कृपलानी उत्तर-प्रदेश एवं भारतको प्रथम महिला मुख्यमन्त्री बनिन् ।

सन्दर्भ सामग्रीहरू

[सम्पादन गर्नुहोस्]
  1. आइडेन्टिफिकेशन अफ माइनौरिटी कन्सन्ट्रेशन डिस्ट्रिक्ट्स पब्लिक इन्फोर्मेशन ब्यूरो
  2. first= (२० जून), "लखनऊ फेमस फर नवाब्स" (एचटीएमएल) (अंग्रेजीमा), आईबीबो . कॉम, पृ: ०१।  |accessyear= प्यारामिटर ग्रहण गरेन (सहायता); |accessmonthday= प्यारामिटर ग्रहण गरेन (सहायता)
  3. first= (२० जून), "लखनऊ न्यूज" (एचटीएमएल) (अंग्रेजीमा), इन्डियाज न्यूज़, पृ: ०१।  |accessyear= प्यारामिटर ग्रहण गरेन (सहायता); |accessmonthday= प्यारामिटर ग्रहण गरेन (सहायता) वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २००८-१२-०९ मिति
  4. फास्टेस्ट ग्रोइंग सिटीज़ (१ टू १००) | सिटी मेयर्स स्टैटिस्टिक्स |
  5. ५.० ५.१ ५.२ first= (२० जून), "हिस्टोरिक सिटी लखनऊ" (एचटीएमएल) (अंग्रेजीमा), राष्ट्रीय सूचना केन्द्र, पृ: ०१।  |accessyear= प्यारामिटर ग्रहण गरेन (सहायता); |accessmonthday= प्यारामिटर ग्रहण गरेन (सहायता) वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २००८-०४-०७ मिति
  6. पब्लिक इन्फोर्मेशन ब्यूरो
  7. लखनऊका इतिहास वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २००८-०४-०७ मिति
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
लखनऊ
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.

X

Get ready for Wikiwand 2.0 🎉! the new version arrives on September 1st! Don't want to wait?