چوتھی اینگلو میسور جنگ
چوتھی اینگلو میسور جنگ Fourth Anglo–Mysore War | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
بسلسلہ اینگلو میسور جنگاں | |||||||
![]() جنگ دا نقشہ | |||||||
| |||||||
محارب | |||||||
![]() |
![]() | ||||||
کمانڈر اور رہنما | |||||||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() غلام محمد خان |
جنرل جارج ہیرس میجر جنرل ڈیوڈ بیئرڈ کرنل آرتھر ویلیسلی |
چوتھی اینگلو میسور لڑائی (Fourth Anglo-Mysore War)
(1798–1799) سلطنت خداداد میسور تے ایسٹ انڈیا کمپنی دے وچکار ہندوستان لڑیاں جان والیاں اینگلو میسور جنگاں دے سلسے دی چوتھی جنگ سی۔ اس جنگ وچ انگریزاں نوں سلطان دے امراء تے جرنیلاں دا مکمل تعاون حاصل سی اس دے علاوہ ہندوستان دیاں وڈیاں طاقتاں مرہٹے تے نظام حیدرآباد وی انہاں دے نال سن جبکہ سلطان نے ایہ جنگ تنہا ہی لڑی اس نے سلطان ترکی نوں ساتھ ملان دی کوشش کیتی مگر سلطان نے اسنوں انگریزاں نال دوستی دی نصیحت کیتی ۔ سلطان نے فرانس دے نپولین توں تعاون دی درخواست کیتی ۔شاہ زماں والئ کابل نے امداد دا وعدہ کیتا مگر بروقت کسے نے وی مدد نہ دتی ۔غداراں دی وجہ توں چوتھی اینگلو میسور جنگ وچ ٹیپو سلطان دی شہادت ہوئی تے سلطنت خداداد میسور ختم ہو کے ایسٹ انڈیا کمپنی دے تحت اک نوابی ریاست بن گئی۔ قدیم ہندو راجہ دے خاندان نوں اس ریاست دی سربراہی دتی گئی مگر ایہ ریاست تے سربراہی مختصر سی کیونکہ ایہ ریاست برطانوی حکمراناں دی مرضی نال تقسیم کیتی گئی۔
چوتھی اینگلو میسور جنگ (Fourth Anglo-Mysore War) سلطنت خداداد میسور تے ایسٹ انڈیا کمپنی دے وچکار ہندوستان وچ لڑی جانے والی اینگلو میسور جنگاں دے سلنال کیندی چوتھی جنگ سی۔ چوتھی اینگلو میسور جنگ وچ ٹیپو سلطان دی شہادت ہوئی تے سلطنت خداداد میسور ختم ہوئے کے ایسٹ انڈیا کمپنی دے تحت اک نوابی ریاست بن گئی۔
یہاینگلو میسور جنگاں دی ایہ آخری تے فیصلہ کن لڑائی تھی ۔ ٹیپو سلطان اس فیصلہ کن لڑائی وچ مر گیا۔
پس منظر
[سودھو]اپنی شرائط نوں پورا کرنے تے اپنے دونے نابالغاں نوں آزاد کرنے دے بعد ٹیپو نے مکمل غیر جانبداری دی پالیسی اپنائی۔ اس نے جنگ دے نتیجے وچ ہونے والے نقصان دی تلافی دے لئی اپنی تمام تر طاقت دا استعمال شروع کيتا۔ ٹیپو نے اپنے انفنٹری وچ نويں فوجیاں نوں بھرتی کيتا تے فرانسیسی فوجی افسران نوں انہاں نوں نظم و ضبط تے فوجی تربیت سکھانے دے لئی مقرر کيتا۔ ايسے عرصے دے دوران اس نے اپنے راجگڑھ سرینگپتن نوں مضبوط کرنا شروع کيتا۔اس دے قبضہ وچ اس علاقے دی اوسطا سالانہ آمدنی توں تقریبا تن گنیازیادہ تاوان اس اُتے عائد کيتا گیا سی۔ ٹیپو دے لئی رقم ادا کرنے وچ بہت زیادہ رقم سی ، لیکن ٹیپو نے قرض ادا کردتا۔ اس رقم دی وصولی دے ل T ، ٹیپو نوں لفظی طور اُتے اپنے مضامین ضبط کرنا پئے۔ اس دے مضامین 1۔ 60 کروڑ روپے عائد کيتا گیا۔ بقیہ رقم اس دے محفوظ ()) توں ادا کيتی گئی سی۔ 10 کروڑ) تے آرمی توں (0)۔ 60 کروڑ روپے) زبردستی جمع کیتے گئے تحائف تے تحائف توں ادا کرنا پيا۔ ٹیپو نے جس شیطانی رویہ دے نال پیسہ اکٹھا کيتا سی اس دی وجہ انگریزاں نے اس اُتے بھاری تاوان ادا کيتا سی۔ [۱]
وغیرہ سی 1796 وچ ٹیپو دی قید وچ میسور دے نامدھاری ہندو راجہ دی موت دے بعد ، ٹیپو نے اپنے بیٹے نوں نامھاری راجپڈا دے لقب توں وی انکار کيتا۔ لیکن ریاست دے اک قیدی دی حیثیت توں ریٹائرمنٹ نوں جاری رکھیا۔ ایہ سمجھنے دے بعد کہ تن تنہا طاقتور توں لڑ کر ہی انگریزاں نوں ملک توں بے دخل کرنا ممکن نئيں اے ، ٹیپو نے انگریزاں دے خلاف لڑنے دے لئی اتحادیاں دی تلاش کيتی۔ سی سن 1796 وچ ، انہاں نے مراٹھاں تے انگریزاں دے خلاف جنگ وچ انہاں دی مدد دے لئی عرب ، قسطنطنیہ تے کابل بھیجے۔
فرانسیسی مدد
[سودھو]ٹیپو نے فرانسیسیاں دے نال دوستانہ تعلقات برقرار رکھے سن ۔ فرانسیسی توں تعلقات دے باوجود ٹیپو نے انہاں نوں اپنی ہی ریاست وچ تجارت کرنے دی اجازت نئيں دتی بلکہ انہاں نوں اپنی ہی فوج وچ بطور کرایہ دار بھرتی کيتا۔ فرانس وچ ستمبر ، 1792 بادشاہت دے خاتمے دے بعد ، فرانسیسی - انگریزی دشمنی وچ اضافہ ہويا۔ چونکہ فرانسیسی وی انگریزاں دے خلاف اتحادیاں دی تلاش وچ سن ، ٹیپو سلطان وی انہاں دی مدد دے لئی تیار سن کہ اوہ انگریزاں دے خلاف محاذ کھولاں ، لیکن اس توں پہلے فرانسیسیاں نوں دس ہزار فوج دی اک فوج جنوب وچ بھیجنی سی۔ 1796 سالی ٹیپو نے اپنے اک ایلچی نوں ماریشس دے فرانسیسی گورنر جنرل ، ملیرٹک نوں بھیجیا۔ 15 مئی 1797 نوں ٹیپو اپنی فوج وچ فرانسیسی فوجیاں نوں راضی کرنے دے لئی گیا سی ۔ سرینگپٹنم اُتے جیکبین کلب دا آغاز ہويا۔ جمہوریہ فرانسیسی پرچم وی لہرایا گیا تے 2300 توپاں دی سلامی دتی گئی۔
فرانسیسیاں دا منشور
[سودھو]اگرچہ اس وقت فرانسیسی حکومت فوجی ذمہ داری قبول کرنے نوں تیار نئيں سی ، لیکن ٹیپو دی برطانوی مخالف مہم دے جواب وچ 99 فرانسیسی جنگجوواں دا دستہ منگلور روانہ کيتا گیا سی۔ٹیپو سلطان فرانسیسیاں دے نال جارحانہ تے دفاعی معاہدہ چاہندے نيں۔ اوہ وعدہ کردا اے کہ اوہ اپنی ہر طرح دی مدد فراہم کريں گا۔ انہاں نے اعلان کيتا کہ اوہ ہر طرح دیاں مشکلاں دا مقابلہ کرنے دے لئی پوری طرح تیار اے۔ مختصر طور اُتے ، اوہ اس لمحے دا انتظار کر رہیا اے جدوں فرانسیسی انہاں دی مدد دے لئی آئے گا تے انگریزاں دے خلاف جنگ دا اعلان کريں گا۔ اوہ انگریزاں نوں ہندوستان توں بھگانے دے بہت خواہش مند اے۔ [۲]
جنگ توں پہلے دے واقعات
[سودھو]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/1793_Faden_Wall_Map_of_India_-_Geographicus_-_India-faden-1793.jpg/250px-1793_Faden_Wall_Map_of_India_-_Geographicus_-_India-faden-1793.jpg)
ویلزلے دی پالیسیاں
[سودھو]ٹیپو سلطان دی فرانسیسی مدد انگریزاں دے لئی مئی ، 1798 وچ بہت سنجیدہ سی ۔ ، لارڈ ویلزلی فورا. ہی کولکتہ آئے تے ٹیپو نوں مستقل سبق سکھانے دا فیصلہ کيتا۔ جنگ کيتی تیاری وچ ، ویلسلی نے سب توں پہلے حیدرآباد دے نظام اُتے حملہ کيتا۔ سی ستمبر 1798 وچ ، ایہ تعیناتی فوج دے جال وچ پھنس گئی تے برطانوی فوج دی اک مسلح دستہ حیدرآباد بھیجیا گیا۔ حیدرآباد وچ تمام فرانسیسی افسران برطانوی فوجیاں توں خوفزدہ ہوگئے تے انہاں نے کچھ شرائط نوں قبول کردے ہوئے انگریزاں دے سامنے ہتھیار سُٹن دا فیصلہ کيتا۔ ویلزلی نے مراپوواں نوں ٹیپو دے خلاف اپنی مہم وچ انگریزاں دی حمایت دے لئی راضی کرنے دی وی کوشش کيتی۔ فتنہ دکھایا گیا سی کہ جے انہاں نے انگریزاں دی مدد کيتی تاں مراٹھاں نوں کيتا فائدہ ہوئے گا۔ انہاں نوں ٹیپو دے انتقال دے فائدے وچ شریک ہونے دا لالچ وی ہويا ، لیکن پیشوا نے ٹیپو دے خلاف برطانوی جنگ وچ مدد دے لئی مراٹھی فوج بھیجنے توں انکار کردتا ، لیکن انہاں نے وعدہ کيتا کہ ٹیپو دے خلاف برطانوی جو کارروائی کرن گے اس وچ غیر جانبدار رہن گے۔
حتمی حکمت عملی
[سودھو]ٹیپو دے ممکنہ ہندوستانی دوستاں نوں راضی کرنے دے لئی ویلسلی دی کوششاں دے خاتمے دے بعد ، ویلزلی نے 8 نومبر 1798 نوں ٹیپو سلطان نوں بھیجیا۔ سی بہت سخت لفظاں وچ اک خط لکھیا۔ اس نے جدوں توں انگریزی دے سخت دشمن فرانسیسیاں دے نال ٹیپو دے خفیہ جھگڑے دے بارے وچ پُچھیا۔ ٹیپو نوں فرانسیسیاں توں تمام تعلقات منقطع کرنے تے فرانسیسی افسران تے غیر ملکیوں نوں جو اس دی فوج وچ باڑے سن ، نوں چھیويں دینے تے حیدرآباد دے نظام دی طرح فوجیاں دی تعیناتی دے لئے کمپنی دے نال معاہدے اُتے دستخط کرنے نوں وی کہیا گیا سی۔ ویلزلی نے ٹیپو نوں اک خط وی لکھیا اے جس وچ کہیا گیا سی کہ ٹیپو دا فرانسیسیاں دے نال جاری تنازعہ کمپنی دے نال انہاں دے معاہدے دی خلاف ورزی تے برطانوی مخالف دھوکہ دہی دی علامت اے۔ اس ثبوت دے طور اُتے کہ ٹیپو نے فرانسیسیاں دے نال تعلقات منقطع کردتے سن ، ویلزلی نے میجر جان ڈاؤٹن نوں اپنا ساحلی خطہ کمپنی وچ منتقل کرنے دے لئی گل گل دے لئی اپنا ایلچی مقرر کيتا۔
ٹیپو دی طرف توں اس خط دا کوئی جواب نئيں دتا گیا ، گورنر جنرل ، ویلزلی نے برطانوی بحریہ نوں ٹیپو دی سرزمین اُتے حملہ کرنے دے لئی تیار رہنے نوں کہیا ، تے اوہ خود ٹیپو دے خلاف مہم دی رہنمائی دے لئی کولکتہ توں مدراس آئے سن ۔ اک بار اوتھے ، 31 دسمبر 1798 نوں اسنوں ٹیپو دا خط موصول ہويا۔ ٹیپو دے ذریعہ ویلزلی نوں بھیجے گئے خط وچ مبہم جوابات سن ۔ 9 جنوری 1799 کو، ویلزلی نے ٹیپو نوں اک بار فیر اک مفصل خط لکھیا ، تے خط موصول ہونے دے 24 گھنٹےآں دے اندر اندر انہاں دے مکمل ہتھیار سُٹن دا مطالبہ کيتا۔ البتہ ٹیپو نے خط دا جواب دینے دی زحمت گوارا نئيں کيتی کیونجے ایہ جنگ دا خطرہ اے۔
جنگ دے اہم واقعات
[سودھو]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Plan_of_Seringapatam.jpg/250px-Plan_of_Seringapatam.jpg)
آغاز
[سودھو]مارچ 1799ء وچ طے شدہ پروگرام دے تحت ٹیپو دے تمام پیغام تے مسودہ نوں ٹھکرا دتا گیا تے جنرل ہارس دی افواج نے راجگڑھ دی طرف کوچ کيتا تے تباہی پھیلائی۔ میسور دی چوتھی جنگ جو سرنگاپٹم وچ لڑی گئی جس وچ سلطان نے کئی روز قلعہ بند ہوکے مقابلہ کيتا مگر سلطان دی فوج دے دو غداراں میر صادق تے پورنیا نے اندورن خانہ انگریزاں توں ساز باز کرلئی سی۔ میر صادق نے انگریزاں نوں سرنگاپٹم دے قلعے دا نقشہ فراہم کیہ تے پورنیا اپنے دستےآں نوں تنخواہ دینے دے بہانے پِچھے لے گيا۔ شیر میسور کہلانے والے ٹیپو سلطان نے داد شجاعت دیندے ہوئے کئی انگریزاں نوں مار گرایا تے سرنگاپٹم دے قلعے دے دروازے اُتے جامِ شہادت نوش فرمایا۔
شروعات
[سودھو]اس گل دا احساس کردے ہوئے کہ انگریز اس اُتے حملہ کردین گے ، ٹیپو نے حملے دی تیاری تے حملے دا مقابلہ کرنے دی تیاری شروع کردتی۔ ٹیپو نے پیش گوئی کيتی سی کہ انگریز مدراس توں حملہ کریگا ، لہذا انتقامی کارروائی کيتی تیاری وچ ، اس نے پہلے اپنے قبضے دے شمال وچ ہریالی نوں جلایا تے تباہ کردتا تاکہ اس علاقے توں آنے والے برطانوی فوجیاں نوں گھاہ دی چھڑی وی نہ ملے۔ ٹیپو نے اس علاقے نوں مسمار کرنے وچ دو ہفتے گزارے۔ ٹیپو دی اننگز ابتدا وچ انگریزاں نے ناکام بنا دی۔ لارڈ ویلزلی نے ٹیپو دے خلاف دو مختلف سمتاں وچ دو مختلف دستےآں نوں ٹیپو دی سرزمین دے جنوبی حصے اُتے روانہ کيتا ، بغیر برطانویاں نے مدراس دی طرف حملہ کيتا۔ اک لاتعلقی دی قیادت جنرل ہیرس تے دوسری جنرل اسٹورٹ نے کيتی۔ جنرل ہیرس دی سربراہی وچ مرکزی برطانوی فوج 11 فروری نوں تشکیل دتی گئی سی۔ سی اس نے 1799 وچ ویلور چھڈ دتی تے مشرق توں میسور اُتے حملہ کيتا۔ جنرل اسٹورٹ دے ماتحت دوسری برطانوی فوج 21 فروری وغیرہ نوں ممبئی توں رخصت ہوگئی۔ 1799 وچ روانہ ہويا تے کنور دے راستے اگے ودھیا۔ گورنر جنرل لارڈ ویلزلی دے سوتیلے بھائی آرتھر ویلسلی دی سربراہی وچ دس ہزار دی تعداد وچ حیدرآباد دے نظام دی فوج نے ٹیپو دے اڈے وچ داخل ہونے توں پہلے 5 مارچ نوں جنرل ہیریس دی مرکزی فوج اُتے مارچ کيتا۔ 1799 نوں موصول ہويا۔
صداصیر دی لڑائی
[سودھو]ابتدائی طور اُتے ، ٹیپو دا سرینگاپٹنا دے مغرب وچ ، سداسیر وچ ممبئی توں اک فوج دے نال افیئر سی۔ اوتھے ٹیپو نے جنرل اسٹورٹ دی فوج اُتے حملہ کيتا۔ اسٹورٹ نے ٹیپو دے حملے نوں پسپا کردتا ، لیکن ٹیپو دے اک ہزار فوجی ہلاک یا زخمی ہوئے۔
ٹیپو نے اسٹورٹ دی فوج نال ملن توں پہلے ہیریس دی فوج نوں مشرق توں روکنے دے لئی مشرق دی طرف اپنا رخ موڑ لیا۔ لیکن اوہ سرینگپتن توں تیس کلومیٹر دور مالالی وچ شکست کھا گیا۔
سرنگا پٹن دی مرکزی جنگ
[سودھو]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7e/P_229.jpg)
اس دے بعد ٹیپو نے سرینگپٹنم دے قلعے وچ پناہ منگ لی ، جسنوں مضبوط کيتا گیا سی۔ اس دے پِچھے ، 5 اپریل ، 1799 نوں برطانوی فوج نے سرینگپتن توں تن کلومیٹر دے فاصلے اُتے پہنچیا۔ فوج بعد وچ جنرل اسٹورٹ دی فوج وچ شامل ہوگئی۔ اس دے بعد ، نیڑے اک مہینے تک سرینگپٹنم دے قلعے دا محاصرہ کيتا گیا۔ 4 مئی 1799 وچ ، برطانوی فوجیاں نے سرینگپٹن قلعے اُتے آخری حملہ کيتا۔ قلعے دی اک دیوار دے نیڑے اک برطانوی توپ خانے کھڑا کيتا گیا سی۔ 4 مئی دی صبح ، برطانوی فوجاں کھادی وچ چھپ گئياں تے دن دے طلوع ہونے تک انتظار کرنے لگاں ، جدوں سورج طلوع ہويا تے اچانک قلعے اُتے حملہ کيتا۔ ٹیپو دی فوج حملے دے لئی بہتر طور اُتے تیار نئيں سی ، کیوں کہ اس توں دوپہر دے کھانے تے آرام دی توقع دی جارہی سی۔
سہ پہر اک بجے دے نیڑے ، برطانوی فوجاں ، جو کھادی وچ چھپے ہوئے سن ، کھجلی توں باہر آگئياں تے توپ خانے دی حفاظت دے تحت کاویری دی کھادی نوں پار کردے ہوئے سرینگپتنم قلعے دے سامنے کھادی نوں عبور کردیاں سن۔ ٹیپو دے محل توں کچھ دیر تک مزاحمت جاری رہی لیکن قلعے وچ گولہ بارود ختم ہونے دے نال ہی مزاحمت ٹھنڈی ہوگئی۔ سہ پہر ساڈھے اک بجے دے نیڑے انگریزاں نے فیصلہ کن فتح حاصل کيتی۔ اس بار ٹیپو سلطان ماریا گیا۔ اس دے جسم اُتے گولیاں چل رہیاں سن۔ ٹیپو دی لاش قلعے دے پانی دے دروازے توں لاشاں دے ڈھیر توں ملی۔ اس دے بیشتر جنگجو قلعے دا دفاع کردے ہوئے مارے گئے۔ قلعے وچ زندہ پائے جانے والےآں نوں بے دردی توں ہلاک کردتا گیا۔ سرینگاپتن شہر فاتح فوج نے پرت لیا۔ دوسرے ہی دن ٹیپو دے اہل خانہ نے اس دی لاش دی شناخت دی تے اسنوں اک فوجی قبرستان وچ دفن کردتا۔ انگریزاں نے ٹیپو دے جسم نوں ہر اک نوں ایہ دسنے دے لئی کہ ٹیپو مر گیا سی دے نال اس دی عزت کيتی۔ ٹیپو دے دونے نابالغ افراد نوں قید کردتا گیا سی لیکن اس دے مقتول آرمی افسراں دے اہل خانہ دے نال شائستہ سلوک کيتا گیا سی۔ ٹیپو دا سارا خزانہ تے اس دے قلعے فاتح فوجیاں وچ تقسیم سن ۔
نتائج
[سودھو]ٹیپو دے زوال دے نال ہی ، میسور وچ ٹیپو دا 33 سال دا اقتدار ختم ہويا۔ ٹیپو دے زیر قبضہ علاقہ چار حصےآں وچ تقسیم سی۔ انگریزاں نے اس وچ وڈا حصہ لیا۔ انہاں نے مغربی ساحل ، جنوب مغربی وایاناد تے دو مشرقی ضلعے دے علاوہ کوئمبٹور تے دارا پورم دے دو ضلعے ، سرینگپٹنم شہر تے بیتواز سرینگپٹنم دے قلعے اُتے قبضہ کيتا۔ نظام نوں اپنی سلطنت دے نیڑے گٹی تے گرمکونڈا ضلعے ملے۔ چیٹلگرگ دے قلعے نوں چھڈ کے ، پورے ضلع چیتلیگرگ نوں نظام دتا گیا سی۔ ویلسلی نے غیرجانبدار پیشوا نوں ہرپنہلی تے اسکنڈا دی پیش کش دی ، لیکن پیشو نے انکار کردتا۔ اوہ انگریز تے نظام دے وچکار تقسیم سن ۔ ٹیپو دی بادشاہی دے چوتھے حصے توں ، جس وچ میسور تے اس دے منحصر علاقے شامل سن ، توں میسور نامی ہندو ریاست قائم ہوئی تے مرحوم بادشاہ دے سب توں چھوٹے بیٹے نوں تخت نشین کيتا گیا۔ اسنوں فوج تعینات کرنے دا معاہدہ کيتا گیا سی تے انہاں نوں برطانوی تحفظ فراہم کیہ گیا سی۔ میسور دی نويں تشکیل شدہ ریاست دا شمالی حصہ چھڈ کے برطانوی علاقے نے گھیر لیا سی۔ 1800 نوں ، تعینات فوجیاں دے بڑھدے ہوئے اخراجات دے لئی نظام نوں الاٹ کردہ علاقہ وی انہاں توں کھو لیا گیا۔ اس طرح میسور دی پوری ریاست برطانوی علاقے توں گھرا ہويا سی۔
برطانوی فوج نوں انعام
[سودھو]ویلزلی دی کامیابی دا انگلینڈ وچ خیرمقدم کيتا گیا تے آئرش روایت وچ انہاں نوں مارکوئس دے لقب توں نوازیا گیا۔ انہاں نوں ایسٹ انڈیز وچ پوری برطانوی فوج دا سارجنٹ وی بنایا گیا سی۔ جنرل ہیریس نوں بیرن دا خطاب ملا۔ مہم وچ شامل تمام فوجی جواناں نوں نقد انعامات ، ترقیاں ، تے سیاسی لقب توں نوازیا گیا۔ آرتھر ویلزلی نوں ست ہزار ڈالر نقد ، ايسے طرح اک ہزار دو سو ڈالر مالیت دے زیورات وی ملے۔ لارڈ ویلزلی نوں دس لکھ پاؤنڈ نقد دی پیش کش کيتی گئی ، لیکن انہاں نے شائستگی توں انکار کردتا ، لہذا ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ اسنوں ویہہ سالاں دے لئی اک سال وچ پنج ہزار پاؤنڈ دتا جائے۔
مورتاں
[سودھو]-
ڈیوڈ بیرڈ ٹیپو سلطان دے جسم دا معائنہ کر رہے نيں
-
برطانوی فوج نے ٹیپو دی لاش دی تلاشی لی
-
ہنری سینجیلٹن دا ڈرائنگ
-
برطانوی لائبریری وچ چوتھی اینگلو میسور جنگ کيتی تصاویر
ہور ویکھو
[سودھو]نقشے
[سودھو]-
1793 نقشہ
-
1800 نقشہ
ہور ویکھو
[سودھو]تصاویر
[سودھو]- ٹیپو سلطان دی شکست (1799)
ملاحظے
[سودھو]- ↑ रेझिस्टन्स ॲन्ड मॉडर्नायझेशन अंडर हैदर अली ॲन्ड टिपू सुलतान.
- ↑ ब्रिटिश रुल इन इंडिया.
- ↑ (1840) The History of China & India, Pictorial & Descriptive. London: Dean & Co., Threadneedle St.,, 334. Retrieved on 23 March 2015.
حوالے
[سودھو]- {* حوالہ کتاب | عنوان = حیدر شاہ عرف حیدر علی خان بہادر دی تاریخ}
- * ference حوالہ کتاب | عنوان = حیدر تے ٹیپو دی یاداں ، سرینگپتن دے حکمران
- ((حوالہ ویب | عنوان = نواب ٹیپو سلطان بہادر دے خلاف ہندوستان وچ دیر کنفیڈریشن دے دوران پرشورامبھاؤ دی زیرقیادت کیپٹن لٹل دی لاتعلقی تے مراٹھا آرمی دی کارروائیاں دا بیان۔
ہور پڑھو
[سودھو]- حیدر شاہ عرف حیدر علی خان بہادر دی تاریخ.
- حیدر تے ٹیپو دی یاداں ، سرنگاپتن دے حکمران.
- "نواب ٹیپو سلطان بہادر دے خلاف ہندوستان وچ دیر کنفیڈریشن دے دوران پرشورامبھاؤ دی زیرقیادت کیپٹن لٹل دی لاتعلقی تے مراٹھا آرمی دی کارروائیاں دا بیان۔".
باہرلے جوڑ
[سودھو]- برطانوی سلطنت: 103 مراٹھا لائٹ انفنٹری
- سرینگپٹنم وغیرہ۔ Archived 2008-10-13 at the وے بیک مشین سی Archived 2008-10-13 at the وے بیک مشین 1799 خط: میجر لاچلن ماکری تریخ 15 مارچ ، وغیرہ۔ Archived 2008-10-13 at the وے بیک مشین سی Archived 2008-10-13 at the وے بیک مشین خط تریخ 1799 Archived 2008-10-13 at the وے بیک مشین
- سرینگپٹنم وغیرہ۔ Archived 2008-11-20 at the وے بیک مشین سی Archived 2008-11-20 at the وے بیک مشین 1799 خط: جنرل اسٹورٹ ، 8 مارچ ، وغیرہ۔ Archived 2008-11-20 at the وے بیک مشین سی Archived 2008-11-20 at the وے بیک مشین لارڈ مارننگٹن نوں خط 1799 ء Archived 2008-11-20 at the وے بیک مشین
- رجمنٹ دے جنگ اعزاز: صداصیر وغیرہ۔ Archived 2011-07-26 at the وے بیک مشین سی Archived 2011-07-26 at the وے بیک مشین 1799 فرسٹ تے سیکنڈ بٹالین Archived 2011-07-26 at the وے بیک مشین
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.