Çaydanlık
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/83/Caydanlik.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Soultea-Pu-erh-first-grade-kanne.jpg/220px-Soultea-Pu-erh-first-grade-kanne.jpg)
Çaydanlık, çay yapmada kullanılan, genelde iki parçalı ve metalden yapılma, bazen demliği porselen olan pişirme gereci.
Çaydanlık ilk başlarda tek parça halinde kullanılmakta iken süreç içerisinde günlük ihtiyaçların giderilmesine yönelik olarak, alt kısmı daha büyük olacak şekilde iki parçalı hale gelmiştir. Her iki parçanın üzerinde geniş bir ağız ve bu ağzı örtmeye yarayan bir kapak bulunur. Suyun çay servisi yapılırken bardaklara doldurulması için gövdede el ve bardak arasında en uygun açı ile dökülmesini sağlayacak şekilde dar ağızlı ibrik kısmı bulunur.
Çaydanlığın tarihçesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Çaydanlık, binlerce yıl önce Çin kültürünün bir parçası olarak, bronz ve diğer metallerden yapılan seramik güğüm ve şarap kaplarından ilham alınarak yapılmıştır.
En eski çaydanlık örneği bugün Çin'de Flagstaff House Museum of Teaware müzesinde bulunan Yixing kilinden 1513 yılında Gongchun tarafından yapıldığı düşünülen çaydanlıktır.
Çay, 17. yüzyıl sonlarında Çin'den Avrupa'ya lüks tüketim malı, baharat olarak ihraç edilmiştir. Aynı zamanda çay ile birlikte porselen çaydanlıklar da getirilmiştir. Bu çaydanlıkların çoğunluğu mavi ve beyaz sırlı idiler.
Köken
[değiştir | kaynağı değiştir]- çay sözcüğü, Çincede Farsçada Arapçada ve Rusçada geçer. Özünün nereden geldiği kesin olmamakla birlikte ETr ça- (ses çıkarmak, çarpma sesi, su sesi sezgisi) eylem köküyle ilişkisi de olasılıklar arasındadır.
- +dan takısı Fa "tutan, mufâfaza eden, saklayan, kap" anlamı katar. "+lık" ekinin Farsçadaki karşılığıdır.
- +lık takısı Tr "araçlık" ilgisi katar.
Demlik
[değiştir | kaynağı değiştir]Demlik, ilk başlarda porselen gibi ısıya dayanıklı maddelerden imal edilmiş olan, çay demlemeye yarayan ancak sonradan çaydanlığın bir parçası haline gelen araçtır.
Çaydanlık bakımı
[değiştir | kaynağı değiştir]Sırlı çaydanlıklar asla sabunlu su ve bulaşık makinasında yıkanmazlar. Sadece sıcak su ile yıkanarak durulanır ve ters çevrilerek kurumaya bırakılır. Çaydanlıkta oluşan taneni gidermek için çaydanlık ve çay kaşıkları sodalı kaynar suya yatırılarak dinlenmeye bırakılır.
Çayın hazırlanması
[değiştir | kaynağı değiştir]Çeşitli ülkelerde çeşitli şekillerde servis edilen çay, Türkiye'de çoğunlukla altı ve üstü çelik çaydanlıklarda hazırlanır. İsteğe göre harmanlanmış kuru çay, demlik olarak adlandırılan ve çaydanlığın üst kısmında bulunan ve genellikle alt kısmından daha küçük olan bölüme konur. Alt kısımda kaynayan su, bir süre sonra üstteki demliğe içindeki kuru çayın miktarına göre dökülür ve çayın rengini, lezzetini bırakması ve çökmesi için 8-10 dakika kadar beklenir.
Çeşitli araştırmalar çayın demleme süresine göre etkisinin de farklı olduğunu söylese de henüz bu çok yaygın olarak bilinmez. İyi demlenmiş çayın en fazla 1 saat kadar lezzetli olduğu tiryakiler tarafından söylenir.[kaynak belirtilmeli] Daha uzun süre beklemiş çay acılaşır. Demliğin aşırı sıcaklığa maruz kalması, çayın yanmasına (tabirsel olarak) ve tadının kötüleşmesine neden olmaktadır.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Fotoğraf galerisi
[değiştir | kaynağı değiştir]Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/30px-Commons-logo.svg.png)
Siyah çay | Assam · Bohea · Congou · Darjeeling · Dian Hong · Golden Monkey · Jin Jun Mei · Kangra · Keemun · Lapsang souchong · Masala chai · Nepal · Nilgiri çayı · Tibeti · Türk · Rize · Ying De Hong |
---|---|
Oolong çay | Bai Ji Guan · Türk · Ban Tian Yao · Bu Zhi Chun · Da Hong Pao · Dong Ding · Dong Fang Mei Ren · Qaoshan çayı · Qilan çayıHuangjin Gui · Huang MeiguiJin Xuan çayı · Pouchong · Rougui çayı · Shui Jin Gui · Shui Jin Gui çayı · Shui Hsien (Xian) · Tie Luohan · Tieguanyin |
yeşil çay | Anji bai cha · Aracha · Bancha · Bi Luo Chun · Chun Mee · Da Fang · Genmaicha · Lu'an Melon Seed çayı · Gunpowder çayı · Guapian · Barut · Gyokuro · Hojicha · Hou Kui · Huang Shan Mao Feng · Hyson · Kabusecha · Kamairicha · Konacha
· Kukicha · Longjing · Matcha · Mao Jian · Mecha · Meng Ding Gan Lu · Sencha · Shincha · Tamaryokucha · Taiping houkui |
Beyaz çay | Bai Hao Yinzhen çayıBai Hao Yinzhen · Bai Mu Dan · Darjeeling Beyaz · Shou Mei · Beyaz maymun pençeşi |
Sarı çay | Junshan Yinzhen · Huoshan Huangya |
Fermente çay | Pu-erh · Doncha · Lahbet · Kombucha |
harmanlanmış ve tadlandırılmış çaylar | Earl Grey (harmanlanmış, Lady Grey) · İngiliz Kahvaltı · İrlanda Kahvaltı · Yasemin çayı · Lapsang souchong · Masala chai · Naneli çay · Maghrebi çay · Prince of Wales çayı · Rusya Karavan |
Bitki çayı | Papatya · Loomi çayı · Ilex guayusa · Zencefilli çay · Koththamalli · Kuding · Rooibos · Mate |
Genel | |
Çay kültürü (Öğün) | Çay partisi · Taseografi · Çay seremonisi · Japon · Gongfu · Kore · Yum cha · Çay bahçesi · Çay evi · Cha chaan teng · Chashitsu · Mizuya · Sukiya-zukuri · Roji ·
Amerikan · Arap çayı · Azerbaycan · Arjantin · Brezilya · Çin · Japon · Dominik · Hong Kong · Hindistan · Meksika · Pakistan · Rusya · Tayvan · Senegal |
Diğer | Camellia sinensis (çay bitkisi) · Japon kamelyası · Sasanqua kamelya · Kamelya taliensis · Poşet çay · Tüketim · Bardak-tutacağı · Çay işleme · Semaver · Çay tuğla · Çay bahçesi · Çay evi · Çay tadımı · Ketil ·
Çay seti · Çay takımı · Çay sandığı · Çay süzgeci · Demlik · Çay bardağı · Çaydanlık · Semaver · Çay klasikleri · Çin çayları listesi · Lipton Çay Enstitüsü · Çay Araştırma ve Yayımlama İstasyonu |
Tarihçe | Çin · Hindistan · Japonya |
Üretim ve dağıtım | Yaprak sınıflandırması · İşleme · Kafeinsizleştirme · Tadım · Hastalıklar · Yırtıcı · Şirketler · Londra · Chittagong · Guwahati · Bangladeş · Kenya · Sri Lanka · Amerika Birleşik Devletleri |
Hazırlık | Çiçekli çay · İnfüzyon · Kaynatma · ISO 3103 · Demleme · Çay poşeti · Çay tuğlası |
İçerik ve sağlık | Sağlığa etkileri · Fenolik içerik · Kafein · Teanin · Flavan-3-ol · Kateşin · Epigallokatekin galat · Theaflavin |
Çay bazlı içecekler |
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.