Neuropatija
Neuropatija | |
---|---|
![]() | |
Histološki preparat vaskularnih promena kod neuropatije | |
Klasifikacija i spoljašnji resursi | |
Specijalnost | неурологија |
MKB-10 | G64, G90.0 |
MKB-9-CM | 356.0, 356.8 |
DiseasesDB | 9850 |
MedlinePlus | 000593 |
MeSH | D010523 |
Neuropatija je bolest perifernog nervnog sistema koja se prostire od korenova kičmene moždine do slobodnih nervnih završetaka perifernih nerava. Prvi, i najčešći simptomi oštećenja nerava kod neuropatije su: smanjen osećaj, praćen trnjenjem, maravinjanjem i žarenjem u nožnim prstima ili stopalima, slabost u mišićima, promene u organima za varenje (npr nadutost, mučnina, proliv), problemi sa pražnjenjem bešike, i potencijom, koji ako se na vreme ne otkriju i terapijski, makar zaleče, progrediraju u teško kliničko stanje. Bolesnik, zbog toga ima sve izraženije tegobe, postaje nespretan u hodu, jer stopala pri pokretima zapinju o podlogu, i sve manje u mogućnosti da obavlja precizne pokrete prstima.
U opštoj populaciji učestalost bolesti se kreće između 11 i 20%. Neuropatije se mogu javiti u bilo kom životnom dobu, značajno češće posle 60 godine života.
Neuropatija može nastati akutno (poliradikuloneuritis, porfirijska polineuropatija, infektivni polineuritis, polineuropatija nakon primljene vakcine ili seruma, toksična polineuropatija), subakutno (alkoholna polineuropatija, uremična, toksična) i hronična (šećerna bolest, hereditarna).[1]
Etiologija
[уреди | уреди извор]Nasleđene neuropatije
[уреди | уреди извор]Nasledne neuropatije mogu biti primarne kao direktna posljedica mutacije gena koji kodira jedan ili više konstituenata mijelina ili aksona ili sekundarne kod primarnih nasljednih metaboličkih bolesti.
A. Nasleđene genetski determinisane bolesti
Oznaka | Etiološki faktori | Vrste neuropatija |
---|---|---|
A-1 | Primarne |
Friedreich's ataksija, Charcot-Marie-Tooth-ova bolest,[2] ili pritiskom izazvana paraliza. |
A-2 | Sekundarne |
Familijarna amiloidna polineuropatija • Porfirijska polineuropatija • Polineuropatije kod naslednih bolesti metabolizma masti lipoproteina • Polineuropatije kod naslednih bolesti metabolizma ugljenih hidrata. |
Stečene neuropatije
[уреди | уреди извор]B. Stečene neuropatije
Oznaka | Etiološki faktori | Vrste neuropatija |
---|---|---|
B-1 | Imunski posredovane autoimune neuropatije | Akutne autoimunske neuropatije • Hronične autoimunske demijelinizacione polineuropatije • Hronična inflamatorna demijalinizaciona polineuropatija (CIDP) • Akutna inflamatorna demijelinizaciona polineuropatija (AIDP; Polyradiculoneuritis acuta) • Akutna inflamatorna aksonalna polineuropatija (AMAN) • Akutna motorna i senzorna aksonalna neuropatija (AMSAN) • Miller Fisherov sindrom (MFS) |
B-2 | Neuropatije udružene sa vaskulitisom, bolestima vezivnog tkiva i granulomatoznim bolestima |
|
B-3 | Endokrine i metaboličke neuropatije |
|
B-4 | Nuitritivne i alkoholna neuropatija | Beri-beri neuropatija • Alkoholna neuropatija • Neuropatija kritično obolelih • Strachan-ov sindrom • Polineuropatija kod deficijencije vitamina B6 i kod intoksikacije vitaminom B6 |
B-5 | Toksične neuropatije | Izazvane dejstvom hemijskih agenasa iz spoljne sredine:
Industrijski otrovi: alil hlorid, ugljen-disulfid, dimetilaminopropionitril, etilenoksid, heksakarbon, n-heksan, metil etil keton, metil bromid, organofosfati, trihloretilen.[4] Metali: olovo, arsen, talijum, živa, zlato, platina. Lekovi: vinkristin, metronidazol, fenitoin, nitrofurantoin, izoniazid, etilni alkohol, statini,[4] dugotrajni (više od 21 dana) tretmana Linezolidom (Zyvox). |
B-6 | Infektivne neuropatije | Udružene sa HIV infekcijom • Lepromatozna neuropatija • Lepromatozna neuropatija • Herpes zoster neuropatija • Difterijska neuropatija • Bruceloza |
B-7 | Traumatske neuropatije |
|
Klinička slika
[уреди | уреди извор]Neuropatska bol može biti
- Spontan (kontinuiran) , i opisuje se kao pečenje, bockanje, kidanje, cepanje, mravinjanje
- Intermitentan (paroksizmalan) , u „vidu udar struje“
- Izazvan (evociran) , npr. alodinija (doživljaj bolа na stimulus, koji normalno ne izaziva bol)
- Hiperalgezija, koja se opisuje kao pojačan odgovor na stimulus, koji je inače normalno bolan.
Pored ovih pozitivnih simptoma i znakova, negativni simptomi i znaci neuropatije su: senzorni gubitak i motorni deficit u oštećenoj regiji.
Klasifikacija neuropatija
[уреди | уреди извор]Opšta klinička klasifikacija
[уреди | уреди извор]Klasifikacija neuropatija u odnosu na distribuciju zahvaćenih vlakana perifernih nerava
Karakteristike | |
---|---|
Žarišne | Ovaj tip neuropatije su radikulopatije, pleksopatije i mononeuropatije. Kod njih su prisutni simptomi i znaci oštećenja funkcije jednog perifernog živca, koji nastaju pod dejstvom povrede ili u sklopu sistemskih oboljenja (šećerna bolest, hipotireoza, amiloidoza) sa sklonostima ka kompresivnim oštećenjem perifernih nerava u njihovim fiziološkim kanalima (npr kompresivna neuropatija n. medianusa kod sindroma karpalnog tunela) |
Multižarišne | Ovaj oblik neuropatija karakteriše se asimetričnom slabošću, uključujući mononeuritis multiplex i multifokalne motorne neuropatije sa ili bez blokova provođnja. One se još karakterišu oštećenjem više od jednog nerva sa vremenskim razmakom između oštećenja svakog sledećeg nerva. Vaskulitis je najčeši uzrok multiplog mononeuritisa i vrlo često predstavlja komplikaciju infekcije HCV. |
Difuzne | Difuzne neuropatije su simetrične. Tu spadaju polineuropatije, oliradikulopatije,
poliradikuloneuropatije i ganglioneuritis. |
Kranijalne | Ona nastaju kao posledica oštećenja jednog ili više kranijalnih nerava (npr kod Belove paralize) usled periferne lezije ličnog živca (n.facialisa) kod neuroborelioze, Garcinovog sindroma (jednostrana lezija više kranijalnih nerava u nizu-infiltrativne meningealne lezije na bazi lobanje). |
Periferne | Ove neuropatije se javljaju kod bolesti perifernih nerava ekstremiteta i trupa |
Klasifikacija neuropatija u odnosu na dužinu zahvaćenih vlakana perifernih nerava
Karakteristike | |
---|---|
Neuropatije kratkih vlakana | Kao posledica preuzimanja toksičnih, infektivnih ili imunoloških faktora na nivou terminalnih završetaka i njihovog retrogradnog aksonskog prenošenje do neuronskog tela, nastaje oštećenje kratkih vlakana. Mišićne slabosti zahvataju proksimalne mišićne grupe „psudomiopatskog tipa“, a oštećenje senzibiliteta ograničeno je na trup (slika oštećenja senzibiliteta slična je tipu tzv „starinskih kupaćih kostima“ (npr kod porfirijske neuropatije). |
Neuropatije dugih vlakana | Ovaj oblik je primarna aksonska lezija ili distalna simetrična senzorimotorna polineuropatija (npr dijabetesna polineuropatija) |
Neuropatije koje ne zavise od dužine vlakana | Na početku neuropatije zahvaćena su i kratka i duga vlakna, i istovremeno postoji i proksimalna i distalna slabosti. To su tzv. inflamatorne, imunski posredovane neuropatije. |
Patološka i elektrofiziološka klasifikacija
[уреди | уреди извор]Karakteristike promena | |
---|---|
Neuronopatije |
|
Mijelinopatije |
|
Aksonopatije |
|
Dijagnoza
[уреди | уреди извор]Dijagnoza neuropatija postavlja se na osnovu: anamneze, fizičkog pregleda i laboratorijskih i slikovnih ispitivanja (elektromioneurografija, pregled likvora, biopsija mišića, nerva i kože i njihov histološki i histohemijski pregled, pregled imunoglobulina seruma imunoelektroforeza, radiografija pluća i ultrazvučni pregled trbuha i male karlice, ispitivanje prisustva toksičnih materija).
Anamneza
[уреди | уреди извор]U anamnestičkim podacima od značaja za dijagnozu je prisustvo druge bolesti: (šećerna bolest, trauma), kontakt sa toksinima, lekovima, epizode infektivnih bolesti, alkoholizam itd.
Laboratorijska i slikovna ispitivanja
[уреди | уреди извор]- Elektromioneurografija (EMNG)
EMNG je ključna dijagnostička procedura kod bolesnika kod kojih se sumnja na neuropatiju. EMNG može ne samo da potvrdi neuropatiju, već i da:
- napravi razliku između aksonske i demijelinizacione neuropatije,
- bliže lokalizuje leziju neurona (proksimalno, distalno, motorna, senzitivna vlakna),
- registruje denervacione potencijale (fibrilacije, fascikulacije i pozitivni denervacione potencijale),
- dijagnostikuje stepen mišičnog oštećenja.
- Pregled likvora
Albumocitološka disocijacija likvora, karakterističan je znak za GBS, ali se može utvrditi i uvek kada su patološkim procesom zahvaćeni korenovi spinalnih nerava.
Pregled sedimenta likvora, od posebnog je značaja jer može da ukaže na prisustvo malignih ćelija kod limfoproliferativnih i mijeloproliferativnih bolesti, a nekada i kod karcinomatozne infiltracije meninga i kičmenih korenova.
- Pregled imunoglobulina seruma imunoelektroforezom
Ova ispitivanja mogu da pomognu u otkrivanju disproteinemije i paraproteinemije, koje mogu biti praćene neuropatijom, kao što su npr. makroglobulinemije, multipli mijelom, krioglobulinemija, benigne monoklonske gamopatije.
- Radiografija pluća i ultrazvučni pregled trbuha i male karlice
Vizuelizacija savremenim radiološkim metodama može ukazati da je neuropatija paraneoplastične prirode.
- Biopsija mišića, nerva i kože i njihov histološki i histohemijski pregled
Histološkim pregledom nakon biopsije uzetog materijala može se utvrditi propadanje mijelina i/ili aksona, prisustvo inflamatornih promena, angiopatija, maligne infiltracije, nakupljanje amiloidnih depozita...
- Ispitivanje prisustva toksičnih materija
Tokom ovih ispitivanja utvrđuje se prisustvo, u organizmu nivoa metala, lekova, hormona i elektrolita.
Terapija
[уреди | уреди извор]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/CalicoPalliativeCare.jpg/220px-CalicoPalliativeCare.jpg)
Pre početka lečenja važno je utvrditi uzrok neuropatije i u skladu sa tim primeniti odgovarajuće metode lečenja. Kako postoje brojne neuropatije kod kojih se ne može utvrditi uzrok njihovog nastanka (tzv. idiopatske neuropatije), one se na osnovu svojih kliničkih i elektrofizioloških karakteristika svrstavaju u one oblike sa kojim imaju najviše sličnosti i u tom pravcu se primjenjuje ista vrsta terapija.
Mogućnosti za lečenje genetski determinisanih neuropatija još uvek su ograničene uglavnom na primenu simptomatske terapije, davanje saveta od strane genetičara i sprovođenja različitih postupaka u cilju njihove prevencije.
Vidi još
[уреди | уреди извор]Izvori
[уреди | уреди извор]- ^ Neuropatije: neurolozi-rs.org
- ^ Gabriel, J.-M.; Erne, B.; Pareyson, D.; Sghirlanzoni, A.; Taroni, F.; Steck, A. J. (1997). „Gene dosage effects in hereditary peripheral neuropathy: Expression of peripheral myelin protein 22 in Charcot-Marie-Tooth disease type 1A and hereditary neuropathy with liability to pressure palsies nerve biopsies”. Neurology. 49 (6): 1635—1640. PMID 9409359. S2CID 37715021. doi:10.1212/WNL.49.6.1635.
- ^ Kiziltan, Meral E.; Akalin, M. Ali; Şahin, Rahsan; Uluduz, Derya (2007). „Peripheral neuropathy in patients with diabetes mellitus presenting as Bell's palsy”. Neuroscience Letters. 427 (3): 138—141. PMID 17933462. S2CID 33946948. doi:10.1016/j.neulet.2007.09.029.
- ^ а б Statin Drugs May Increase Risk Of Peripheral Neuropathy. ScienceDaily (St. Paul, Minnesota). 15 May 2002. Retrieved 21 May 2013.
Spoljašnje veze
[уреди | уреди извор]![]() | Molimo Vas, obratite pažnju na važno upozorenje u vezi sa temama iz oblasti medicine (zdravlja). |
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.