Anton Webern
![]() Anton Webern (Szczecin, październik 1912) | |
Imię i nazwisko |
Anton Friedrich Wilhelm (von) Webern |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
3 grudnia 1883 |
Pochodzenie | |
Data i miejsce śmierci |
15 września 1945 |
Instrumenty | |
Gatunki | |
Zawód |
Dorobek kompozytorski | |
---|---|
Rodzaj twórczości | Liczba dzieł |
Muzyka wokalna | |
Pieśni | 44 |
Muzyka chóralna | 5 |
Muzyka instrumentalna | |
Symfonie | 1 |
Koncerty | 1 |
Muzyka kameralna | 19 |
Inne formy orkiestralne | 10 |
Utwory na fortepian | 5 |
Razem | 87 |
Anton Friedrich Wilhelm (von) Webern (ur. 3 grudnia 1883 w Wiedniu, zm. 15 września 1945 w Mittersill)[1][2] – austriacki kompozytor współczesny. Jedna z czołowych postaci drugiej szkoły wiedeńskiej.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Dzieciństwo spędził najpierw w Grazu, potem w Klagenfurt am Wörthersee. Otrzymał ogólne wykształcenie w lokalnym gimnazjum. Już w dzieciństwie zdradzał talenty muzyczne. Uczył się gry na fortepianie i wiolonczeli. W 1902 rozpoczął naukę na uniwersytecie wiedeńskim, gdzie studiował u Guido Adlera (muzykologię), Hermanna Graedenera (harmonię) i Karela Navrátila (kontrapunkt). W 1906 obronił doktorat z muzykologii i zakończył swoją edukację na uniwersytecie wiedeńskim. Równocześnie od 1904 studiował prywatnie kompozycję pod kierunkiem Arnolda Schönberga[3][2]. Po 1906 rozpoczął karierę dyrygenta lokalnych orkiestr w Bad Ischl, Gdańsku, Szczecinie, Pradze i innych miastach. Równolegle do pracy dyrygenta komponował[3].
Po I wojnie światowej wrócił do Wiednia by wraz z Schönbergiem i Bergiem założyć Towarzystwo Muzyczne, w którego pracach aktywnie uczestniczył przez następne lata. Jednocześnie współpracował z radiem wiedeńskim i pracował jako nauczyciel muzyki w Żydowskim Instytucie dla Niewidomych. Mieszkał i komponował w Mödling. W 1932 przeniósł się do Wiednia, a stamtąd do Maria Enzersdorf. Stale uczył prywatnie. Jego uczniami w różnym okresie byli m.in. Leopold Spinner, Willi Reich, Humphrey Searle i Karl Amadeus Hartmann[4].
W 1934, po stłumieniu powstania Schützbundu, został oskarżony o działalność wywrotową i wyrzucony z radia. Po dokonaniu przez hitlerowców w 1938 anschlussu Austrii Webern został zupełnie wyłączony z publicznego życia muzycznego, a jego muzyka zakazana w Niemczech i Austrii, choć nadal wykonywano ją w Ameryce, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii[5][2].
Webern zginął po zakończeniu wojny przypadkowo postrzelony przez amerykańskiego kucharza wojskowego, starszego szeregowego Raymonda Norwooda Bella, który ogarnięty wyrzutami sumienia popadł w alkoholizm i zmarł w 1945.
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Będąc uczniem Arnolda Schönberga przejął jego koncepcje atonalności i dodekafonii oraz wraz z Albanem Bergiem rozwinął serializm jako jedną z najważniejszych technik kompozytorskich XX wieku. Był także prekursorem punktualizmu. W swej pracy kompozytorskiej skupił się na atonalnych pieśniach i muzyce kameralnej. Dorobek muzyczny Weberna, aczkolwiek bardzo skromny (sumaryczne trwanie opusowanych kompozycji wynosi trzy godziny, nieopusowanych i opusowanych łącznie – około sześciu godzin), był bardzo ważnym etapem rozwoju muzyki współczesnej. Utwory komponowane przez Weberna, niekiedy bardzo krótkie, charakteryzowały się przejrzystą fakturą muzyczną, skrajną geometrycznością oraz wielkim znaczeniem ciszy[6][7] .
Spośród trzech „klasyków dodekafonii” Webern najbardziej oddalił się od tradycji. Najbardziej charakterystyczne cechy jego muzyki to[8][7] :
- aforystyczność (niektóre utwory trwają zaledwie kilkadziesiąt sekund, a najkrótsza Bagatela na kwartet smyczkowy op. 9 nr 3 trwa 23 sekundy)
- bardzo przejrzyste brzmienie zapowiadające punktualizm, a wynikające z licznych pauz, upodobania do pojedynczych brzmień izolowanych i dynamiki piano
- bardzo intensywne stosowanie kanonów, inwersji i raków, także w budowie serii, które niejednokrotnie są symetryczne
Lata pracy | Tytuł dzieła | Gatunek muzyczny |
---|---|---|
? | Erwachen aus dem tiefsten Traumesschoße | utwór na głos i fortepian |
? | Kunfttag 1 | utwór wokalny |
? | Das lockere Saatgefilde lechzet krank | utwór wokalny |
? | Werke | utwory na głos i fortepian |
1899 | Dwa utwory | duet na wiolonczelę i fortepian |
1899 | Vorfrühling' 3 pieśni | utwory na głos i fortepian |
1899-1903 | Gedichte nr 2: Nachtgebet der Braut – 3 pieśni | utwory wokalny |
1899-1903 | Gedichte nr 3: Fromm – 3 pieśni | utwory wokalny |
1899-1904 | 5 wczesne pieśni | utwory na głos i fortepian |
19?? | 3 Utwory | kwartet smyczkowy |
1901 | Tief von fern – Zbiór wczesnych pieśni nr 1 | utwory na głos i fortepian |
1901 | Heimgang in der Frühe – Zbiór wczesnych pieśni nr 8 | utwory na głos i fortepian |
1901-1904 | Zbiór wczesnych pieśni | utwory na głos i fortepian |
1903 | Blumengruss – Zbiór wczesnych pieśni nr 3 | utwory instrumentalny na orkiestrę |
1903 | Aufblick – Zbiór wczesnych pieśni nr 2 | utwory na głos i fortepian |
1903 | Der Tod – Zbiór wczesnych pieśni nr 7 | utwory na głos i fortepian |
1903 | Sommerabend – Zbiór wczesnych pieśni nr 5 | utwory na głos i fortepian |
1903 | 3 Pieśni | utwory na głos i fortepian |
1903-1904 | 3 pieśni na podstawie Avenariusa | utwory na głos i fortepian |
1903-1904 | Gefunden – zbiór pieśni No.1 | utwory na głos i fortepian |
1904 | Bild der Liebe – Zbiór wczesnych pieśni nr 4 | utwory na głos i fortepian |
1904 | Heiter – Zbiór wczesnych pieśni nr 6 | utwory na głos i fortepian |
1904 | im Sommerwind idylla na orkiestrę | utwór instrumentalny na orkiestrę |
1905 | Langsamer Satz | kwartet smyczkowy |
1905 | Slow Movement (Langsam, mit bewegtem Ausdruck) for string quartet | kwartet smyczkowy |
1905 | Kwartet smyczkowy 1905 | kwartet smyczkowy |
1906 | utwór na fortepian | utwór na fortepian |
1906 | Rondo na kwartet smyczkowy | kwartet smyczkowy |
1906 | Sonatasatz | sonatina fortepianowa |
1906-1908 | 5 pieśni na podstawie Dehmela | utwory na głos i fortepian |
1907 | Mässig | kwintet fortepianowy |
1908 | Am Ufer – zbiór pięciu pieśni | utwór na głos i fortepian |
1908 | Entflieht auf leichten Kähnen, op. 2 | muzyka chóralna |
1908 | Karl reckt der Baum 5 pieśni z Der siebente Ring von Stefan George, op. 3/5 | utwór wokalny |
1908 | Dies ist ein Lied 5 pieśni z Der siebente Ring von Stefan George, op. 3/1 | utwór wokalny |
1908 | im Windesweben 5 pieśni z Der siebente Ring von Stefan George, op. 3/2 | utwór wokalny |
1908 | im Morgentaun 5 pieśni z Der siebente Ring von Stefan George, op. 3/4, | utwór wokalny |
1908 | An Bachesranft 5 pieśni z Der siebente Ring von Stefan George, op. 3/3, | utwór wokalny |
1908 | Passacaglia, op. 1 | utwór instrumentalny na orkiestrę |
1908-1909 | 4 pieśni na podstawie Stefana Georgego | utwory na głos i fortepian |
1908-1909 | 5 pieśni z Der siebente Ring, op. 3 | utwory na głos i fortepian |
1908-1909 | 5 pieśni na podstawie Gedichten von Stefan George, op. 4 | utwory na głos i fortepian |
1908-1909 | Trauer 1 (Maximin) | utwór wokalny |
1909 | 5 części, op. 5 | kwartet smyczkowy |
1909 | 6 utworów na orkiestrę, op. 6 | utwór instrumentalny na orkiestrę |
1910 | 4 utwory na skrzypce i fortepian, op. 7 | duet na skrzypce i fortepian |
1910 | 2 pieśni na sopran i zespół, op. 8 | utwór na głos i mały zespół muzyczny |
1911-1913 | 5 utworów na orkiestrę, op. 10 | utwór instrumentalny na orkiestrę |
1912 | 5 kanonów z tekstem łacińskim (transkypcja z Schoenberg, op. 16) | utwór na głos i fortepian |
1913 | 6 bagateli, op. 9 | kwartet smyczkowy |
1913 | 5 utworów na orkiestrę | utwór instrumentalny na orkiestrę |
1913 | O sanftes Glühn der Berge 3 pieśni, nr 3 | utwór wokalny |
1913-1914 | Songs (3) for soprano & orchestra | utwór na głos i orkiestrę |
1914 | 3 miniatury, op. 11 | duet na wiolonczelę i fortepian |
1914 | Sonata na wiolonczelę i fortepian | Sonata |
1914 | Leise Düfte 3 pieśni, nr 1, | utwór wokalny |
1914 | Kunfttag III (Nun wird es wieder Lenz) 3 pieśni, nr 2 | utwór wokalny |
1914-1918 | 4 pieśni, op. 13 | utwory na głos i fortepian |
1915-1917 | 4 pieśni, op. 12 | utwory na głos i fortepian |
1917-1922 | 5 pieśni, op. 15 | utwór na głos i mały zespół muzyczny |
1917-1922 | 6 pieśni, op. 14 | utwór na głos i mały zespół muzyczny |
1921 | Schatzwalzer (trans. J. Strauss) | utwór na orkiestrę kameralną |
1924 | Kinderstück | utwór instrumentalny |
1924 | Kinderstück | utwór na fortepian |
1924-1925 | 3 Kołysanki, op. 17 | utwór na głos i mały zespół muzyczny |
1925 | Klavierstück | utwór na fortepian |
1925 | Ruhig fließend | utwór na orkiestrę kameralną |
1925 | 3 pieśni na sopran, klarnet i gitarę, op. 18 | utwór na głos i zespół kameralny |
1925 | Trio smyczkowe (1925) | trio smyczkowe |
1926 | Movement for string trio, | trio smyczkowe |
1926 | 2 pieśni na chór, klarnet, klarnet basowy, wiolonczelę, gitarę i skrzypce op. 19 | muzyka chóralna |
1927 | Trio smyczkowe, op. 20 | trio smyczkowe |
1927-1928 | Symfonia w dwóch częściach, op. 21 | symfonia |
1928-1930 | Kwartet na klarnet, saksofon, fortepian i skrzypce, op. 22 (tzw. Kwartet klarnetowy) | utwór na mały zespół instrumentalny |
1929 | 5 części, op. 5 | utwór instrumentalny na orkiestrę |
1931 | 6 tańców niemieckich (arr. z Schubert) | utwór instrumentalny na orkiestrę |
1933-1934 | 3 pieśni z Viae inviae, op. 23 | utwory na głos i fortepian |
1934 | Koncert na 9 instrumentów, op. 24 | koncert kameralny |
1934 | 3 pieśni, op. 25 | utwór na głos i fortepian |
1935 | Das Augenlicht, op. 26 | muzyka chóralna |
1935 | Fuga (Ricercata) a 6 voci (arr. z Bacha) | utwór instrumentalny na orkiestrę |
1935-1936 | Wariacje, op. 27 | wariacje fortepianowe |
1938 | Kwartet smyczkowy, op. 28 | kwartet smyczkowy |
1938-1939 | Kantata nr 1 na sopran, chór i orkiestrę, op. 29 | kantata |
1940-1941 | Wariacje, op. 30 | wariacje na orkiestrę |
1941-1943 | Kantata nr 2 na sopran, baryton, chór i orkiestrę, op. 31 | kantata |
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Walaciński 2012 ↓, s. 100.
- ↑ a b c
Kathryn Bailey Puffett: Webern, Anton (Friedrich Wilhelm von). [w:] Oxford Music Online. Grove Music Online [on-line]. 2015-09-22. [dostęp 2018-08-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-08)]. via Oxford University Press. (ang.).
- ↑ a b Walaciński 2012 ↓, s. 101.
- ↑ Walaciński 2012 ↓, s. 102.
- ↑ Walaciński 2012 ↓, s. 103.
- ↑ Walaciński 2012 ↓, s. 107.
- ↑ a b Puffett 2004 ↓.
- ↑ Chodkowski 1995 ↓, s. 948.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Adam Walaciński: Webern Anton. W: Encyklopedia muzyczna PWM. Elżbieta Dziębowska (red.). Wyd. I. T. 12: W–Ż część biograficzna. Kraków: PWM, 2012. ISBN 978-83-224-0935-0. (pol.).
- Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: PWN, 1995. ISBN 83-01-11390-1. (pol.).
- Kathryn Bailey Puffett: Webern, Anton Friedrich Wilhelm von. W: The New Grove Dictionary of Music and Musicians, vol. W. Oxford University Press, 2004. ISBN 978-0-19-517067-2. (ang.).
- Bogusław Schaeffer: Kompozytorzy XX wieku. T. 1. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1990, s. 146–157. ISBN 83-08-01836-X.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Anton Webern w bazie AllMusic (ang.)
- Anton Webern – twórczość tego autora dostępna w bibliotece cyfrowej International Music Score Library Project
- Dyskografia Anton Webern w bazie MusicBrainz (ang.)
- Anton Webern w bazie Discogs.com (ang.)
- Nuty Antona Weberna w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000121239051
- VIAF: 22329168
- LCCN: n79075510
- GND: 118629786
- NDL: 00460385
- LIBRIS: nl023tg62d5rs14
- BnF: 13901057b
- SUDOC: 027194078
- SBN: RAVV029840
- NKC: jn20000605538
- BNE: XX879441
- NTA: 069333769
- BIBSYS: 90075451
- CiNii: DA01566029
- Open Library: OL144103A
- PLWABN: 9810598537105606
- NUKAT: n98023061
- J9U: 987007271496105171
- PTBNP: 47683
- CANTIC: a10275101
- LNB: 000025414
- CONOR: 12018019
- KRNLK: KAC199629460
- RISM: people/118567
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.