Odbytnica
Rectum | |
![]() Przewód pokarmowy z zaznaczoną odbytnicą | |
![]() Odbytnica w widoku od tyłu, wyeksponowana przez usunięcie kości krzyżowej i guzicznej | |
Narządy | |
---|---|
Tętnice |
t. krezkowej dolna, t. biodrowa wewnętrzna, t. sromowa wewnętrzna |
Żyły |
ż. główna dolna, ż. wrotna |
Nerwy |
włókna części krzyżowej układu przywspółczulnego, nerwy współczulne splotów brzucha i miednicy |
Odbytnica, prostnica (łac. rectum), jelito proste (łac. rectum intestinum), dawniej lub potocznie kiszka stolcowa – końcowa część jelita grubego ssaków łożyskowych. Od góry łączy się z esicą na granicy 2 i 3 kręgu krzyżowego, od dołu natomiast otwiera się do środowiska zewnętrznego odbytem. W warunkach prawidłowych nie zawiera kału, służąc wyłącznie do jego przejścia (defekacja).
Stosunki
[edytuj | edytuj kod]Odbytnicę podzielić można na dwie części: odcinek górny, miedniczny (łac. pars pelvina recti) i dolny, odbytowy (łac. pars analis recti), także kanał odbytowy (łac. canalis analis). Dolny, rozszerzony fragment odcinka miednicznego nosi nazwę bańki odbytnicy. Obie części są od siebie oddzielone włóknami dźwigacza odbytu.
Wymiary
[edytuj | edytuj kod]- Grubość odbytnicy jest wartością pośrednią między grubością jelita cienkiego a grubego.
- Długość części miednicznej waha się od 12 do 15 cm.
- Wymiar poprzeczny w stanie opróżnienia wynosi od 3 do 6 cm.
- Długość części kroczowej wynosi w przybliżeniu 3 cm.
Stosunek do otrzewnej
[edytuj | edytuj kod]Odbytnica nie ma krezki. Otrzewna obejmuje wyłącznie górny fragment części miednicznej na jej powierzchni przedniej i bocznej. U mężczyzn przechodzi na tylną powierzchnię pęcherza moczowego, wyściełając zagłębienie odbytniczo-pęcherzowe (łac. excavatio rectovesicalis), u kobiet zaś dotyka tylnej ściany macicy i pochwy, formując zagłębienie odbytniczo-maciczne (łac excavatio recto-uterina). Po bokach odbytnicy powstają kieszonki otrzewnej zwane zachyłkami przyodbytniczymi (łac. recessus s. fossae pararectales). Otrzewna nie obejmuje kanału odbytowego.
Budowa ściany odbytnicy
[edytuj | edytuj kod]Pod względem budowy ściana odbytnicy jest bardzo podobna do reszty układu pokarmowego. Składa się z trzech warstw:
- zewnętrznej, u góry utworzonej przez otrzewną, poniżej przez tkankę łączną
- mięśniowej, o wiele grubszej niż w pozostałych częściach jelita, utworzonej przez dwie warstwy:
- zewnętrzną – podłużną
- wewnętrzną – okrężną, wytwarzającą w części odbytowej sięgający aż do skóry mięsień zwieracz wewnętrzny odbytu
- błony śluzowej, u góry wytwarzającej 3-5 fałdów poprzecznych, z których jeden z nich – największy, zwany jest zwieraczem trzecim odbytu (fałdem poprzecznym Kohlrauscha). U dołu obecne są fałdy podłużne, czyli tak zwane słupy odbytowe w liczbie 5-10; dolnymi końcami łączą się ze sobą tworząc zastawki odbytowe, ograniczające drobne, otwarte od góry zagłębienia – zatoki odbytowe. Słupy zawierają więcej pasm mięśniówki i obfite sploty żylne.
Kanał odbytowy jest u dołu i z zewnątrz objęty przez prążkowany zwieracz zewnętrzny odbytu.
Unaczynienie i unerwienie
[edytuj | edytuj kod]Tętnicze:
- tętnica odbytnicza górna, gałąź t. krezkowej dolnej – zaopatruje część miedniczną
- parzysta tętnica odbytnicza środkowa, gałąź tętnicy biodrowej wewnętrznej
- parzysta tętnica odbytnicza dolna od tętnicy sromowej wewnętrznej wraz ze środkową zaopatrują kanał odbytowy i skórę odbytu
- gałęzie trzewne tętnicy krzyżowej pośrodkowej.
Żyły powstają z żylnego splotu odbytniczego i w dalszym przebiegu odpowiadają tętnicom.
Naczynia chłonne prowadzą:
- z części miednicznej do węzłów krzyżowych
- z części odbytowej do węzłów biodrowych wewnętrznych
- z okolicy odbytu do węzłów pachwinowych powierzchownych.
Unerwienie:
- nerwy przywspółczulne z części krzyżowej układu autonomicznego
- nerwy współczulne ze splotu krezkowego dolnego i odbytniczych
Badania endoskopowe
[edytuj | edytuj kod]Zależnie od zakresu wziernikowania dolnego odcinka przewodu pokarmowego i zastosowanego sprzętu rozróżnia się następujące badania endoskopowe:
- anoskopia – wziernikowanie kanału odbytu i końcowego odcinka odbytnicy
- rektoskopia – wziernikowanie odbytnicy
- sigmoidoskopia – wziernikowanie końcowego odcinka jelita grubego z esicą włącznie
- kolonoskopia – wziernikowanie całego jelita grubego.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Adam Bochenek, Michał Reicher: Anatomia człowieka – Tom III: Układ trawienny. Warszawa: PZWL, 1961, s. 302-313.
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.