Michał Słowik-Dzwon
![]() Ławka poety w Szczawnicy | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Narodowość | |
Język | |
Dziedzina sztuki |
Michał Słowik-Dzwon (ur. 18 stycznia 1907 w Szczawnicy, zm. 27 sierpnia 1980 tamże) – polski poeta, prozaik, dramaturg, artysta ludowy, samouk, działacz ruchu Związku Podhalan. uznawany za najwybitniejszego poetę pienińskiego, jeden z najwybitniejszych piewców Pienin.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Michał Słowik spod Dzwona pochodził ze starego góralskiego rodu Słowików, zajmującego się rolnictwem. Był synem Wojciecha i Salomei z domu Wiercioch. Przydomek „Dzwon” pochodził od Józefa Szalaya, założyciela uzdrowiska w Szczawnicy[1].
Poeta ukończył 4 klasy szkoły ludowej, austriackiej, jeszcze w okresie rozbiorów. Z powodów finansowych nie kontynuował nauki szkolnej, natomiast dużo czytał, korzystając najpierw z prywatnych książek, pożyczanych od sąsiadów, a następnie, po utworzeniu w Szczawnicy biblioteki, z zasobów bibliotecznych[2].
Zebrał i zapisał ponad tysiąc pieśni i przyśpiewek góralskich.
Był współzałożycielem Pienińskiego Oddziału Związku Podhalan w Szczawnicy[3]. Wraz z kilkoma zapalonymi regionalistami zbierał stare regionalne przedmioty codziennego użytku domowego i rzemiosła oraz dzieła sztuki ludowej. Cały zbiór tych przedmiotów dał podwaliny do otwarcia Muzeum Pienińskiego, a poeta stał się jednym z jego założycieli. Pracował w tej placówce nieprzerwanie od 1937 roku aż do śmierci[4].
Słowik-Dzwon sam ułożył treść napisu wyrytego na jego nagrobku, brzmi on tak: „Niemąg jo już dłązy na ta świecie bawić. Musiołew kochąne Piąniny łostawić”[5].
Muzeum Pienińskie odziedziczyło jego prace, takie jak malunki na szkle, rzeźby, korzenioplastyki oraz twórczość pisarską. Obecnie znajdują się one w małym muzeum poświęconym szczawnickiemu artyście – Izbie Pamięci Michała Słowika Dzwona w Szczawnicy[6].
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Zafascynowany miejscowymi legendami i podaniami, zasłyszanymi od gazdów, w wieku 18 lat napisał czteroaktową sztukę ludową Janosik Hetman Zbójnicki. Była ona wystawiana w Szczawnicy przez Zespół Amatorski od 1928 aż do II wojny światowej. Kolejna jego czteroaktówka Sobkowe kochanie z 1936 roku także była wystawiana do wybuchu wojny. Po wojnie napisał ciąg dalszy do sztuki o Janosiku: Prawo pierwszej nocy oraz Janosikowa kochanka, oraz osiem innych sztuk, które jednak nie doczekały się wystawienia[7].
Od 1952 zajął się także prozą. Zbiór jego opowiadań i nowel nosi tytuł W pienińskiej krainie. Napisał też dwie powieści: Turowy Róg i Zbójnicki róg. Kilka zbiorów jego wierszy i opowiadań, pisanych gwarą, zostało wydanych staraniem Związku Podhalan. Najważniejsze dzieła poety opublikowało – w opracowaniu Andrzeja Kudasika – Wydawnictwo Miniatura[8].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]W 2003 roku na murze domu, w którym urodził się poeta, zamontowano tablicę pamiątkową, którą ufundował Pieniński Oddział Związku Podhalan w Szczawnicy[9]. W mieście powstała też Izba Pamięci Michała Słowika-Dzwona[6], a w 2018 roku przy ulicy Głównej stanęła Ławka Michała Słowika-Dzwona[10]. Ów pomnik ławkowy wykonał Marcin Lichosyt, artysta ludowy, rzeźbiarz z Orawy. Z kolei nad Grajcarkiem, uchodzącym do Dunajca, wybudowano kładkę – Most im. Michała Słowika-Dzwona[11].
Rodzina
[edytuj | edytuj kod]Kuzynką poety była artystka ludowa Zofia Wiercioch (ur. 1928, zm. 2013), a kuzynem Jan Wiercioch (ur. 1933, zm. 2019), odznaczony w 2012 roku Złotym Krzyżem Węgierskim Zasługi „w uznaniu jego działań na rzecz ratowania życia węgierskich uchodźców w 1956 roku"[12] oraz Medalem za Zasługi dla Miasta i Gminy Szczawnica im. Józefa Szalaya[13]. Synem tegoż kuzyna jest pisarz Wojciech Wiercioch, a synową – pisarka Jolanta Szymska-Wiercioch.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Stanisław Zachwieja , Michał Słowik-Dzwon, „Polski Region PIENINY”, Thermaleo Sp. z o.o., 2012 [dostęp 2023-07-03] (pol.).
- ↑ O Michale Słowiku na I Przeglądzie Młodych Recytatorów w 2001 roku, [w:] Szczawnica.nowotarski.pl [online] [dostęp 2023-07-17] [zarchiwizowane z adresu 2014-05-02] (pol.).
- ↑ Związek Podhalan Oddział Szczawnica / Historia [online], Związekpodhalan.szczawnica.pl [dostęp 2023-07-24] (pol.).
- ↑ Muzeum Pienińskie [online], Szczawnica.pl [dostęp 2023-07-17] (pol.).
- ↑ Wieczór poezji Michała Słowika-Dzwona, [w:] Nowamałopolska.pl [online], 2 maja 2007 [dostęp 2023-07-03] [zarchiwizowane z adresu 2014-05-02] (pol.).
- ↑ a b Muzea, galerie, instytucje kultury [online], Etnozagroda.pl [dostęp 2023-07-17] (pol.).
- ↑ Michał Słowik-Dzwon Prawo pierwszej nocy: Teatr Amatorski w Szczawnicy [online], Kraków.naszemiasto.pl, 22 grudnia 2011 [dostęp 2023-07-17] (pol.).
- ↑ Moja pieśnicka / Michał Słowik Dzwon [online], Katalog Biblioteki Narodowej [dostęp 2023-07-17] (pol.).
- ↑ Tablica na budynku, w którym urodził się Michał Słowik-Dzwon [online], Odtur.pl [dostęp 2023-07-24] (pol.).
- ↑ Ławka Michała Słowika-Dzwona [online], Polskaniezwykła.pl [dostęp 2023-07-03] (pol.).
- ↑ Most Michała Słowika-Dzwona [online], Polska-org.pl [dostęp 2023-07-24] (pol.).
- ↑ ÉLJEN A MAGYAR SZABADSÁG! [online], MAGYARORSZÁG KORMÁNYA [dostęp 2023-06-20] (węg.).
- ↑ Szczawnica: Szóste Dni Przyjaźni Polsko-Węgierskiej zainaugurowane [online], Pieniński Portal Informacyjny [dostęp 2016-07-16] (pol.).
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.