Hans Vredeman de Vries
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
1527 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
1604 |
Praca | |
Styl |
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Vredeman_de_Vries_Allegory.jpg/300px-Vredeman_de_Vries_Allegory.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Allegorie_auf_die_%C3%9Cbernahme_von_Antwerpen.jpg/300px-Allegorie_auf_die_%C3%9Cbernahme_von_Antwerpen.jpg)
Hans Vredeman de Vries (ur. 1527 w Leeuwarden, zm. 1604 w Antwerpii) – niderlandzki rytownik, malarz, architekt i teoretyk architektury. W malarstwie przedstawiciel manieryzmu.
Działał na terenie Niderlandów, Niemiec, Pragi i Gdańska. Autor licznych traktatów o architekturze, sztychów i wzorników do ornamentów oraz projektów i malowideł dekoracyjnych, np. w Ratuszu i Dworze Artusa w Gdańsku. Jego rysunki, wzory architektoniczne i projekty ornamentalne oddziałały silnie na ówczesne budownictwo i snycerstwo. Ponadto zasłynął jako projektant mebli i ogrodów.
W Gdańsku artysta przebywał w latach 1592–1595. Przegrał co prawda w konkurencji z Anthoniusem van Obbergenem o ufortyfikowanie miasta, jednak wsławił się w malarstwie i dekoracji wnętrz Ratusza Głównego Miasta. Żadne inne miasto północnej Europy nie posiada też tak wielkiego bogactwa vredemanowskiej groteski na fasadach.
Wzorniki Vredemana de Vries
[edytuj | edytuj kod]Nazwisko Vredemana złączyło się na trwałe z architekturą, chociaż prawie żadna z jego budowli nie przetrwała. Jednak fenomen niderlandzkiego architekta polegał na oddziaływaniu na sztukę poprzez serie wzorników o ogromnej popularności, które naśladowane były nie tylko w Europie.
Około 1560 roku w Antwerpii wzmogła się wytwórczość artystycznych wzorników dla architektów, rzeźbiarzy, złotników, stolarzy i innych rzemieślników. W tych wzornikach odnajdujemy stematyzowanie witruwiańskiego porządku kolumnowego i projekty urozmaiconych, zindywidualizowanych ornamentów według przykładów antycznych i rozumienia włoskiego renesansu. Szczególnie dynamiczny przepływ wzorników miał miejsce w północnej Europie, co w znacznej mierze doprowadziło do jednolitości konceptu artystycznej dekoracji renesansowej. Ornamentyka renesansowa mogła być, i często naturalnie była, aplikowana do starszych, późnogotyckich korpusów architektonicznych. Do najważniejszych innowacji dekoracyjnych należały wysokie szczyty o wykrojach falistych, ornamenty okuciowe[1], portale zdobione kolumnami lub pilastrami. Tym samym modernizowano starszą architekturę w duchu północnego renesansu i niwelowano stylistyczne kontrasty między nowym a starym.
W 1565 roku Vredeman de Vries wydał dwa wzorniki: Dorica-Ionica i Corinthia Composita. W przedmowie Vredeman opiera się tylko na Witruwiuszu, jednak zrozumienie późnorenesansowego porządku de Vries byłoby niemożliwe bez uwzględnienia dzieła Sebastiano Serlio. W przeciwieństwie do Włocha, który stworzył wyczerpujący katalog klasycznych kolumn, Holender skupił się na tych elementach dźwigających, które pokryte były ornamentami – bazie, trzonie, kapitelu, belkowaniu.
Alberti po raz pierwszy określał kolumnę jak dodaną do architektury ozdobę, ornamentum. W tradycji witruwiańskiej taka dekoracja musiała natomiast odpowiadać zasadzie decorum. Pozycja i funkcja społeczna budowli uzależniała odpowiedniość dekoracji ornamentalnej tak, jak w antycznej retoryce tropy i figury musiały odpowiadać celom wypowiedzi retorycznej. Wzorniki pełniły funkcję miejsc wspólnych. Jeśli natomiast każdy konkretny budynek powinien był otrzymać indywidualną, adekwatną do pełnionych funkcji szatę dekoracyjną, artyści tworzyli wariacyjne kompozycje z motywów architektonicznych przedstawionych we wzornikach. Takie ujęcie tematu przekonuje, dlaczego Vredeman w zasadzie nie tworzył całościowych projektów, a wzorów kolumn nie prezentował w związku z całą architekturą budynku.
W przedmowie do dzieła Architectura podkreślał Vredeman, że dekoracja budynku powinna różnić się w zależności od kraju, tradycji i mody. Dzieła takie jak wspomniane Dorica-Ionica i Corinthia Composita były przede wszystkim skierowane do rzemieślników pracujących nad dekoracyjną stroną architektury i którzy mieli za zadanie z szerokiej palety gotowych pomysłów ułożyć taką kompozycję, która odpowiadałaby przeznaczeniu i kontekstowi historyczno-społecznemu obiektu.
Niderlandzkie wzorniki naśladowano również w „małej architekturze” – ołtarzach, ambonach, epitafiach i rozmaitych przedmiotach rzemiosła artystycznego.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Sztuka świata. Słownik terminów L-Ż. tom 18. Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 2013, s. 354. ISBN 978-83-213-4727-1.
- ISNI: 0000000121028764
- VIAF: 87173536
- ULAN: 500006358
- LCCN: n85340276
- GND: 118805797
- LIBRIS: nl037jc647xk8kv
- BnF: 12353513f
- SUDOC: 03252093X
- NLA: 35965610
- NKC: jo2008434324
- DBNL: vred003, vrie136
- BNE: XX1414122
- NTA: 068678355
- Open Library: OL1321022A
- PLWABN: 9810548194105606
- NUKAT: n01720445
- PTBNP: 1256399
- CANTIC: a12279870
- NSK: 000147559
- CONOR: 8259171
- BLBNB: 000384361
- LIH: LNB:vqt;=Cl
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.