Giovanni Battista Tiepolo
![]() Giovanni Battista Tiepolo, Autoportret na fresku | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Narodowość | |
Dziedzina sztuki | |
Epoka |
Giovanni Battista Tiepolo lub Giambattista Tiepolo (ur. 5 marca 1696 w Wenecji, zm. 27 marca 1770 w Madrycie) – włoski malarz, freskant, rysownik, grafik i rytownik okresu rokoka, ostatni z wielkich mistrzów weneckiego malarstwa dekoracyjnego.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Pochodził z bogatej rodziny weneckiej. Był synem kupca i kapitana statku. Około 1710 wstąpił do pracowni malarza portretów i scen historycznych – Gregoria Lazzariniego (1655–1730). W 1717 został członkiem gildii malarzy i mając zaledwie 21 lat stał się niezależnym artystą. W 1719 poślubił Cecylię Guardi, siostrę Francesca Guardiego. W 1722 wszedł w skład ekipy malarzy, ozdabiających nawę kościoła San Stae. Następnie malował freski w Udine, Mediolanie, Bergamo, Weronie i Vicenzie. W 1740 udał się ponownie do Mediolanu, gdzie pracował przy dekoracji Palazzo Clerici. W 1743 został doradcą i pośrednikiem hrabiego Francesca Algarottiego (1712–64), który zajmował się kupnem dzieł przeznaczonych do kolekcji elektora saskiego i króla Polski Augusta III (1696–1763). W latach 1746–1747 malował freski w weneckim Palazzo Labia. W latach 1751–1753 wraz z synami przebywał w Würzburgu, gdzie wykonał cykl gigantycznych fresków w rezydencji biskupiej. Po powrocie do Wenecji zrealizował szereg nowych zleceń, malując dekoracje ścienne m.in. w pałacu Ca’ Rezzonico, w willi hrabiego Valmarana w Vicenzy oraz w Villa Pisani w Stra k. Padwy. W 1756 objął stanowisko przewodniczącego weneckiej Akademii Malarstwa i Rzeźby. Na początku 1762, na zaproszenie króla Hiszpanii Karola III (1759–1789), przeniósł się do Madrytu, gdzie wykonał dekorację plafonu Sali Tronowej Palacio Real. Zmarł nagle w 1770. Pochowany został w madryckim kościele św. Marcina.
Malarzami byli również jego dwaj synowie: Giovanni Domenico Tiepolo (1726–1795) i Lorenzo Baldissera Tiepolo (1728–1777).
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Wykonywał olbrzymie malowidła ścienne i obrazy religijne dla kościołów i pałaców. Malował też sceny mitologiczne i alegoryczne oraz portrety. Był artystą bardzo płodnym. Pozostawił 400 płócien, 20 olbrzymich zespołów dekoracyjnych malowanych klasyczną techniką al fresco oraz ok. 2600 rysunków wykonanych ołówkiem, węglem, sangwiną, pastelem lub piórkiem. W jego twórczości widać wpływy Giovanniego Battisty Piazzetty, Sebastiana Ricciego oraz Paola Veronesego. Jego szczytowym osiągnięciem jest freskowa dekoracja reprezentacyjnych schodów i Sali Cesarskiej w Rezydencji w Würzburgu (1751–53), łącząca elementy malarstwa historycznego, motywów mitologicznych i alegorii.
Wybrane dzieła
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Giovanni_Battista_Tiepolo_097.jpg/250px-Giovanni_Battista_Tiepolo_097.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Giovanni_Battista_Tiepolo_064.jpg/250px-Giovanni_Battista_Tiepolo_064.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Giovanni_Battista_Tiepolo_026.jpg/250px-Giovanni_Battista_Tiepolo_026.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Giovanni_Battista_Tiepolo_090.jpg/250px-Giovanni_Battista_Tiepolo_090.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Tiepolo-s.patrizio.jpg/250px-Tiepolo-s.patrizio.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Giovanni_Battista_Tiepolo_-_Allegory_of_the_Planets_and_Continents.jpg/250px-Giovanni_Battista_Tiepolo_-_Allegory_of_the_Planets_and_Continents.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Saint_Tecla_-_Giambattista_Tiepolo.jpg/250px-Saint_Tecla_-_Giambattista_Tiepolo.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Giovanni_Battista_Tiepolo_034.jpg/250px-Giovanni_Battista_Tiepolo_034.jpg)
- Porwanie Sabinek – (1718-19), 288 × 588 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
- Diana i Akteon – (1720-22), 100 × 135 cm, Gallerie dell’Accademia, Wenecja
- Diana i Kallisto – (1720-22), 100 × 135 cm, Gallerie dell’Accademia, Wenecja
- Męczeństwo św. Bartłomieja – (1722), 139 × 167 cm, San Stae, Wenecja
- Cierpliwość Scypiona – (1722-23), 250 × 500 cm, Prado, Madryt
- Zwiastowanie – (1724-25), 46 × 38 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
- Apollo i Marsjasz – (ok. 1725), 100 × 135 cm, Gallerie dell’Accademia, Wenecja
- Porwanie Europy – (ok. 1725), 99 × 134 cm, Gallerie dell’Accademia, Wenecja
- Triumf Aureliusza – (ok. 1725), 260 × 402 cm, Galleria Sabauda, Turyn
- Zwiastowanie Najświętszej Pannie Marii – (ok. 1725), 71 × 50 cm, Zamek Królewski na Wawelu, Kraków
- Madonna wręczająca szkaplerz św. Szymonowi Stockowi – (1721-27), 210 × 650 cm, Pinakoteka Brera, Mediolan
- Triumf Scypiona – (ok. 1729), 546 × 322 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
- Hannibal rozpoznaje głowę swojego brata Hasdrubala – (1728-30), 383 × 182 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
- Faeton i Apollo – (ok. 1730), 68 × 53 cm, Akademie der Bildenden Künste, Wiedeń
- Królowa Zenobia przemawiająca do żołnierzy – (ok. 1730), 262 × 366 cm, National Gallery w Londynie
- Mucjusz Scaevola przed Porseną – (1728-30), 387 × 227 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
- Anioł przychodzący z pomocą Hagar – (1732), 140 × 120 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja
- Abraham i trzej aniołowie – (1732), 140 × 120 cm, Scuola Grande di San Rocco, Wenecja
- Adoracja Dzieciątka Jezus – (ok. 1732), 228 × 160 cm, Bazylika św. Marka w Wenecji
- Edukacja Maryi – (ok. 1732), 362 × 200 cm, kościół Santa Maria della Fava, Wenecja
- Śmierć św. Hieronima – (1732-33), 33 × 44,2 cm, Museo Poldi Pezzoli, Mediolan
- Męczeństwo św. Agaty – (ok. 1734), 48,9 × 30 cm, Courtauld Gallery, Londyn
- Niepokalane Poczęcie – (1734-35), 378 × 187 cm, Museo Civico, Vicenza
- Triumf Zefira i Flory – (1734-35), 395 × 225 cm, Ca’ Rezzonico, Wenecja
- Jupiter i Danae – (ok. 1736), olej na płótnie, 41 × 53 cm, Muzeum Uniwersyteckie, Sztokholm
- Papież Klemens adorujący Trójcę Świętą lub Wizja św. Klemensa – (1737-38), 488 × 256 cm, Stara Pinakoteka, Monachium
- Niesienie krzyża – (ok. 1738), 52 × 63 cm, Gemäldegalerie, Berlin
- Madonna z sześcioma świętymi – (1737-40), 72,8 × 56 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie
- Triumf Amfitryty (ok. 1740) – (ok. 1740), 213 × 442 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
- Ocalenie Mojżesza – (ok. 1740), 202 × 342 cm, National Gallery of Scotland, Edynburg
- Aleksander Wielki i Pankarpe w pracowni Apellesa – (ok. 1740), 42 × 54 cm, J. Paul Getty Museum, Los Angeles
- Czarodziej z Askalanu pokazuje Rinaldowi czyny jego przodków – (1740), 183 × 188 cm, Art Institute of Chicago
- Uczta Antoniusza i Kleopatry – (1742-43), 50,5 × 69 cm, Musee Cognacq Jay, Paryż
- Przeniesienie Świętego Domu do Loreto – (ok. 1743), 124 × 85 cm, Gallerie dell’Accademia, Wenecja
- Triumf Flory – (1743-44), 71,8 × 88,9 cm, Fine Arts Museums of San Francisco
- Uczta Kleopatry – (1743-44), 249 × 346 cm, National Gallery of Victoria, Melbourne
- Mecenas cesarz August i sztuki wyzwolone – (1744), 69,5 × 89 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
- Podwyższenie św. Krzyża (1740-45), (tondo), śr. 486 cm, Gallerie dell’Accademia, Wenecja
- Bachus i Adriana – (1743-45), 213,4 × 231,8 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
- Apollo i Dafne – (1744-45), 96 × 79 cm, Luwr, Paryż
- Rinaldo zauroczony przez Armidę – (1742-45), 187,5 × 216,8 cm, Art Institute of Chicago
- Chrystus w ogrodzie Oliwnym – (1745-47), 79,4 × 88,5 cm, Kunsthalle, Hamburg
- Św. Patryk, biskup Irlandii – (ok. 1745), Civic Museums of Padua
- Madonna i Dzieciątko Jezus ukazujący się św. Szymonowi Stockowi – (1746-49), 65 × 41 cm, Luwr, Paryż
- Ostatnia komunia św. Łucji – (1747-48), 222 × 101 cm, kościół Santi Apostoli, Wenecja
- Palla delle Tre Sante – (ok. 1748), 340 × 168 cm, kościół Santa Maria del Rosario, Wenecja
- Święty Jakub z Compostelli walczy z Maurami – (1749), 317 × 163 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie
- Neptun obdarowuje Wenecję – (1748-50), 135 × 275 cm, Pałac Dożów, Wenecja
- Ostatnia Wieczerza – (1745-50), 78 × 88 cm, Luwr, Paryż
- Alegoria Planet i Kontynentów – (1752), 185,4 × 139,4 cm, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
- Śmierć Hiacynta – (1752-53), 287 × 232 cm, Muzeum Thyssen-Bornemisza, Madryt
- Pokłon Trzech Króli – (1753), 425 × 211 cm, Stara Pinakoteka, Monachium
- Koronacja Maryi – (1754-55), 1-3 × 77 cm, Kimbell Art Museum, Fort Worth (USA)
- Grająca na mandolinie – (ok. 1755), 93,7 × 75 cm, Detroit Institute of Arts
- Siedzący mężczyzna i dziewczyna z dzbanem – (ok. 1755), 160 × 54 cm, National Gallery w Londynie
- Męczeństwo św. Agaty – (ok. 1756), 184 × 131 cm, Gemäldegalerie, Berlin
- Wizja św. Agaty – (1759), 244 × 120 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
- Apollo pożądający Dafne – (1755-60), 68,5 × 87 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
- Rinaldo i Armida podsłuchiwani przez Carla i Ubalda w zaczarowanym ogrodzie Armidy – (1755-60), 39 × 62 cm, Gemäldegalerie, Berlin
- Młoda kobieta w dominie i trójgraniastym kapeluszu – (1758-60), 62 × 49 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
- Święta Tekla wyzwalająca miasto Este z dżumy – (1759)
- Kobieta z papugą – (1760-61), 70 × 52 cm, Ashmolean Museum, Oksford
- Olimp – (1761-64), 86 × 62 cm, Prado, Madryt
- Niepokalane Poczęcie – (1767-69), 279 × 152 cm, Prado, Madryt
- Alegoria Niepokalanego Poczęcia i Zbawienia – (1760-70), 59 × 45 cm, National Gallery of Ireland, Dublin
- Madonna ze szczygłem – (1767-70), 62 × 49,5 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
- Abraham i trzej aniołowie – (1767-70), 197 × 151 cm, Prado, Madryt
- Odpoczynek podczas ucieczki do Egiptu – (1767-70), 55,5 × 41,5 cm, Staatsgalerie, Stuttgart
- Rebeka u studni – (84 × 105 cm), Luwr, Paryż
Wybrane freski
[edytuj | edytuj kod]- Alegoria Czterech Kontynentów – (1752-53), 1900 × 3050 cm, Klatka schodowa, Rezydencja w Würzburgu
- Alegoria ślubu Ludovica Rezzonico i Faustiny Savoranga – (1758), 630 × 1030 cm, Ca’ Rezzonico, Wenecja
- Anioł ukazujący się Sarze – (1726-28)
- Apoteoza Monarchii Hiszpańskiej – (1762-66), 1500 × 900 cm, Palacio Real, Madryt
- Apoteoza rodziny Pisani – (1761-62), 1350 × 2350 cm, Villa Pisani, Stra
- Bellerofont i Pegaz – (1746-47), śr. 600 cm, Palazzo Labia, Wenecja
- Chwała Hiszpanii – (1762-66), 2700 × 1000 cm, Sala Tronowa, Palacio Real, Madryt
- Gniew Achillesa – (1757), 300 × 300 cm, Villa Valmarana, Vicenza
- Ofiara Ifigenii – (1757), 350 × 700 cm, Villa Valmarana, Vicenza
- Potęga krasomówstwa lub Siła elokwencji – (1724-25), 650 × 1000 cm, Palazzo Sandi, Wenecja
- Rachela ukrywająca posążki bóstwa przed Labanem – (1726-29), 4000 × 5000 cm, Pałąc Arcybiskupi, Udine
- Spotkanie Antoniusza i Kleopatry – (1746-47), 650 × 300 cm, Palazzo Labia, Wenecja
- Trzej aniołowie ukazujący się Abrahamowi – (1726-29), 4000 × 2000 cm, Pałac Arcybiskupi, Udine
- Uczta Kleopatry – (1746-47), 650 × 300 cm, Palazzo Labia, Wenecja
- Ufundowanie różańca – (1737-39), 1200 × 450 cm, Santa Maria del Rosario, Wenecja
- Zaślubiny cesarza Fryderyka Barbarossy z Beatrice Burgundzką – (1750-53), 400 × 500 cm, Sala Cesarska, Rezydencja w Würzburgu
W oczach potomnych
[edytuj | edytuj kod]- „Tiepolo jest bardzo inteligentny i łatwy w kontakcie; posiada niespożyty zapał, umiejętność stosowania wspaniałych kolorów i nadzwyczajną prędkość w malowaniu. Tworzy obrazy w krótszym czasie, nim inny zdąży wymieszać farby”. (Carl Gustaf Tessin, 1736)[1]
- „Jego freski są tak zachwycające, że wydaje się, iż to sama natura wyznaczyła mu drogę, czyniąc go tak zręcznym i zdolnym do tworzenia wielkich dzieł”. (Luigi Lanzi, 1824)[2]
- „W swych obrazach religijnych poszukuje melodramatu, zaś w obrazach alegorycznych ruchu i mocnego efektu”. (Hipolit Taine, 1864)[3]
- „Malarstwo Tiepola staje się autonomicznym zjawiskiem, a każde kolejne jego płótno współzawodniczy z dziełami, które je poprzedzały, szukając coraz to niebezpieczniejszej, coraz to zuchwalszej scenografii, jak również coraz bogatszych, coraz bardziej absolutnych efektów kolorystycznych”. (Eugenio Riccomini, 1974)[4]
- „Jego opanowanie środków techniczno-artystycznych – rysunku, światła, koloru, skrótów, ruchu, perspektywy, reżyserii malarskiej – jest wręcz zawrotne. Żadnego przy tym mozołu, wszystko zrobione jakby od niechcenia. Pozy i ruchy postaci nigdy przy tym nie są karkołomne i dziwaczne, jak to bywa u manierystów XVI wieku”. (Maria Rzepińska, 1976)[5].
- „Jego postaci zdają się płynąc gdzieś w przestworzach na zawrotnej wysokości, a oszołomiony widz, tracąc poczucie rzeczywistości, doznaje wrażenia, że razem z nimi unosi się nad ziemią”. (Adam Bochnak, 1983)[6]
- „Cała bujna dekoracyjność i świetność kolorystyczna malarstwa weneckiego znajdą w jego dziele kulminację, choć wybujałość jest tu pod mistrzowską kontrolą. Jakaś naturalna radość pobudza wyobraźnię artysty, a lotów jego wizualnej fantazji nikt już nie przewyższył”. (Wendy Beckett, 1994)[7]
- „Zasadnicze elementy jego stylu: sztuka właściwego rozmieszczenia postaci na płaszczyźnie, sztuka stworzenia iluzji o ogromnej głębi i odnalezienie światła oraz atmosfery, które sprawiają, że wibruje cały obraz, i które przydają mu siły, życia i poezji”. (Patrick Violette, 1995)[8]
- „Tiepolo zdejmuje z nas ciężar, dostarcza powietrza, pozwala unosić się w przestworzach, stwarzając złudzenie, że wstępujecie w niebo”. (Alain Buisine, 1996)[9]
- „Ostatni wielki dekorator, ostatni tytan renesansowej „maniera grande”. Ostatni twórca gigantycznych pikturalnych dewocjonaliów, ostatni epik mitologii antycznej ilustrowanej przez malarstwo – ostatni grzmiący ryk Wenecji na arenie Szkoły Weneckiej, czyli ostatnia brawurowa symfonia kilkuset lat Szkoły Weneckiej”. (Waldemar Łysiak, 1999)[10]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ F. Gambrelle, Giovanni Battista Tiepolo, Siechnice 2000, s. 4.
- ↑ Tamże, s. 5.
- ↑ Tamże, s. 15.
- ↑ W. Łysiak, Malarstwo białego człowieka, wyd. 2, t. 6, Warszawa 2011, s. 267.
- ↑ M. Rzepińska, Siedem wieków malarstwa europejskiego, Wrocław 1976, s. 332.
- ↑ A. Bochnak, Historia sztuki nowożytnej, t. 2, Warszawa 1983, s. 75.
- ↑ W. Beckett, Historia malarstwa, Warszawa 1996, s. 232.
- ↑ P. Violette, XVIII wiek, [w:] Historia sztuki 1000-2000, red. Alain Mérot, Warszawa 1998, s. 279.
- ↑ F. Gambrelle, Giovanni Battista Tiepolo, Siechnice 2000, s. 25.
- ↑ W. Łysiak, Malarstwo białego człowieka, wyd. 2, t. 6, Warszawa 2011, s. 265–266.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Karly Allen, Giovanni Battista Tiepolo, [w:] 501 wielkich artystów, red. Stephen Farthing, Warszawa: MWK, 2009 s. 92–93, ISBN 978-83-61065-32-6.
- Wendy Beckett , 1000 arcydzieł, Ewa Gorządek (tłum.), Warszawa: Arkady, 2001, ISBN 83-213-4218-3, OCLC 749354342 .
- Stefano G. Casu , Elena Franchi , Andrea Franci , Wielcy mistrzowie malarstwa europejskiego, Giorgio Bonsati, Hanna Cieśla (tłum.), Warszawa: Arkady, 2005, ISBN 83-213-4387-2, OCLC 749804060 .
- Andre Chastel, Sztuka włoska II, Warszawa: WAiF, 1978.
- Chantal Eschenfelder, Giovanni Battista Tieplo, Köln: Könemann, 1998 (Masters of Italian Arts), ISBN 3-8290-0256-4.
- Fabienne Gambrelle, Giovanni Battista Tiepolo, Siechnice: Eaglemoss Polska, 2000 (Wielcy Malarze ; nr 90)
- Joanna Guze, Tiepolo i tiepoleschi w zbiorach polskich. Katalog wystawy, Warszawa: Muzeum Narodowe, 1997, ISBN 83-7100-067-7.
- Marion Kaminski, Wenecja. Sztuka i architektura, Köln: Könemenn, 2001. ISBN 3-8290-8141-3.
- Leksykon malarstwa od A do Z, Warszawa: Muza S.A., 1992. ISBN 83-7079-076-3.
- Waldemar Łysiak, Malarstwo białego człowieka, t. 6, wyd. 2, Warszawa: Nobilis, 2011 (rozdz. W blasku ostatnich fresków), ISBN 978-83-60297-48-3.
- Christine Stukenbrock, Barbara Toepper, Arcydzieła malarstwa europejskiego, Koenigswinter: h. f. ullmann, 2007. ISBN 978-3-8331-2131-9.
- Sztuka świata, t. 13, Leksykon L-Z, Warszawa: Arkady, 2000. ISBN 83-213-4135-7.
- Wenecja. Arcydzieła malarstwa, Giovanna Nepi Sciré i inni, Warszawa: Arkady, 2003, ISBN 83-213-4305-8, OCLC 749427191 .
- Stefano Zuffi, Wielki słownik malarzy, t. 4, Warszawa: HPS, 2006. ISBN 83-60688-18-4.
- Stefano Zuffi, Francesca Castria, Malarstwo włoskie. Mistrzowie i arcydzieła, Warszawa 1998. ISBN 83-213-4061-X.
- ISNI: 0000000121386633
- VIAF: 71399712
- ULAN: 500018523
- LCCN: n80045041
- GND: 118622625
- NDL: 00559037
- LIBRIS: 97mpq70t038rf9l
- BnF: 11958435k
- SUDOC: 027573176
- SBN: CFIV018292
- NLA: 35550021
- NKC: jn20000701813
- BNE: XX974354, XX5070057
- NTA: 069028486
- BIBSYS: 90272444
- CiNii: DA04892696
- Open Library: OL130974A
- PLWABN: 9810673476905606
- NUKAT: n97060829
- J9U: 987007271881105171
- PTBNP: 105729
- CANTIC: a10992546
- LNB: 000060388
- NSK: 000187425
- CONOR: 8557923
- BNC: 000088813
- ΕΒΕ: 196007
- BLBNB: 000156909
- LIH: LNB:V*97822;=BO
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.