De revolutionibus orbium coelestium
![]() De revolutionibus orbium coelestium, Norymberga, 1543 (kliknij, by czytać książkę) | |
Autor | |
---|---|
Wydanie oryginalne | |
Miejsce wydania | |
Język | |
Data wydania |
1543 |
Wydawca |
Johannes Petreius |
Pierwsze wydanie polskie | |
Data wydania polskiego |
1854 |
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Instalacja_artystyczne_-_De_revolutionibus_w_Toruniu.jpg/220px-Instalacja_artystyczne_-_De_revolutionibus_w_Toruniu.jpg)
De revolutionibus orbium coelestium (pol. O obrotach sfer niebieskich) – dzieło polskiego astronoma Mikołaja Kopernika, które zawiera wykład heliocentrycznej i heliostatycznej budowy wszechświata. Na owe czasy stanowiło przewrót w nauce i ówczesnym światopoglądzie. Ukazało się drukiem w Norymberdze w 1543. Składa się z sześciu ksiąg[1].
W 1999 autograf De revolutionibus orbium coelestium został wpisany na listę UNESCO Pamięć Świata[2].
Historia powstania
[edytuj | edytuj kod]W 1514 rozpoczęło się spisywanie Księgi I De revolutionibus orbium coelestium.
W 1533 roku poglądy Mikołaja Kopernika wyłożone w rękopisie jego dzieła De Revolutionibus zreferowano papieżowi Klemensowi VII.
Teolog norymberski, Andreas Osiander, usunął przedmowę Kopernika i dopisał własną niepodpisaną, z której wynikało, że jest to tylko hipoteza, dzięki której można skonstruować efektywne modele matematyczne opisujące ruch planet[3][4]. Zmienił także tytuł z De revolutionibus na De revolutionibus orbium coelestium[4][5][6].
W roku 1542 pierwsze dwa arkusze De revolutionibus wyszły spod prasy drukarskiej. Mikołaj Kopernik wysłał do Norymbergi napisaną przez siebie przedmowę dedykowaną papieżowi Pawłowi III. Rozdziały 13 i 14 Księgi I ukazały się drukiem w Wittenberdze pod postacią osobnej książki De lateribus et angulis triangulorum... (O bokach i kątach trójkątów), z przedmową Retyka, który od roku 1541 był w posiadaniu rękopisu dzieła De revolutionibus orbium coelestium (O obrotach sfer niebieskich).
Dalsze dzieje rękopisu
[edytuj | edytuj kod]Po śmierci Kopernika rękopis otrzymał wieloletni przyjaciel astronoma, biskup warmiński Tiedemann Giese. Ten przekazał autograf dzieła jedynemu uczniowi Kopernika, astronomowi Retykowi. Ten przekazał w testamencie swojemu uczniowi Valentinowi Otto. Kolejnymi właścicielami byli astronom z Heidelbergu Jacob Christmann, Jan Ámos Komenský, gdański astronom Jan Heweliusz, następnie ślad się urywa, by w końcu w XIX wieku wylądować w zbiorach rodu Nostitz w Czechach.
Po II wojnie światowej majątek Nostitzów znacjonalizowano, a rękopis Kopernika w 1953 władze czeskie wypożyczyły do Polski z okazji obchodów 410. rocznicy śmierci astronoma. Autograf pozostał już w Polsce, a oficjalnie został podarowany przez władze czeskie polskiemu rządowi 25 lipca 1956. W zamian strona polska przekazała rękopiśmienną Biblię w języku czeskim z XV wieku[7].
25 września 1956 na Wawelu, podczas uroczystej sesji inauguracyjnej walnego zjazdu Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Muzeum Narodowe w Warszawie przekazało rękopis Bibliotece Jagiellońskiej do Działu Rękopisów, gdzie znajduje się do dziś.
De revolutionibus... a Indeks ksiąg zakazanych
[edytuj | edytuj kod]- 1543 – wydanie drukiem De revolutionibus orbium coelestium, Libri VI. Brak oficjalnego stanowiska Kościoła katolickiego, zainteresowanie wyższych dostojników treścią, którą w przedmowie, napisanej przez wydawcę, przedstawiono jako hipotezę ułatwiającą obliczenia.
- 1559 – wprowadzenie w Kościele katolickim Indeksu ksiąg zakazanych.
- 1566 – drugie wydanie De Revolutionibus..., Bazylea.
- 1616 – pierwsza sprawa Galileusza. Eksperci Kościoła tezę o tym, iż „Słońce stanowi centrum świata i jest całkowicie nieruchome pod względem ruchów lokalnych”, uznają za „bezsensowną i absurdalną z punktu widzenia filozoficznego” oraz „formalnie heretycką”. Tezę, iż „Ziemia nie stanowi centrum świata, ani nie jest nieruchoma, lecz obraca się zarówno wokół samej siebie, jak i ruchem dobowym”, uznają za podobnie absurdalną oraz „co najmniej błąd w wierze”. Ogłoszenie przez Kongregację Kardynalską Inkwizycji, że Galileusz poddaje się wyrokowi. Równocześnie, dekretem z 5 marca, Kongregacja zakazuje De revolutionibus..., wpisując na Indeks „do czasu wprowadzenia poprawek”.
- 1617 – trzecie wydanie De Revolutionibus..., pod tytułem Astronomia instaurata, Amsterdam.
- 1618-1621 – publikacja Epitome Astronomiae Copernicanae Keplera; umieszczone na Indeksie.
- 1620 – wskazanie przez Kongregację poprawek, jakie należy nanieść w De Revolutionibus...
- 1632 – publikacja głównego dzieła Galileusza: Dialogu o dwu wielkich systemach świata: ptolemeuszowym i kopernikowym, Florencja. Konfiskata i zakaz rozprowadzania.
- 1633 – proces Galileusza; powtórzenie potępienia heliocentryzmu z 1616, umieszczenie Dialogu na Indeksie.
- 1664 – bulla Aleksandra VII Speculatores domus Israel jako wstęp do wydanego przez niego Indeksu (Index librorum prohibitorum Alexandri VII Pontificis Maximi jussu editus) – potępienie wszelkich dzieł utrzymujących, że Ziemia się porusza.
- 1751 – wobec powszechnej akceptacji w środowisku naukowym heliocentrycznego obrazu naszego systemu planetarnego, objaśnianego mechaniką Newtona, papież-erudyta Benedykt XIV udziela imprimatur na druk Dzieł Zebranych Galileusza.
- 1757 – w wydaniu Indeksu przejrzanym przez Benedykta XIV z tekstu dekretów znika zapis zakazujący dzieł traktujących o heliocentryzmie, na samej liście pozostają jednak książki wpisane na tej podstawie.
- 1819 – ostatnie wydanie Indeksu zawierające De Revolutionibus... oraz inne dzieła heliocentryczne.
- 1820 – Canon Settele usiłując opublikować w Rzymie podręcznik astronomii jednoznacznie uznający heliocentryzm za prawdziwy, spotyka się z odmową Mistrza Świętego Pałacu Apostolskiego. Po odwołaniu się do papieża (który przekazuje sprawę Kongregacji) otrzymuje zezwolenie na druk.
- 1822 – 11 września Kongregacja Kardynalska Inkwizycji stwierdza, że „druk i publikacja prac traktujących o ruchu Ziemi i nieruchomości Słońca, zgodnie z powszechną opinią współczesnych astronomów, są w Rzymie dozwolone”. 25 września Pius VII zatwierdza dekret.
- 1828 – dzieło Mikołaja Kopernika zostało zwolnione z Indeksu.
- 1835 – kolejne wydanie Indeksu. Pius VII usuwa zeń De Revolutionibus... oraz pozostałe książki uznane wcześniej za heretyckie z powodu heliocentryzmu.
- 1854 – ukazanie się pierwszego polskiego przekładu dokonanego przez Jana Baranowskiego.
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]- Do tytułu dzieła odwoływał się krakowski Kabaret Jama Michalika.
- W 2010 roku w Toruniu powstało Centrum Nowoczesności „Młyn Wiedzy”, zawierające stałą wystawę „O obrotach”.
- W Krakowie znajduje się placówka „De revolutionibus” – kawiarnia i księgarnia, działająca też popularyzatorsko, m.in. przez publiczne wykłady i współorganizację Copernicus Festival[8].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ De revolutionibus orbium coelestium, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-09-15] .
- ↑ Nicolaus Copernicus’ masterpiece „De revolutionibus libri sex”. unesco.org. [dostęp 2013-11-17]. (ang.).
- ↑ M. Hoskin (red.): Historia astronomii. Warszawa: WUW, 2007, s. 95.
- ↑ a b A.K. Wróblewski: Historia fizyki. Od czasów najdawniejszych do współczesności. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 80.
- ↑ „Zmiana taka wyłączała niejako Ziemię z zakresu tematyki dzieła”, w: Kopernik, astronomia, astronautyka: przewodnik encyklopedyczny. Praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Zonna, Warszawa, PWN, 1973, s. 67n hasło „De Revolutionibus”.
- ↑ Odmiennie sprawę tytułu przedstawia polski astronom Eugeniusz Rybka w artykule opublikowanym w Wielkiej encyklopedii powszechnej PWN, tom. 6 (1965), s. 29: „Dzieło ukazało się 1543 pod tytułem De revolutionibus orbium coelestium (O obrotach sfer niebieskich). Jaki tytuł nadał dziełu autor, nie wiadomo, bo w rękopisie pisanym ręką Kopernika karty tytułowej brak”.
- ↑ Piotr Łopuszański: Mikołaj Kopernik. Nowe oblicze geniusza. Warszawa: Fronda PL, 2022, s. 423–424. ISBN 978-83-8079-714-7.
- ↑ derevolutionibus.pl [dostęp 2021-08-09].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Rękopis De revolutionibus (Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa)
De Revolutionibus, kanał Astronarium na YouTube, 12 czerwca 2023 [dostęp 2023-10-05].
Wydania rękopisu (faksymile)
[edytuj | edytuj kod]- De revolutionibus orbium coelestium ; Nicolai Copernici „De revolutionibus” codicis propria auctoris manu scripti imago phototypa ; Nicolai Copernici Opera omnia, Cracoviae ; Varsaviae 1973
- Rękopis dzieła Mikołaja Kopernika „O obrotach”: facsimile, Warszawa ; Kraków 1972
Wydania I, II i III
[edytuj | edytuj kod]- Wydanie I, Norymberga 1543 r.: Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu; Biblioteka Kórnicka; Biblioteka Jagiellońska: 1, 2; Biblioteka Narodowa w Paryżu; Biblioteka Kongresu
- Wydanie II, Bazylea 1566 r.: Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu; Biblioteka Kórnicka; Biblioteka Jagiellońska: 1, 2, 3
- Astronomia Instavrata, Libris sex comprehensa…, Amstelrodami 1617 (wydanie trzecie ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu)
Edycje w jęz. oryginału
[edytuj | edytuj kod]- De revolutionibus orbium coelestium libri sex ; Mikołaja Kopernika Toruńczyka O obrotach ciał niebieskich ksiąg sześć, Varsaviae 1854
- Nicolai Copernici de revolutionibus libri sex, Cracoviae ; Varsaviae 1975
- De revolutionibus orbium coelestium, Norimbergae, J. Petreium, 1543 (Wikiźródła)
Tłumaczenia na jęz. polski
[edytuj | edytuj kod]- De revolutionibus orbium coelestium libri sex ; Mikołaja Kopernika Toruńczyka O obrotach ciał niebieskich ksiąg sześć, Varsaviae 1854, tłum. Jan Baranowski
- Mikołaj Kopernik O obrotach, Kraków, Warszawa 1976, tłum. Mieczysław Brożek, Stefan Oświecimski, komentarz Aleksander Birkenmajer, Jerzy Dobrzycki, red. Jerzy Dobrzycki
- Mikołaja Kopernika „O obrotach”: księga pierwsza Wrocław 1987, tłum. Mieczysław Brożek
Tłumaczenia na inne języki
[edytuj | edytuj kod]- Nicolaus Copernicus On the Revolutions, Warsaw-Cracow 1978 (tłumaczenie całości na jęz. angielski)
- Tłumaczenie O obrotach na angielski (fragmenty)
Inne linki
[edytuj | edytuj kod]Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.