Muhammad Ibn Battuta
![]() Ilustracja autorstwa Léona Benetta (1839–1916) z 1878 roku przedstawiająca Ibn Battutę (po prawej stronie) z przewodnikiem w Egipcie | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód, zajęcie |
podróżnik, geograf |
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Ibn_Battuta_1325-1332.png/240px-Ibn_Battuta_1325-1332.png)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Ibn_Battuta_1332-1346.png/240px-Ibn_Battuta_1332-1346.png)
Abū ‘Abd Allāh Muḥammad Ibn Baṭṭūṭa[1], zwany również Ibn Battuta[1] (arab. أبو عبد الله محمد ابن بطوطة) (ur. 24 lutego 1304 w Tangerze, zm. 1368/1369 lub 1377 w Maroku) – pochodzący z Tangeru podróżnik, który przemierzył blisko 120 tysięcy kilometrów, odwiedzając prawie wszystkie ówczesne kraje muzułmańskie, docierając do Chin i współczesnej Indonezji, uważany za największego arabskiego podróżnika okresu średniowiecza.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Ibn Battuta urodził się 24 lutego 1304 roku w Tangerze w ówczesnym Maroku[1][2] pod panowaniem Marynidów[3]. Pochodził z rodziny uczonych prawa i sędziów[2] . Sam odebrał wykształcenie z dziedziny prawa muzułmańskiego w Tangerze[3] – studiował prawo szkoły malikickiej[4].
Pierwsza podróż – hadżdż
[edytuj | edytuj kod]W czerwcu 1325 roku wybrał się na pielgrzymkę do Mekki, a jego droga prowadziła przez kraje Maghrebu, Egipt i Syrię[5]. Podróżował przez ponad półtora roku i do celu dotarł na jesieni 1326 roku[3]. W trakcie podróży zatrzymywał się, by pogłębiać swoją wiedzę u uznanych w świecie islamu uczonych, co zostało udokumentowane uzyskanymi dyplomami[2] . Dzięki tym naukom zdobył kwalifikacje sędziego[2] .
Podróż rozbudziła w nim zainteresowanie światem i dalszymi podróżami w celach poznawczych[2] .
Podróż do Iraku i Persji
[edytuj | edytuj kod]We wrześniu 1326 roku Ibn Battuta opuścił Mekkę i udał się przez pustynie Półwyspu Arabskiego do Iraku, przez południowy Iran i Azerbejdżan, by dotrzeć do Bagdadu[2] . Podczas podróży spotkał m.in. ostatniego mongolskiego władcę Iranu – Abu Sa’ida (1305–1335)[2] . Lata 1327–1330 spędził w Mekce i Medynie[2] .
Podróż po wschodniej Afryce
[edytuj | edytuj kod]W 1328 lub 1330 roku udał się drogą morską do Jemenu, który pokonał drogą lądową[3]. Podróżując dalej drogą morską, odwiedził arabskie przyczółki handlowe na wschodnim wybrzeżu Afryki[5]. Dotarł do Kilwy (obecnej Tanzanii)[2] . W drodze powrotnej przemierzył południową Arabię, Oman i południową Persję, i po przeprawie przez Zatokę Perską powrócił do Mekki w 1332 roku[5].
Podróż do Indii
[edytuj | edytuj kod]Kiedy Ibn Battuta dowiedział się o wsparciu, jakiego uczonym islamu udzielał władca Sułtanatu Delhijskiego Muhammad Tughlak (1290–1351), postanowił udać się do Indii, by wstąpić na jego dwór[2][3]. Jego droga wiodła początkowo na północ – przez Egipt, Syrię i Azję Mniejszą, gdzie odwiedził liczne sułtanaty Anatolii[2] . Następnie przeprawił się przez Morze Czarne na Krym, by przez północny Kaukaz i tereny dolnej Wołgi dotrzeć do terytoriów podlegających Mongołom Złotej Ordy[2] . Odwiedził również Konstantynopol w orszaku żony khana, bizantyjskiej księżniczki[2] . Następnie udał się przez stepy Rosji w kierunku Indii, podróżując z karawaną do Azji Środkowej – odwiedzając Bucharę, Samarkandę i Balch[2] . Przemierzył Chorasan i Afganistan i po przeprawieniu się przez Hindukusz dotarł do Indii – brzegu Indusu – 12 września 1333 roku[2][a]. Po przybyciu do Delhi został przyjęty z honorami i powierzono mu funkcję sędziego, którą piastował przez kilka lat[2] . W sumie w Indiach spędził osiem lat[6].
W 1341 roku sułtan mianował go swoim wysłannikiem na dwór cesarza Chin[6]. Misja Ibn Battuty zakończyła się tragicznie – został uwikłany w lokalny konflikt na Wybrzeżu Malabarskim i jego statek został zatopiony niedaleko współczesnego Kozhikode[2] . Ibn Battuta utracił cały dobytek i prezenty wiezione dla cesarza[2] . Wiedziony strachem przed reakcją sułtana, udał się na Malediwy[2] , gdzie przez dwa lata sprawował funkcję sędziego[7]. Wżenił się do rodziny królewskiej i bez powodzenia próbował zostać sułtanem[2] .
Następnie pojechał na Sri Lankę, gdzie spotkał się z jej władcą i zdobył Szczyt Adama[2] . Uczestniczył w wojnie prowadzonej przez swojego szwagra[2] . Powrócił na Malediwy, by wkrótce wyruszyć do Bengalu i Assamu[2] .
Podróż do Chin
[edytuj | edytuj kod]W 1345 roku postanowił udać się do Chin na własną rękę[7]. Popłynął na Sumatrę, gdzie muzułmański sułtan oddał mu do dyspozycji statek, którym udał się do Chin[2] . Miał dotrzeć do Quanzhou a stamtąd drogami wodnymi do Pekinu[7]. Jednak z uwagi na rozbieżności w jego zapiskach, zakres jego podróży po Chinach nie jest znany – najprawdopodobniej przebywał jedynie na południowym wybrzeżu[7].
W latach 1346–47 podróżował z powrotem, a jego droga wiodła przez południowe Indie, Zatokę Perską, Syrię i Egipt[7]. Z Egiptu odbył kolejną, piątą, pielgrzymkę do Mekki[5], a następnie popłynął z Aleksandrii do domu – poprzez Tunezję, Sardynię i Algier dotarł do Fezu w Maroku w listopadzie 1349 roku[2] .
Podróż do Hiszpanii i Afryki
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Ibn_Battuta_1349-1354.png/240px-Ibn_Battuta_1349-1354.png)
W 1350 roku Ibn Battuta przeprawił się przez Cieśninę Gibraltarską do Grenady[7]. W 1352 roku wyprawił się w podróż do zachodniego Sudanu[2] . Ta ostatnia wyprawa – na polecenie sułtana – prowadziła przez Saharę do Afryki Zachodniej, gdzie Ibn Battuta spędził rok w Imperium Mali[2] .
Ibn Battuta powrócił do Maroka w 1355 roku, gdzie spędził resztę życia[7]. W 1356 roku sułtan Abu Inan Faris (1317–1358) zlecił Muhammad Ibn Dżuzajowi (1321–1357) spisanie doświadczeń i obserwacji Ibn Battuty w formie księgi podróży zwanej rihlą[7]. Ibn Dżuzaj pracował razem z Ibn Battutą przez dwa lata – Ibn Battuta dyktował swoją relację[5], a owocem ich współpracy była najdłuższa i najbardziej bogata w opisy rihla na terenie średniowiecznej Afryki Północnej[8] – Tuhfat an-nuzzar fi gharaib al-amsar wa’adżaib al asfar[9][10].
Po zakończeniu pracy Ibn Battuta został sędzią na prowincji[8]. Zmarł w 1368/1369 roku lub w roku 1377[2] .
Znaczenie
[edytuj | edytuj kod]Według współczesnych obliczeń przemierzył, jadąc i idąc, blisko 120 tysięcy kilometrów, odwiedzając prawie wszystkie ówczesne kraje muzułmańskie i docierając do Chin i współczesnej Indonezji[2][b]. Uważany jest za największego arabskiego podróżnika okresu średniowiecza[2] . Jeszcze za swojego życia nazywany był rahhalat al-asr – najwybitniejszym podróżnikiem swojej epoki, rahhalat al-islam – najwybitniejszym podróżnikiem islamu a także rahhalat al-Muslimin – najwybitniejszym podróżnikiem świata muzułmańskiego[12].
Jego rihla szczegółowo dokumentuje życie społeczne, kulturowe i polityczne terenów, które odwiedził[2] . Dzieło daje pełny obraz społeczności muzułmańskiej XIV wieku widziany oczami przeciętnego przedstawiciela kultury arabskiej tego czasu.
Praca Batutty przez wieki znana była jedynie w strefie islamu i dopiero na początku XIX w. została udostępniona czytelnikowi europejskiemu poprzez tłumaczenie jej fragmentów na język niemiecki[8]. Pierwsze tłumaczenie na język angielski zostało wydane w 1828 roku[8]. W latach 1853–1858 francuscy badacze Charles Defrémery (1822–1883) i B.R. Sanguinetti opublikowali tekst arabski z tłumaczeniem na język francuski i komentarzem, bazując na odnalezionych wcześniej w Algierii oryginalnych manuskryptach[8]. Odtąd dzieło Batutty było wielokrotnie tłumaczone i wydawane, m.in. w 1962 roku zostało przełożone na język polski pt. Osobliwości miast i dziwy podróży 1325–1354[10][13] .
Ibn Battuta porównywany był do weneckiego podróżnika Marco Polo (1254–1324), znany był jako „Marco Polo świata islamu” i „Marco Polo tropików”[14]. Podróżując przez prawie 30 lat, Ibn Battuta przemierzył dystans trzy razy dłuższy niż Marco Polo[15]. Praca o podróżach Marco Polo Opisanie świata zawiera bardziej dokładne opisy i informacje na temat średniowiecznych Chin i innych krajów azjatyckich, lecz dzieło o wyprawach Ibn Batutty zawiera relacje z wielu innych krajów i informacje na temat prawie wszystkich aspektów życia, od opisu ceremonii na dworach sułtańskich po opisy praktyk seksualnych kobiet na Malediwach[14].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Jego imieniem nazwano krater na Księżycu[16] oraz jedną ze stacji pierwszej linii metra w Dubaju[17].
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]- Osobliwości miast i dziwy podróży 1325–1354[1]
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Ibn Battuta, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-06-25] .
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af Encyclopædia Britannica 2020 ↓.
- ↑ a b c d e Dunn 2012 ↓, s. 1.
- ↑ Czerwiński 2019 ↓, s. 150.
- ↑ a b c d e Encyclopédie berbère 2000 ↓, s. 3599–3600.
- ↑ a b c Dunn 2012 ↓, s. 2.
- ↑ a b c d e f g h Dunn 2012 ↓, s. 3.
- ↑ a b c d e Dunn 2012 ↓, s. 4.
- ↑ Netton 2013 ↓, s. 253.
- ↑ a b Bielawski 1971 ↓, s. 205.
- ↑ Czerwiński 2019 ↓, s. 151.
- ↑ Reszczyński 2010 ↓, s. 173.
- ↑ Ibn Battuta 1962 ↓.
- ↑ a b Dunn 2012 ↓, s. 5.
- ↑ Campo 2009 ↓, s. 330.
- ↑ Ibn Battuta. [w:] Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. IAU, USGS, NASA, 2010-10-18. [dostęp 2020-06-25]. (ang.).
- ↑ Mydubaimetro.com: Ibn Battuta. [dostęp 2020-06-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-07-06)]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Ibn Battuta: Osobliwości miast i dziwy podróży 1325–1354. Wybór. z arabskiego przeł. Tadeusz Majda i Halina Natorf, redakcja naukowa, wybór i przedmowa prof. dr Ananiasz Zajączkowski, komentarze oprac. Tadeusz Majda. Książka i Wiedza, 1962 (Wyd.2 Warszawa 2008). ISBN 978-83-05-13534-4. (pol.).
- E. B.: Ibn Battûta. W: Encyclopédie berbère [En ligne]. T. 23. 2000. (fr.).
- Józef Bielawski: Mały Słownik Kultury Świata Arabskiego. Wiedza Powszechna, 1971. [dostęp 2020-06-25]. (pol.).
- Juan Eduardo Campo: Encyclopedia of Islam. Infobase Publishing, 2009. ISBN 978-1-4381-2696-8. [dostęp 2020-06-25]. (ang.).
- Grzegorz Czerwiński. Ibn Batutta. Średniowieczny mistrz reportażu i pierwszy arabski globtroter. „Litteraria Copernicana”. 1 (29), s. 149–153, 2019. ISSN 1899-315X. (pol.).
- Ross E. Dunn: The Adventures of Ibn Battuta: A Muslim Traveler of the Fourteenth Century. University of California Press, 2012. ISBN 978-0-520-27292-7. [dostęp 2020-06-25]. (ang.).
- Ibn Battuta, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2020-06-25] (ang.).
- Ian Richard Netton: Encyclopaedia of Islam. Routledge, 2013. ISBN 978-1-135-17960-1. [dostęp 2020-06-25]. (ang.).
- Jarosław Reszczyński. Czarownica pławiona i spalona w mieście Delhi w 1340 roku, czyli o powszechnikach kulturowych i ich roli w prawie karnym. „Krakowskie studia z historii państwa i prawa”. 3, s. 173–208, 2010. Wydawnictwo UJ. (pol.).
- ISNI: 0000000121432476
- VIAF: 90635782
- LCCN: n50082288
- GND: 118639765
- NDL: 00444181
- LIBRIS: wt79bhzf48xj4gp
- BnF: 11908143b
- SUDOC: 027719154
- SBN: CFIV091757
- NLA: 35217547
- NKC: jn20011210248
- BNE: XX1076718
- NTA: 070359555
- BIBSYS: 90533569
- CiNii: DA00926468
- Open Library: OL10924A
- PLWABN: 9810630925605606
- NUKAT: n2002065814
- J9U: 987007262821705171
- PTBNP: 84343
- CANTIC: a1010236x
- NSK: 000464209
- CONOR: 192215395
- ΕΒΕ: 114857
- BLBNB: 001504324
- KRNLK: KAC199634503
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.