Trzy ciała Buddy
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Dharma_Flower_Temple_Trikaya.jpg/220px-Dharma_Flower_Temple_Trikaya.jpg)
Trzy ciała Buddy (zwane również jako trzy kaje Buddy; skt. trikaya, buddhakaya) – podział stanu Buddy stosowany w mahajanie. Synonim „Doskonałego Oświecenia” (skt. Anuttarā Samyak Saṃbodhi), tj. ostatecznego rezultatu, do którego prowadzi mahajana.
Charakterystyka[1]
[edytuj | edytuj kod]Definicja
[edytuj | edytuj kod]Trzy ciała Buddy to:
W niektórych klasyfikacjach wyróżnia się ponadto dodatkowe ciała Buddy, jako uzupełniające. Oprócz wyżej wymienionych są to: svabhavikakaja, wadżrakaja. Oprócz tego stosowany jest termin rupakaja oznaczający z sanskrytu „Ciało Foremne”, którym są sambhogakaja i nirmanakaja.
Dharmakaja
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Ciało Dharmy, ostatecznego prawa, mądrość. Wszystko obejmująca, nigdy nieustająca „takość”, istota i podstawa wszystkiego, nigdy nie powstała, ani niestworzona i nieuwarunkowana przez przyczyny i warunki.
8 cech dharmakai:
- identyczność dla wszystkich Buddów
- dogłębność poznania, poza konceptualnymi barierami
- nieustające trwanie, nieuwarunkowane przez przyczyny i warunki
- homogeniczność, ta sama wszystko obejmująca, istota i podstawa wszystkiego
- nieomylność, bezbłędność poza skrajnościami istnienia i nieistnienia
- nieskalaność, poza błędami i złudzeniami
- świetlistość, niekonceptualna „takość”
- podstawa sambhogakai
Sambhogakaja
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Ciało „radości” manifestujące się dla pożytku bodhisattwów znajdujących się na 10 poziomach (skt. Bhumi) Ścieżki.
8 cech:
- otoczenie, Bodhisattwowie znajdujący się na 10 poziomach (skt. Bhumi) Ścieżki
- miejsce, „czyste krainy Buddów”
- forma, postać jaką ma budda Wajroczana
- znaki, 32 główne i 80 pomniejsze znaki wyglądu formy (ciała)
- nauczanie, doskonała, wolna od błędów mahajana
- uczynki, oświecone doskonałe czyny
- spontaniczność, wszystko spełniająca i bezwysiłkowa
- nieposiadająca własnej istoty, gdyż podstawą jej jest dharmakaja
Nirmanakaja
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Ciało emanacji, manifestujące się dla pożytków wszystkich rodzaju czujących istot o mniej lub bardziej korzystnej zasłudze, nawet w piekłach. W buddyzmie wadżrajany mistrzowie mogą odradzać się w ludzkim ciele emanacji jako Duchowi Przewodnicy (tybetańscy Tulku), jednakże kompletne „ciało” nirmanakai ze wszystkimi cechami zamanifestował Siakjamuni Budda.
8 cech:
- podstawa, jaką jest dharmakaja
- przyczyna, współczucie dla wszystkich czujących istot
- miejsce, czyste i nieczyste krainy
- trwanie, nieprzerwane dopóki istnieje Samsara
- charakter, 3 rodzaje emanacji: twórcze jako np. artyści, emanacje w zwykłych ciałach, doskonałe ciało nirmanakai o 12 czynach
- inspirowanie, naucza czujące istoty. by osiągnęły nirwanę
- osiąganie dojrzałości, prowadzi czujące istoty do doskonałej dojrzałości duchowej
- wyzwalanie, wyzwala czujące istoty
12 czynów:
- odrodzenie w świecie po przebywaniu w niebiosach Tushita
- zajęcie miejsca w łonie (matki)
- narodziny w naszym świecie
- opanowanie mistrzostwa w światowych naukach i dyscyplinach
- radość z przyjemności dostatku i towarzystwa przyjaciółek
- wyrzeczenie się świata i światowych celów
- ascetyczne wysiłki
- udanie się do miejsce oświecenia pod drzewem Bodhi
- pokonanie armii negatywnych mocy
- osiągnięcie doskonałego oświecenia
- obrócenie kołem Dharmy
- zamanifestowanie Nirwany
Funkcje trzech ciał Buddy
[edytuj | edytuj kod]Charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]- dharmakaja jest dla własnego pożytku, całkowite unicestwienie 2 zasłon (zasłon wyzwolenia i zasłon wszechwiedzy), „ciało bezforemne”
- ciała „foremne”: sambhogakaja i nirmanakaja są dla pożytku wszystkich czujących istot, całkowite nagromadzenie zasług
Przyczyny zaistnienia Ciał Formy: sambhogakaja i nirmanakaja:
- emanacje z dharmakai
- zdolności i możliwości istot, dla których manifestują się emanacje
- modlitwy i życzenia, aby osiągnąć i zamanifestować emanacje
Opis
[edytuj | edytuj kod]W terminologii mahajany stan braku niewiedzy to trikāya: dharmakaja, sambhogakaja, nirmanakaja. Stan ten jest opisywany przykładem mitycznego „Wszystko-spełniającego Klejnotu” dla istot uwarunkowanych. Budda pomimo odejścia w stan nirwany pojawia się istotom niczym „Wszystko-spełniający Klejnot”, czyli odmiennie w zależności tylko od ich zdolności i poziomów zrealizowania. Dla bodhisattwów na dziesięciu stopniach zrealizowania (sanskryt bhumi) jest sambhogakają w ich „Czystych Krainach”, a dla „czujących istot” przebywających w sansarze jest ich nirmanakają. Nie można w danym momencie ustalić, który ze stanów Buddy jest prawdziwy, a który jedynie wydający się. Jakiekolwiek przejawienie Buddy zależy jedynie od zdolności i możliwości, czyli subiektywnej percepcji (dualizmu „postrzegającego i postrzeganego”) danej „czującej istoty”, oraz od modlitwy i duchowego życzenia danej „czującej istoty” (stanów konceptualnych).
Dla przykładu według buddyzmu tybetańskiego Budda pojawiał się mahasiddhom indywidualnie jako ich dany jidam, w czasach historycznych jako Siakjamuni w szatach mnisich, a jako niehistoryczny budda dla bodhisattwów, np. by przekazać sutrę lotosu. Dla innych buddów Budda jest natomiast dharmakają, poza wszelką uwarunkowaną percepcją, poza wszelkimi punktami odniesienia.
Śantideva (VIII w n.e) opisuje to w „Przewodniku na Ścieżce Bodhisattwy” (sanskryt Bodhisattvacaryāvatāra), wers 35, następująco[2]:
|
W mahajanie opisane jest, że każdy może osiągnąć trzy ciała buddy. Tym niemniej możliwe to będzie, jeżeli, jako bodhisattwa, praktykuje się postawę bodhiczitta oraz właściwe zrozumienie rzeczywistości (zgodne z naukami o „pustości” siunjata i naturze Buddy). Dzieje się to poprzez sześć paramit. Zbiera się w ten sposób stopniowo nagromadzenie tzw. zasługi (dobroczynnego potencjału) i transcendentnej mądrości. Jednak tradycyjna mahajana podkreśla, że taka praktyka winna zająć czas trzech niezliczonych okresów (skt. kalpa) podczas kolejnych odrodzeń (reinkarnacji) bodhisattwy. Czyni to owe zrealizowanie jako raczej czysto teoretyczne. Dopiero w tantrach jogi najwyższej (i w innych tantrach związanych z dzogczen) zaczęto opisywać, że zrealizowanie trzech ciał Buddy możliwe jest w ciągu życia osoby je praktykującej.
Doktryny na temat trzech ciał Buddy
[edytuj | edytuj kod]Prasangika, najbardziej ceniona doktryna buddyzmu tybetańskiego, wykazuje wszelkie podziały „prawdy” jako odnoszące się tylko do poziomu konwencjonalnego, czyli złudnego, tylko wydającego się (konceptualnie). Poziom ostateczny można zrealizować tylko poza-konceptualnie, przekraczając wszelkie owe podziały. Wszystkie punkty odniesienia, takie jak: istnienie, nie-istnienie, zarówno istnienie i nie-istnienie, ani istnienie i ani nie-istnienie, winny być przekroczone. Prawda ostateczna, czyli całkowity wgląd współzależności wszystkich zjawisk, niemożliwa jest do uchwycenia w żadnym ze stanowisk[3]. Wszelkie podziały owego stanu ostatecznego, np. na „trzy ciała Buddy”, są jedynie dydaktyczne, a nie dogmatyczne[4]. Prasangikę odróżnia od innych doktryn to, że obala autonomiczne stanowiska (sanskryt. svatantra) wszelkich doktryn, poprzez doprowadzenie do absurdu w strategii reductio ad absurdum inaczej zwanej z sanskrytu „prasanga”.
W swatantrice rozpatruje się tę kwestię użyteczności iluzji (sansary), tj. prawdy konwencjonalnej. Użyteczności jednak jedynie do czasu, aż zostanie wszelka iluzja (niewiedza) przekroczona, niczym lek, zręczny środek (sanskryt. upaja)[5]:
|
Znaczenie soteriologiczne prawdy konwencjonalnej jest więc w madhjamace niezaprzeczalne. Można wyrazić to uproszczeniem: „wydające się” wydaje się coraz mniej, prowadząc jednak we właściwym kierunku, aż do stanu buddy. Madhjamika Czandrakirti w „Wykładni Środkowej Drogi” (sanskryt: Madhyamakavatara) oznajmia[6]:
|
Szczegółowe podejście rozpatrywane jest w doktrynie jogaczara. Jogaczara wyodrębnia (1) aspekt wyobrażony - odnoszący się do stanów konceptualnych przypisywanych na dualistyczne postrzeganie subiekt-obiekt, (2) aspekt zależny - odnoszący się do dualistycznych stanów subiekt-obiekt, (3) aspekt doskonale obecny - odnoszący do natury buddy poza wszelkimi stanami dualistycznymi i konceptualnymi. Aspekty wyobrażony i zależny odnoszą się do poziomu konwencjonalnego. Aspekt doskonale obecny odnosi się do poziomu ostatecznego. Poziom konwencjonalny to umysł, który dzieli się na osiem aspektów: sześć świadomości zmysłów (tj. widzenia, słyszenia, smakowania, wąchania, dotykania i myślenia), świadomość bezpośrednia kleśa, świadomość alajawidżniana wszechpodstawy. Poziom ostateczny, poza tym umysłem, należy natomiast zrealizować jako trzy ciała Buddy, w miarę tego jak stopniowo będzie się przekraczać świadomości na odpowiadające im kaje (tłum. ciała) Buddy[7].
Tradycyjnie proces ten opisany jest przykładem leczenia katarakty (alegorią do niewiedzy)[8]:
|
Trzy aspekty nie są trzema oddzielnymi ontologicznymi „bytami”. Nie jest tak, że wyjmując aspekt wyobrażony (1) od aspektu zależnego (2) osiągamy aspekt doskonale obecny (3), tak jak zarzuca się doktrynie czittamatry.
Jogaczara naucza o aspekcie zależnym jako dynamicznym procesie porzucania iluzji jedynie. Ma to status soteriologiczny: Aspekt zależny (2) odpowiedzialny jest za kontynuację doświadczania, które z nieoczyszczonego od aspektu wyobrażonego dociera do aspektu doskonale obecnego poza wszelką iluzją. Od początku tego procesu coraz bardziej jest się obecnym swojej prawdziwej natury, natury Buddy[9].
|
Trzeci karmapa Rangdziung Dordże (1284–1339) uzupełnia to, używając traktatu „Pochwała dharmadhatu” (sanskryt. Dharmadhātustava) autorstwa Nagardżuny[11]:
|
Innymi słowy oznacza to, że natura Buddy ze wszystkimi doskonałymi cechami jest wrodzona naturalnie wszystkim „czującym istotom”. Główny traktat jogaczary o naturze Buddy, „Mahayana Uttaratantra Shastra”, opisuje to następująco[12]:
|
Zrealizowanie trzech ciał Buddy w buddyzmie tybetańskim
[edytuj | edytuj kod]Tantry jogi najwyższej to szczególne metody, które umożliwiają praktykującemu przebywanie w stanie natury umysłu zwanym „Przejrzyste Światło”. Przebywa się w nim za życia podczas medytacji i podczas procesu snu. Jest wtedy stanem, gdy osiągnie się rozpuszczenie wszystkich subtelnych wiatrów (sanskryt. prana) swego ciała w czasie fazy dzokrim (Wylie. rdzogs rim) i stanem z którego następnie powstaje Ciało Iluzoryczne (Wylie. sgyu-lus)[13].
Jeżeli przebywanie w „Przejrzystym Świetle” można będzie kontynuować pod koniec naturalnego procesu własnej śmierci, co po tybetańsku nazywać się będzie tukdam (wylie. thugs dam)[14][15], to w zamian formowania się stanu przejściowego bardo stawania się (Wylie. Sidpai bardo) nastąpi formowanie się tantrycznego „Iluzorycznego Ciała” (Wylie. sgyu-lus), „ciała” z którego następnie może być wybrane „Ciało Emanacji” (tulku, Wylie. sprul sku). Tantrycznie transformowane jest w ten sposób tworzenie się własnej samsary w tworzenie się trzech ciał Buddy[16][17][18] odpowiadających mahajanie, odpowiednio dharmakai, sambhogakai i nirmanakai[16][17][19]. Powszechnie znanymi postaciami tulku w buddyzmie są dalajlamowie i karmapowie.
Buddyzm tybetański zawiera również dzogczen. W dzogczen stan oświecenia to stan „pierwotnego buddy” nazywanego Samantabhadrą (tyb. ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ, Wylie. Kun-tu bzang-po). Stan ten według nauk nintik (Wylie. sNying thig) odpowiada „trzech ciałom Buddy” w rigpie: pierwotnie czystej (Wylie. Ka-dak) Esencji (Wylie. Ngo-bo), spontanicznie zrealizowanej (Wylie. Lhun-Grub) Naturze (Wylie. Rang bZhin), wszechobecnej mocy (Wylie. Rtsal) Współczucia (Wylie. Thugs rje) dla nieprzebranych manifestacji[20]. Padmasambhawa opisuje to tak:[21]
|
Możliwości zrealizowania dzogczen trzech ciał Buddy za życia można opisać następująco: do stanu „pierwotnego buddy” powraca się za życia w trekciö poprzez rozpoznanie pierwotnej czystości (Wylie. ka-dak) lub w tögal poprzez następujące Cztery Wizje (Wylie. snang ba bzhi) spontanicznego zrealizowania (Wylie. lhun-grub) trzech ciał Buddy[22]: 1) Bezpośrednie zrealizowanie dharmaty samej w sobie (Wylie. Chos-nyid mngon sum) otwiera wrota do czystych krain, tzn. pozostałych wizji; 2) Powiększające się doświadczenie (Wylie. Nyams gong ‘phel ba) odsłania wizję nirmanakaji; 3) Rigpa osiąga pełną dojrzałość (Wylie. Rig-pa tshad phebs) odsłaniając wizję sambhogakaji; 4) Wyczerpanie wszystkich zjawisk dharmaty (Wylie. Chos-nyid du ‘dzin pa tsam yang zad pa), gdzie rozpuszcza się samo w sobie skupienie na dharmacie, odsłania wizję dharmakai, aż do stanu „pierwotnego buddy”.
Możliwości zrealizowania dzogczen trzech ciał Buddy zgodnie z procesem umierania, bardo i odrodzenia, można opisać następująco:
|
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Gampopa "THE JEWEL ORNAMENT OF LIBERATION. The Wish-fulfilling Gem of the Noble Teachings", Characteristics of the Three Kayas; s.288; tłum. Khenpo Konchog Gyaltsen Rinpoche; Snow Lion Publications; Ithaca, New York; ISBN 1-55939-092-1
- ↑ Brunnhölzl Karl: „The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition”; s.655; Snow Lion Publications, 2004.
- ↑ Sonam Thakchoe: The Two Truths Debate. Tsongkhapa and Gorampa on the Middle Way. Boston: Wisdom Publications, 2007, s. 145. (ang.).
- ↑ The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition, Brunnholzl Karl; s.75; Snow Lion Publications, 2004
- ↑ The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition, Brunnholzl Karl; s.362; Snow Lion Publications, 2004
- ↑ Karmapa Wangchuk Dorje: The Karmapa's Middle Way: Feast For The Fortunate. Tyler Dewar. New York: Snow Lion Publications, 2008, s. 279. ISBN 1-55939-289-4. (ang.).
- ↑ Karl Brunnhölzl „Luminous Heart: The Third Karmapa on Consciousness, Wisdom, and Buddha Nature; rozdział szósty: Explaining the Manner in Which Consciousness and Wisdom Are Connected in the Four States; Snow Lion Publications, 2009.
- ↑ The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition, Brunnholzl Karl; s.470; Snow Lion Publications, 2004
- ↑ The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition, Brunnhölzl Karl; s. 482; Snow Lion Publications, 2004
- ↑ The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition, Brunnhölzl Karl; s. 132; Snow Lion Publications, 2004
- ↑ "IN PRAISE OF DHARMADHĀTU"; Nāgārjuna and the Third Karmapa, Rangjung Dorje; tłumaczenie Karl Brunnhölzl, strona 103; ISBN 978-1-55939-286-0
- ↑ Arya Asanga, Jamgön Kongtrül Lodrö Thayé, "Buddha Nature. The Mahayana Uttaratantra Shastra by Arya Maitreya", s.117-118, Snow Lion Publications Ithaca, New York, 2000, ISBN 978-1-55939-128-3
- ↑ Yangchen Gawai Lodoe "Paths and Grounds of Guhyasamaja According to Arya Nagarjuna", s.63; Dharamsala, 2008; ISBN 81-85102-94-5
- ↑ [1], Relacja o śmierci lamy Rabsala, www.benchen.org.pl, dostęp 15.01.2010.
- ↑ [2]. benchen.org.pl. [zarchiwizowane z [3], tego adresu] (2013-12-03)]., Parinirwana Kjabdzie Tengi Rinpoczego, www.benchen.org.pl, dostęp 31.03.2012.
- ↑ a b Jamgön Kongtrul Lodrö Tayé, The treasury of knowledge, Book Eight, Part Four: Esoteric Instructions, A Detailed Presentation of the Process of Meditation in Vajrayana, s. 199, s. 200, s. 202, Snow Lion Publications, ISBN 1-55939-284-3.
- ↑ a b Jamgön Kongtrul Lodrö Tayé, The treasury of knowledge, Book Eight, Part Three: The Elements of Tantric Practice, rozdział 7, Father Tantra Systems: Guhyasamaja, Black Yamari, and Red Yamari, s. 137, Snow Lion Publications, ISBN 1-55939-305-X.
- ↑ Cozort Daniel, Highest Yoga Tantra, s. 100, s. 114, Snow Lion Publications, 2005, ISBN 1-55939-235-5.
- ↑ Lati Rinpocze, Hopkins Jeffrey, Śmierć, stan pośredni i odrodzenie w buddyzmie tybetańskim, Wydawnictwo A, 1999, s.75
- ↑ Longchen Rabjam, Tulku Thondup, The Practice of Dzogchen, Snow Lion Publications, 2002, ISBN 1-55939-179-0
- ↑ "Sogjal Rinpocze, Tybetańska księga życia i umierania, Wydawnictwo EM, Warszawa 1997, strona nr 361"
- ↑ Jamgön Kongtrul Lodrö Tayé, The treasury of knowledge, Book Eight, Part Four: Esoteric Instructions, A Detailed Presentation of the Process of Meditation in Vajrayana, s. 94, Snow Lion Publications, ISBN 1-55939-284-3.
- ↑ https://archive.is/20121209040414/http://yeshekhorlo.mahajana.net/category/trening-dzogczen/o-dzogczen-w-skrocie/ – Terminologia używana w dzogczen, dostęp 10.12.2009.
- ↑ Sogjal Rinpocze, Tybetańska księga życia i umierania, Wydawnictwo EM, Warszawa 1997, s. 362.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Dzie Gampopa, Ozdoba Wyzwolenia, Wydawnictwo Dazer [4], Grabnik;
- Jarosław Zapart, Tathagatagarbha. U źródeł koncepcji natury buddy, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017, ISBN 978-83-233-4342-4.
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.