Frank Gehry
![]() Frank Gehry (2010) | |
Imię i nazwisko |
Frank Owen Gehry |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | |
Narodowość | |
Alma Mater |
Uniwersytet Południowej Kalifornii |
Dziedzina sztuki |
architektura |
Epoka |
dekonstruktywizm |
Ważne dzieła | |
Muzeum Guggenheima w Bilbao, Walt Disney Concert Hall, 8 Spruce Street, Budynek Fundacji Louis Vuitton | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() | |
Strona internetowa |
Frank Owen Gehry, właśc. Ephraim Goldberg (ur. 28 lutego 1929 w Toronto) – amerykański architekt, pochodzący z kanadyjskiej rodziny polsko-żydowskiej[1] i projektant form przemysłowych, jeden z głównych przedstawicieli dekonstruktywizmu. Laureat Nagrody Pritzkera z 1989[2].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/DSC09338_Frank_Gehry_Siedlung_Schwanheim_Goldstein.jpg/250px-DSC09338_Frank_Gehry_Siedlung_Schwanheim_Goldstein.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/Gehry_tower_office_building_Hanover_Germany.jpg/250px-Gehry_tower_office_building_Hanover_Germany.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Gehry_photo_office_buildings_river_bank_fa%C3%A7ade_D%C3%BCsseldorf_Germany_2005-08-06.jpg/250px-Gehry_photo_office_buildings_river_bank_fa%C3%A7ade_D%C3%BCsseldorf_Germany_2005-08-06.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Guggenheim_museum_Bilbao_HDR-image.jpg/250px-Guggenheim_museum_Bilbao_HDR-image.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/052607-006-Chiat-Day.jpg/250px-052607-006-Chiat-Day.jpg)
Gehry przyszedł na świat jako Frank Owen Goldberg 28 lutego 1929 roku w Toronto w Kanadzie. Rodzina Gehry’ego wywodzi się z Polski. Jego dziadkowie są pochowani na Cmentarzu żydowskim w Łodzi, a jego matka się tam urodziła.
W 1947 Gehry wyemigrował wraz z rodziną do Kalifornii, gdzie do 1954 studiował architekturę na University of Southern California w Los Angeles, a następnie urbanistykę na Harvardzie. W tym samym roku zmienił również swoje nazwisko na Gehry[3]. Zaczynał karierę pracując dla Victora Gruena i firmy architektonicznej Pereira & Luckman. Po powrocie z krótkookresowej pracy w Paryżu, założył własne biuro architektoniczne w 1962[4]. Mieszka w Santa Monica[5]. W 2002 jego pracownia zmieniła nazwę z Frank O. Gehry & Associates na Gehry Partners[6].
Styl projektów
[edytuj | edytuj kod]Od początku kariery Gehry sprzeciwiał się w swoich projektach modernizmowi, stawiając na większe wyrażanie ekspersji czy indywidualności[6]. Budynki Gehry’ego mają cechy kolażu złożonego z powyginanych brył o powierzchni wykonanej z różnych i w tradycyjnej architekturze nieprzystających do siebie materiałów (tytan, beton, kamień, tynk, siatka druciana itd.). Gehry zaskakuje również niekonwencjonalnymi zestawieniami barw. Charakterystyczne i łatwo kojarzone z architektem są silnie przechylone ściany i pofalowane płaszczyzny[7].
Jest jednym z najsłynniejszych reprezentantów dekonstruktywizmu. Jego architektura jest zorientowana przede wszystkim na efekt zewnętrzny, świadomie wywołując szok poprzez kontrast z tradycyjną przestrzenią miejską.
Krytycy Gehry’ego wskazują na miałkość projektów wnętrz i banalizm układów funkcjonalnych. Często zarzuca mu się też ograniczanie się do tego samego repertuaru zmanierowanych form.
Dzieła
[edytuj | edytuj kod]- biurowiec Chiat/Day/Mojo w Venice w Kalifornii, 1975–1991 (z Coosje van Bruggenem i Claesem Oldenburgiem)
- dom własny w Santa Monica w Kalifornii, 1977–1979
- California Aerospace Museum w Santa Monica, 1982–1984
- Vitra Design Museum w Weil am Rhein, 1989
- American Center w Paryżu, 1991–1994
- Lokal socjalny w Frankfurt-Schwanheim, 1994
- Weisman Art Museum Uniwersytetu Minnesota
- Centrum Komunikacji i Technologii w Bad Oeynhausen, 1991–1995
- Muzeum Guggenheima w Bilbao, 1991–1997
- Tańczący dom w Pradze, 1995
- Fundacja Louis Vuitton w Paryżu[8]
- Neuer Zollhof w Düsseldorfie, 1997–1999
- Experience Music Project and Science Fiction Museum and Hall of Fame w Seattle, 2000–2004
- wieżowiec Gehry-Tower w Hanowerze, 2000–2001
- budynek DZ BANK przy Pariser Platz w Berlinie, 2001
- Kładka BP w Chicago, 2004
- MARTa-Museum w Herfordzie, 2001–2005
- wieżowiec 8 Spruce Street w Nowym Jorku, 2006–2010
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Prezydencki Medal Wolności – 2016[9]
- National Medal of Arts – 1998[10]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Warsaw Jewish Museum In Poland.
- ↑ Frank Gehry Laureat Nagrody Pulitzera w dziedzinie architektury w 1989 roku na stronie www.pritzkerprize.com.
- ↑ Biography of Frank Gehry | Guggenheim Museum Bilbao [online], Guggenheim Bilbao [dostęp 2022-02-27] (ang.).
- ↑ Condé Nast , 31 Spectacular Buildings Designed by Frank Gehry [online], Architectural Digest, 2 października 2014 [dostęp 2022-02-27] (ang.).
- ↑ Condé Nast , Step Inside Architect Frank Gehry's Santa Monica Dream House [online], Architectural Digest, 13 marca 2019 [dostęp 2022-02-27] (ang.).
- ↑ a b Sztuka Architektury , Znany architekt Frank Gehry kończy 90 lat [online], Sztuka Architektury, 28 lutego 2019 [dostęp 2022-02-27] (pol.).
- ↑ Gehry Frank, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-02-27] .
- ↑ Fundacja Louis Vuitton projektu Franka Gehry’ego. label-magazine.com. [dostęp 2019-11-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-11-10)].
- ↑ Piękny gest Obamy na koniec kadencji. Medale Wolności dla Michaela Jordana, Roberta De Niro, Diany Ross i.... gazeta.pl, 2016-11-23. [dostęp 2016-11-23].
- ↑ Lista Odznaczonych Narodowym Medalem Sztuki. nea.gov. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-08-26)]..
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Strona oficjalna biura konstrukcyjnego Gehry’ego
- Nagroda Pritzkera – Frank Gehry. pritzkerprize.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-08-31)].
- Frank Gehry – strona w serwisie ArchINFORM (ang. • niem.)
- ISNI: 000000012321240X, 0000000368653596
- VIAF: 89113091
- ULAN: 500010962
- LCCN: n82013991
- GND: 11890888X
- NDL: 01077129
- LIBRIS: qn245ws80vz3rx7
- BnF: 119045157
- SUDOC: 026886456
- NLA: 36543652
- NKC: jn20000601729
- BNE: XX995836
- NTA: 072797983
- BIBSYS: 90528685
- CiNii: DA00064309
- Open Library: OL4392344A
- PLWABN: 9810536728805606
- NUKAT: n01029452
- J9U: 987007287736505171
- CANTIC: a10091737
- LNB: 000223496
- NSK: 000366042
- CONOR: 28476003
- BLBNB: 000252745
- KRNLK: KAC199700745
- LIH: LNB:yOG;=Bl
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.