Henryka Krzywonos
![]() | |
Pełne imię i nazwisko |
Henryka Krystyna Krzywonos-Strycharska |
---|---|
Imię i nazwisko urodzenia |
Henryka Januszkiewicz |
Data i miejsce urodzenia |
27 marca 1953 |
Zawód, zajęcie |
działaczka społeczna i polityczna, motornicza |
Stanowisko |
posłanka na Sejm VIII, IX i X kadencji (od 2015) |
Partia | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() |
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Henryka_Krzywonos_-_Strycharska_wraz_z_go%C5%9B%C4%87mi_konwencji_%286133036813%29.jpg/220px-Henryka_Krzywonos_-_Strycharska_wraz_z_go%C5%9B%C4%87mi_konwencji_%286133036813%29.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Kobiety_Wolno%C5%9Bci_07_%28cropped_-_Henryka_Krzywonos%29.jpg/220px-Kobiety_Wolno%C5%9Bci_07_%28cropped_-_Henryka_Krzywonos%29.jpg)
Henryka Krystyna Krzywonos-Strycharska z domu Januszkiewicz, primo voto Pawłowska, secundo voto Lipska[1] (ur. 27 marca 1953 w Olsztynie) – polska działaczka społeczna i polityczna, motornicza, uczestniczka opozycji w okresie PRL, sygnatariuszka porozumień sierpniowych, posłanka na Sejm VIII, IX i X kadencji.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Okres PRL
[edytuj | edytuj kod]Od 1973 do 1978 pracowała jako motornicza w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym Oddział Komunikacji Miejskiej Tramwajowej w Gdańsku. Później była zatrudniona w Stoczni Gdańskiej, na stanowisku operatora urządzeń dźwigowych, jednak już w 1979 powróciła do poprzedniego miejsca pracy[2].
15 sierpnia 1980 w pobliżu Opery Bałtyckiej zatrzymała prowadzony przez siebie tramwaj[3][4]. Zdarzenie to bywa określane jako początek strajku gdańskiej komunikacji publicznej w okresie wydarzeń sierpniowych[4]. Według niektórych świadków zdarzeń już w godzinach rannych na swoje trasy nie wyjechała część kierowców autobusów, zatem Henryka Krzywonos przyłączyła się do trwającego już strajku[5]. Została następnie przedstawicielem WPK w Międzyzakładowym Komitecie Strajkowym[5], weszła w skład jego prezydium[2].
16 sierpnia, po podpisaniu w Stoczni Gdańskiej porozumienia z dyrekcją i ogłoszeniu przez Lecha Wałęsę końca strajku, wraz z Aliną Pienkowską, Anną Walentynowicz i Ewą Ossowską zatrzymywała na bramach robotników opuszczających stocznię, co zapobiegło zakończeniu strajku[4][6][7].
31 sierpnia znalazła się wśród sygnatariuszy porozumień sierpniowych, wkrótce została odwołana z prezydium MKZ Gdańsk przez komitet założycielski NSZZ „Solidarność” w jej zakładzie pracy[2].
W stanie wojennym zajmowała się pomocą internowanym, była też kolporterką wydawnictw podziemnych. Była represjonowana, objęta nakazem opuszczenia Gdańska i pozbawiona możliwości zatrudnienia. Korzystała wówczas ze wsparcia różnych osób, w tym księdza Henryka Jankowskiego[2]. Podczas jednej z rewizji została dotkliwie pobita, na skutek czego straciła ciążę[8][9].
III RP
[edytuj | edytuj kod]Od 1994 do czasu przejścia na emeryturę (w 2009) prowadziła rodzinny dom dziecka w Gdańsku[6], wychowując wraz z mężem łącznie dwanaścioro dzieci[8]. Od 1995 należała do Unii Wolności[10]. W wyborach w 2002 kandydowała do rady miasta w Gdańsku z Obywatelskiego Komitetu Bogdana Borusewicza[11].
W 2004 ukończyła Liceum Ogólnokształcące Centrum Kształcenia Ustawicznego w Kościerzynie[12].
Zaangażowała się w działalność ruchu społecznego Kongres Kobiet, była członkinią rady programowej powołanego na jego bazie stowarzyszenia[13]. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2014 startowała z listy Platformy Obywatelskiej w okręgu nr 1 (województwo pomorskie) i nie uzyskała mandatu posła, zdobywając 21 911 głosów[14].
W 2015 wystartowała w wyborach parlamentarnych z listy PO w okręgu gdyńskim. Została wybrana na posłankę VIII kadencji, otrzymując 24 333 głosy[15]. Została członkinią sejmowej Komisji Łączności z Polakami za Granicą, pracowała też w Komisji Polityki Społecznej i Rodziny (2015–2018)[16]. W wyborach w 2019 z powodzeniem ubiegała się o poselską reelekcję z ramienia Koalicji Obywatelskiej, otrzymując 14 508 głosów[17]. Zasiadła w Komisji Regulaminowa, Spraw Poselskich i Immunitetowych, a ponadto początkowo ponownie w Komisji Łączności z Polakami za Granicą, z której jednak po miesiącu przeszła do Komisji Mniejszości Narodowych i Etnicznych[12]. W 2021 wstąpiła do PO[18]. W wyborach w 2023 została wybrana do Sejmu X kadencji z wynikiem 8460 głosów[19].
Wyniki w wyborach ogólnopolskich
[edytuj | edytuj kod]Wybory | Komitet wyborczy | Organ | Okręg | Wynik | |
---|---|---|---|---|---|
2014 | Platforma Obywatelska | Parlament Europejski VIII kadencji | nr 1 | 21 911 (4,77%)![]() | |
2015 | Sejm VIII kadencji | nr 26 | 24 333 (5,21%)![]() | ||
2019 | Koalicja Obywatelska | Sejm IX kadencji | 14 508 (2,50%)![]() | ||
2023 | Sejm X kadencji | 8460 (1,24%)![]() |
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]Córka Henryka i Haliny[1]. Zamężna z Krzysztofem Strycharskim[10].
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]- Hanna Gill-Piątek, Henryka Krzywonos, Bieda. Przewodnik dla dzieci, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2010 – publikacja uznana za książkę dekady akcji „Cała Polska czyta dzieciom”[20].
Odznaczenia, wyróżnienia, upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]W 2006, za wybitne zasługi w działalności na rzecz przemian demokratycznych w Polsce, została przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[21].
Została ponadto wyróżniona:
- tytułem honorowego obywatela Gdańska (2000)[2],
- Nagrodą im. Andrzeja Bączkowskiego (2005)[2],
- tytułem „Polka Dwudziestolecia”, przyznanym przez Kongres Kobiet Polskich (2009)[22],
- Nagrodą im. ks. Józefa Tischnera (2010),
- tytułem Człowiek Roku tygodnika „Wprost” (2010)[23],
- Orderem Ecce Homo (2011)[24],
- Orderem Uśmiechu (2012),
- Odznaką Honorową za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka (2015)[25].
W 2019 jej wizerunek znalazł się na muralu „Kobiety Wolności” na stacji PKM Strzyża w Gdańsku[26].
Odniesienia w kulturze
[edytuj | edytuj kod]Henryce Krzywonos został poświęcony film dokumentalny Świat bez tajemnic – Oni zrywali Żelazną Kurtynę – Polska. Henryka Krzywonos i narodziny Solidarności w reżyserii Małgorzaty Buckiej (produkcja Francja 2008) oraz książka Agnieszki Wiśniewskiej Duża Solidarność, mała solidarność. Biografia Henryki Krzywonos (Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2010). Jej postać występuje również w filmie Wałęsa. Człowiek z nadziei z 2013, Henrykę Krzywonos zagrała w tej produkcji Dorota Wellman[27]. Została jedną z bohaterek musicalu 1989, koprodukcji Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie i Gdańskiego Teatru Szekspirowskiego z 2022; Henrykę Krzywonos zagrała Dominika Feiglewicz[28].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Dane osoby pełniącej funkcje publiczne. katalog.bip.ipn.gov.pl. [dostęp 2023-11-27].
- ↑ a b c d e f Nota biograficzna w Encyklopedii Solidarności. [dostęp 2021-12-10].
- ↑ Wydajemy biografię Henryki Krzywonos. krytykapolityczna.pl, 13 sierpnia 2010. [dostęp 2010-09-09].
- ↑ a b c Tomasz Potkaj: Ciągle robię to samo. tygodnikpowszechny.pl, 10 sierpnia 2003. [dostęp 2021-08-13].
- ↑ a b Arkadiusz Kazański. Sierpień ’80 w Gdańsku. „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej”. 8–9 (118–119), s. 25, 28, wrzesień-październik 2010. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej. ISSN 1641-9561. [dostęp 2015-12-10].
- ↑ a b Irena Łaszyn, Mama na emeryturze, „Dziennik Bałtycki” z 24 stycznia 2009.
- ↑ Udział Henryki Krzywonos w tych wydarzeniach potwierdzają m.in. relacje obecnych wówczas w Stoczni Gdańskiej Jerzego Borowczaka (zob. Jaką rolę w Sierpniu 1980 r. odegrali Lech Kaczyński i Henryka Krzywonos?. se.pl, 7 września 2010. [dostęp 2010-09-09].), Bogdana Borusewicza (zob. Tomasz Potkaj: Ciągle robię to samo. tygodnik.com.pl. [dostęp 2010-09-09].) i Lecha Wałęsy (zob. „Gdyby nie Krzywonos, musiałbym wyjść ze Stoczni”. tvn24.pl, 3 września 2010. [dostęp 2020-02-15].). Także ks. Henryk Jankowski opisywał Henrykę Krzywonos jako tę, która podeszła do Lecha Wałęsy i powiedziała mu, że motorniczy chcą kontynuować strajk (zob. Roger Boyes: Nagi prezydent. Londyn: Aneks, 1995, s. 73. ISBN 1-897962-11-8.). Według Arkadiusza Kazańskiego rolę tę kwestionowała natomiast Anna Walentynowicz (zob. „Mit Krzywonos zbudowany na kłamstwie”. wp.pl, 7 września 2010. [dostęp 2010-09-09].).
- ↑ a b Maciej Drzewicki, Grzegorz Kubicki: Mama. Panią to masz na ulicy. wysokieobcasy.pl, 24 maja 2009. [dostęp 2024-04-27].
- ↑ Henryka Strycharska-Krzywonos. wyborcza.pl, 25 czerwca 2010. [dostęp 2010-09-09].
- ↑ a b Gwiazda Henryki Krzywonos. wp.pl, 7 września 2010. [dostęp 2010-09-09].
- ↑ Serwis PKW – Wybory 2002. [dostęp 2018-11-16].
- ↑ a b Strona sejmowa posła IX kadencji. [dostęp 2023-05-05].
- ↑ Rada Programowa. stowarzyszeniekongreskobiet.pl. [dostęp 2011-03-16].
- ↑ a b Serwis PKW – Wybory 2014. [dostęp 2014-06-03].
- ↑ a b Serwis PKW – Wybory 2015. [dostęp 2015-10-27].
- ↑ Strona sejmowa posła VIII kadencji. [dostęp 2018-07-30].
- ↑ a b Serwis PKW – Wybory 2019. [dostęp 2019-10-15].
- ↑ Rada Krajowa: Posłowie i Senatorowie. platforma.org, 9 grudnia 2021. [dostęp 2021-12-10].
- ↑ a b Serwis PKW – Wybory 2023. [dostęp 2023-10-17].
- ↑ Szymon Bujalski: Gill-Piątek: „Największe poczucie winy mam wobec mieszkańców”. wyborcza.pl, 24 marca 2016. [dostęp 2019-05-12].
- ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3 maja 2006 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2006 r. nr 43, poz. 460).
- ↑ Kobiety „Solidarności”. tygodnik.onet.pl, 31 sierpnia 2010. [dostęp 2010-08-31].
- ↑ Henryka Krzywonos i Justyna Kowalczyk Ludźmi Roku 2010 WPROST. media.point-group.pl, 21 marca 2011. [dostęp 2011-03-21].
- ↑ Dama Orderu Henryka Krzywonos-Strycharska. ecce-homo.pl. [dostęp 2011-08-17].
- ↑ Odznaka Honorowa Rzecznika. Biuro Rzecznika Praw Dziecka. [dostęp 2017-02-01].
- ↑ Izabela Biała: Kobiety Wolności – niezwykły mural na stacji PKM Strzyża przypomina polskie opozycjonistki. gdansk.pl, 5 lipca 2019. [dostęp 2021-05-14].
- ↑ Wałęsa. Człowiek z nadziei w bazie filmpolski.pl. [dostęp 2015-04-06].
- ↑ 1989. teatrwkrakowie.pl. [dostęp 2023-09-14].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Strona sejmowa posła IX kadencji. [dostęp 2023-05-05].
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.