Đế quốc Mogul
Đế quốc Mogul
|
|||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Tên bản ngữ
| |||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||
Quốc kỳ | |||||||||||||||||||||||||||
![]() Cương thổ đế quốc thời cực thịnh dưới triều Hoàng đế Aurangzeb | |||||||||||||||||||||||||||
Tổng quan | |||||||||||||||||||||||||||
Thủ đô |
| ||||||||||||||||||||||||||
Ngôn ngữ thông dụng |
| ||||||||||||||||||||||||||
Tôn giáo chính |
| ||||||||||||||||||||||||||
Chính trị | |||||||||||||||||||||||||||
Chính phủ | Quân chủ chuyên chế, Nhà nước đơn nhất với cấu trúc liên bang, Chế độ chuyên chế trung ương hóa[3] | ||||||||||||||||||||||||||
Hoàng đế[4] | |||||||||||||||||||||||||||
• 1526–1530 | Babur (đầu) | ||||||||||||||||||||||||||
• 1837–1857 | Bahadur Shah II (cuối) | ||||||||||||||||||||||||||
Lịch sử | |||||||||||||||||||||||||||
Thời kỳ | Early modern | ||||||||||||||||||||||||||
21 tháng 4 1526 | |||||||||||||||||||||||||||
• Đế quốc bị đứt quãng bởi Đế quốc Sur | 1540–1555 | ||||||||||||||||||||||||||
• Chiến tranh Mogul–Maratha | 1680-1707 | ||||||||||||||||||||||||||
• Aurangzeb mất | 3 tháng 3 năm 1707 | ||||||||||||||||||||||||||
• Trận Karnal | 24 tháng 2 năm 1739 | ||||||||||||||||||||||||||
• Các cuộc chiến tranh Carnatic | 1746–1763 | ||||||||||||||||||||||||||
• Cuộc vây hãm Delhi | 21 tháng 9 1857 | ||||||||||||||||||||||||||
Địa lý | |||||||||||||||||||||||||||
Diện tích | |||||||||||||||||||||||||||
• 1690[5] | 4.000.000 km2 (1.544.409 mi2) | ||||||||||||||||||||||||||
Dân số | |||||||||||||||||||||||||||
• 1700[6] | 158,400,000 | ||||||||||||||||||||||||||
Kinh tế | |||||||||||||||||||||||||||
Đơn vị tiền tệ | Rupee, dam[7] | ||||||||||||||||||||||||||
|
Bài này nằm trong loạt bài về |
---|
Lịch sử Ấn Độ |
Tiền sử
|
Cổ đại
|
Cổ điển
|
Tiền trung cổ
|
Hậu trung cổ
|
Cận đại
|
Hiện đại
|
Liên quan
|
Đế quốc Mogul (Tiếng Ba Tư: شاهان مغول Shāhān-e Moġul; self-designation: گوركانى - Gūrkānī), thường được các sử liệu Anh ghi là đế quốc Mughal, Pháp ghi là đế quốc Moghol và Việt Nam gọi là đế quốc Mô-gôn, là một đế quốc Hồi giáo (chịu ảnh hưởng từ nền văn hoá Ba Tư) ở Tiểu lục địa Ấn Độ đã ra đời vào năm 1526, nắm quyền kiểm soát trên phần lớn tiểu lục địa trong các thế kỷ XVII và XVIII, và cáo chung vào giữa thế kỷ XIX.[8] Các vua nhà Mogul đều thuộc dòng dõi nhà Timur có dòng máu Đột Quyết, Mông Cổ, Rajput và Ba Tư. Khi ở đỉnh cao quyền lực, vào khoảng năm 1700, đế quốc này trị vì trên phần lớn Tiểu lục địa - trải dài từ Bangladesh ở phía đông tới Balochistan ở phía tây, Kashmir ở phía bắc tới lòng chảo Kaveri ở phía nam. Trong thời gian này, đế quốc Mogul có lãnh thổ rộng đến 4.000.000 km² với dân số khoảng 110.000.000 - 130.000.000.[9] Sau năm 1725, đế quốc Mogul suy yếu. Các sử gia xem nguyên nhân của sự suy yếu này là:
- Chiến tranh giành quyền kế vị thường nổ ra.
- Mâu thuẫn về ruộng đất, khiến nhân dân vùng lên khởi nghĩa.
- Thực thi nhiều chính sách bất dung hòa tôn giáo.
- Sự trỗi dậy của đế quốc Sikh, đế quốc Maratha, đế quốc Durrani, cũng như sự xâm lược của thực dân Anh.
Sau thất bại cuộc binh biến Ấn Độ năm 1857, vị vua cuối cùng là Bahadur Shah II bị thực dân Anh bắt sống và đày ải.
Thời cực thịnh của đế quốc Mogul được bắt đầu khi Jalaluddin Mohammad Akbar, được biết như Akbar Đại đế, lên ngôi năm 1556 và kết thúc khi vua Aurangzeb qua đời năm 1707, mặc dù đế quốc Mogul vẫn tiếp tục tồn tại trong 150 năm sau đó. Trong giai đoạn này, đất nước được trị vì bởi triều đình trung ương liên kết với các địa phương, thi hành chính sách tự do tôn giáo. Nhiều công trình kiến trúc nổi tiếng mà ngày nay thu hút rất nhiều khách du lịch, đều được xây dựng vào giai đoạn này.
- Năm 1562: vua Babua đánh chiếm Đêli
![]() |
![]() |
![]() |
Chú thích
[sửa | sửa mã nguồn]- ^ Conan, Michel (2007). Middle East Garden Traditions: Unity and Diversity: Questions, Methods and Resources in a Multicultural Perspective. 31. Washington, DC: Dumbarton Oaks Research Library and Collection. tr. 235. ISBN 978-0884023296.
- ^ “BBC – Religions – Islam: Mughal Empire (1500s, 1600s)”. Truy cập ngày 25 tháng 11 năm 2017.
- ^ Ignacio Pichardo Pagaza, Demetrios Argyriades (2009), Winning the Needed Change: Saving Our Planet Earth: a Global Public Service, p. 129, IOS Press
- ^ The title (Mirza) descends to all the sons of the family, without exception. In the royal family it is placed after the name instead of before it, thus, Abbas Mirza and Hosfiein Mirza. Mirza is a civil title, and Khan is a military one. The title of Khan is creative, but not hereditary. The Monthly Magazine, Volume 34, p. 601. Printed for Sir Richard Phillips, 1812. Original from Harvard University.
- ^ Rein Taagepera (tháng 9 năm 1997). “Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia”. International Studies Quarterly. 41 (3): 500. doi:10.1111/0020-8833.00053. JSTOR 2600793.
- ^ József Böröcz. The European Union and Global Social Change. Routledge. tr. 21. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2017.
- ^ Richards, James (1995). The Mughal Empire. Cambridge University Press. tr. 73–74.
- ^ "The Mughal Empire"
- ^ John F Richards, The Mughal Empire, Vol I.5 of the New Cambridge History of India, Cambridge University Press, 1996
Liên kết ngoài
[sửa | sửa mã nguồn] Tư liệu liên quan tới Mughal Empire tại Wikimedia Commons
- Mughal India an interactive experience from the British Museum
- The Mughal Empire from BBC
- Mughal Empire Lưu trữ 2005-12-02 tại Wayback Machine
- The Great Mughals
- Gardens of the Mughal Empire
- Indo-Iranian Socio-Cultural Relations at Past, Present and Future, by M.Reza Pourjafar, Ali
- A. Taghvaee, in Web Journal on Cultural Patrimony (Fabio Maniscalco ed.) Lưu trữ 2016-01-30 tại Wayback Machine, vol. 1, January–June 2006
- Adrian Fletcher's Paradoxplace — PHOTOS — Great Mughal Emperors of India Lưu trữ 2017-09-30 tại Wayback Machine
- A Mughal diamond on BBC
Đế quốc Mogul (1526–1857) | |
---|---|
Trận Panipat lần thứ nhất (1526) • Trận Khanwa • Trận Panipat lần thứ hai (1556) • Trận Haldighati • Trận Karnal • Trận Buxar | |
nghệ thuật | Lăng mộ Humayun • Pháo đài Agra • Thánh đường Hồi giáo Badshahi • Pháo đài Lahore • Pháo đài Đỏ • Taj Mahal • Vườn Shalimar • Lăng mộ Akbar •
Lăng mộ Jahangir • Bibi Ka Maqbara • khác |
Ibrahim Lodhi • Rana Sanga • Sher Shah Suri • Hemu • Maharana Pratap • Gokula • Shivaji • Khushal Khan Khattak • Guru Gobind Singh • Nader Shah • Hector Munro |
![]() |
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về Đế quốc Mogul. |
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.