قەزای حەمدانیە
قەزای حەمدانیە | |
---|---|
نەخشەی قەزای حەمدانیە لە پارێزگای نەینەوادا، قەزای حەمدانیە بە ڕەنگی سەوزی کاڵ نیشان دراوە | |
![]() | |
وڵات | ![]() ![]() |
ھەرێم | ھەرێمی کوردستان |
پارێزگا | پارێزگای نەینەوا |
مەڵبەند | قەرەقووش |
بوون بە قەزا | ١٩٧٠ |
ڕووبەر | |
• سەرجەم | ١٬١٥٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٤٤٦ میلی چوارگۆشە) |
بەرزترین بەرزایی | ٢٧٠ مەتر (٨٩٠ پێ) |
ژمارەی دانیشتووان (٢٠٠٣) | |
• سەرجەم | ١٢٥٬٦٦٥ |
• چڕی | ١٠٩ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (٢٨٠ کەس لە میلی چوارگۆشە) |
سەرناوی دانیشتوو | موسڵاوی |
زمان و ئایین | |
• زمان | کوردی (سۆرانی)، عەرەبی، سوریانی و تورکمانی |
• ئایین | ئیسلام(سوننە و شیعە)، مەسیحی و یارسانی |
• ب پ م(٢٠١٧) | ٠،٧٥٨[١] بەرز · ٢٦مین |
ناوچەی کاتی | UTC+3:30 (ناوچەی کاتی) |
• ھاوین (DST) | UTC+4:30 (ھاوین) |
تەلەفۆن | ٠٠٩٦٤ |
قەزای حەمدانیە (بە عەرەبی: قضاء الحمدانیة، بە ئینگلیزی: Al-Hamdaniya District بە سوریانی: ܪܘܼܣܬܩܐ ܕ ܒܓ݂ܕܝܕܐ) یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی قەرەقووشە.[٢] حەمدانیە لە ناوچە جێناکۆکەکانی کوردنشینە و شوێنی مێژوویی کورد و ئاشوورییەکانە. قەزاکە دوو ناحیەی ھەیە بە ناوەکانی نەمروود و بەرتەڵە. زۆرینەی ئاشوورییەکان و کوردی(شەبەک و سارۆڵی)ە لەگەڵ کەمینەیەکی عەرەب و تورکمان.[٣]
جوگرافیا
[دەستکاری]قەزای حەمدانیە ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە:[٤]
- لە باکوورەوە قەزای شێخان و قەزای تلکێف.
- لە باشوورەوە قەزای مەخموور.
- لە ڕۆژھەڵاتەوە قەزای بەردەڕەش.
- لە ڕۆژاواوە قەزای مووسڵ.[٥]
مێژوو
[دەستکاری]تا پێکھێنانی دەوڵەتی عێراقی تازە لە ساڵی ١٩٢٦، قەزایەک بە ناوی قەزای حەمدانیە یا قەرەقووش یا باخودیدا نەبوو، بەڵکو باخودیدا(قەرەقووش) گوندێکی گەورە بوو، دیانە یەعقوبییەکان و ھی تری تیادا دەژیان و ڕاستەوخۆ سەر بە مەڵبەندی ناحیەی مووسڵ بوو، بەڵام پاش دامەزراندنی دەوڵەتی عێراقی ناحیەیەک بەناوی ناحیەی قەرەقووش دامەزرا و سەرەتا خرایە سەر قەزای شێخان، ئینجا خرایە سەر قەزای مووسڵ. لە پەنجاکانیش لەگەڵ پەرەسەندنی ھزری نەتەوایەتی عەرەبی و ھزری بە عەرەباندنی عێراق ناوی گۆڕدرا بە ناحیەی ئەلحەمدانیە. لەساڵی ١٩٧٠دا قەزایەکی نوێ بەناوی قەزای حەمدانیە، کە پێکھاتبوو لە ناحیەی قەرەقووش و ناحیەکانی نەمروود و بەرتڵە و کەڵەک، دامەزرا.[٦]
کارگێڕی
[دەستکاری]بە پێی دابەشکردنی کارگێڕی دەوڵەتی عێراقی ساڵی ١٩٨٧ قەزای حەمدانیە لەم یەکە کارگێڕیانە پێکھاتووە:[٧]
یەکەی کرگێڕی | مەڵبەندەکەی | ڕووبەر/کم٢ | ساڵی دامەزراندن |
---|---|---|---|
ناحیەی حەمدانیە | قەرەقووش(باخودیدا) | ١٧٥ | ١٩٣١ |
ناحیەی نەمروود | خدر ئەلیاس(کالێ) | ٤٧٣ | ١٩٦٩ |
ناحیەی بەرتەڵە | بەرتەڵە | ٢١٥ | ١٩٤١ |
ناحیەی کەڵەک | کەڵەک | ٣٢٥ | ١٩٧٠ |
کۆ | ١١٨٨ |
- لە ئێستادا ناحیەی کەڵەک سەر بە قەزای بەردەڕەشە لە پارێزگای دھۆک، لە سنووری ھەرێمی کوردستاندا.
دانیشتووان
[دەستکاری]پێکھاتەی دانیشتووانی قەزاکەش بەم جۆرەیە:
- بە پلەی یەکەممەسیحییە کلدانەکان(یاعقوبیەکان): ڕێژەیەکی زۆر پێکدەھێنن، بەتایبەتی لە مەڵبەندی شارۆچکە و شارەدێیەکان، وەک شارۆچکەی قەرەقووش و بەرتڵە و ھەندێ گوند.
- بە پلەی دووەم کوردەکان: کە ژمارەیەکی زۆریان لە گوندەکانی باکوور و ڕۆژھەڵات و باشوور و باکووری ڕۆژاوای قەزاکەدا بڵاو بوونەتەوە کە لە کوردە شەبەک و ساڕۆڵی و گۆرانەکانن.
- بە پلەی سێیەم عەرەب: لە ھۆزەکانی شەممەر پێکھاتوون و لە باشوورو ڕۆژاوای قەزاکەدا بڵاو بوونەتەوە.
- بە پلەی چوارەم تورکمان: لە چەند گوندێکی ڕۆژاوای قەزاکەدا بڵاوبوونەتەوە.[٨]
- بەپێی ئامارەکانی ساڵی ١٩٥٧ ژمارەی دانیشتوانی کورد زیاتر بوو لە ١٥٫٣٣٤ کەس و ٤٥٪ی کۆی گشتی دانیشتووانی قەزاکەی پێک دەھێنا.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ^ "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (بە ئینگلیزی). Retrieved 2018-09-13.
- ^ د.عەبدوڵا غەفور. گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا (کوردی).
- ^ جەمیل ڕۆژبەیانی. وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ ووڵاتەکەت بناسە (کوردی).
- ^ https://www.parliament.krd/
- ^ خەسرۆ گۆران. کورد لە پارێزگای مووسڵ (کوردی).
- ^ د.عەبدوڵا غەفور. گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا (کوردی).
- ^ دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. ڕووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان (کوردی).
- ^ د.عەبدوڵا غەفور. گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا (کوردی).
قەزای مووسڵ (ناوەند) | ||
---|---|---|
قەزای شنگال |
| |
قەزای تەلەعفەر |
| |
قەزای تلکێف |
| |
قەزای حەمدانیە |
| |
قەزای بەعاج |
| |
قەزای حەزەر |
| |
ناوچەکانی دەشتی نەینەوا لە پارێزگای نەینەوا | |||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
نیشتەجێبوونی سەرەکی |
| ||||||||||||||||||
شوێنە ئایینییەکان |
| ||||||||||||||||||
شوێنەوارەکان |
| ||||||||||||||||||
ئەمانەش ببینە |
![]() |
کۆمنزی ویکیمیدیا، میدیای پەیوەندیدار بە قەزای حەمدانیە تێدایە. |
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.