Agnes von Krusenstjerna
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Narodowość | |
Dziedzina sztuki |
Agnes Julie Fredrika von Krusenstjerna (ur. 9 października 1894 w Växjö, zm. 10 marca 1940 w Sztokholmie) – szwedzka pisarka modernistyczna.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Agnes_von_Krusenstjerna_i_sitt_hem.jpg/220px-Agnes_von_Krusenstjerna_i_sitt_hem.jpg)
Agnes von Krusenstjerna urodziła się w Växjö, mieście położonym w południowej Szwecji[1]. Dorastała w Gävle nad Zatoką Botnicką w regionie Gävleborg. Pochodziła z rodziny szlacheckiej i była najmłodsza z czwórki rodzeństwa[2]. Jej ojcem był pułkownik Kalmar Wilhelma Ernsta von Krusenstjerna. Matka Eva Sofia Hamilton była wnuczką pisarza Erika Gustafa Geijera. W 1909 roku przeprowadzili się do Sztokholmu[3]. Uczyła się w akademii nauczycielskiej prowadzonej przez Annę Sandström i w Benninge Hemskola niedaleko Strängnäs[2].
Agnes von Krusenstjerna już jako nastolatka zaczęła wykazywać pierwsze objawy depresji maniakalnej. Była krótko zaręczona z Gerardem Odencrantz od 1914 do 1915 roku, ale wtedy też zachorowała i została przyjęta do kliniki na leczenie. W 1918 roku przebywała przez siedem miesięcy w szpitalu w Solna. W kolejnych latach spędzała dłuższe i krótsze okresy w szpitalach psychiatrycznych w Göteborgu, Lund i Sztokholmie, a także w zagranicznych klinikach[2][4].
W 1921 roku poślubiła 14 lat starszego pisarza i krytyka literackiego Davida SprenglaGunnara Ekelöfa, Eyvinda Johnsona, Ivara Lo-Johanssona, Per Meurlinga i Vilhelma Moberga[2]. W 1940 roku wykryto u niej guza mózgu[1].
. Na początku lat 30. XX wieku dom pary w Sztokholmie stał się miejscem spotkań dla współczesnego pokolenia autorów, w tym Johannesa Edfelta ,Życie jakie wiodła było protestem przeciwko istnieniu środowiska z jakiego się wywodziła. Przejawem buntu było małżeństwo z człowiekiem nieodpowiednim wg jej rodziny i okresowo występująca choroba psychiczna, ale najbardziej ten bunt odzwierciedlał się w jej twórczości literackiej[4][5].
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Początkowo kariera pisarska Agnes von Krusenstjerna polegała na tłumaczeniu powieści z języka angielskiego i niemieckiego na szwedzki oraz publikowaniu opowiadań. W wieku 23 lat zadebiutowała jako autorka powieści Ninas dagbok, wydanej przez wydawnictwo Bonniers w 1917 roku. W następnym roku opublikowała swoją drugą powieść Helenas första kärlek[2]. Kilkukrotnie przebywała w klinice psychiatrycznej mieszczącej się w Beckomberdze, dzielnicy Sztokholmu. Przebywała tam chętnie, traktują swój pobyt w szpitalu jako azyl chroniący od nieprzychylnego środowiska. Szpitalną izolatkę zamieniła w pokój pracy pisarskiej. Narzuciła sobie mannowskie rytuały pisarskie, codziennie o tej samej godzinie zasiadała przy biurku aby tworzyć[6].
Krusenstjerna była pisarką modernistyczną[4][7]. Jej twórczość wywoływała kontrowersje ponieważ w sposób otwarty poruszała tematy erotyczne oraz wątki homoseksualne. W trylogii o Tonym (Tony dorasta, Tony się uczy, Ostatnie lata nauki Tony’ego) poruszała problem dziecka walczącego z chorobą umysłową, w cyklu powieściowym Panny von Pahlen opisała problematykę kobiecej tożsamości i seksualności zaś cykl autobiograficzny Uboga szlachta stanowi rozrachunek ze stylem życia i myślenia arystokracji, z której sama się wywodziła[1][3].
Czwarty tom Panien von Pahlen został odrzucony przez jej wydawcę Bonniera[8] i wydany został przez awangardowe wydawnictwo Spektrum. Ten siedmiotomowy cykl wywołał gwałtowniejszą debatę literacką o erotyzmie i wolności literackiej w latach 30. XX wieku w Szwecji[5][9]. Krusenstjerna pisała powieści również o tematyce mieszczańskiej, portretowała reprezentantów ubiegłej szlachty i neurasteniczne postaci o skomplikowanym życiu erotycznym[3][10] . Ostatni cykl powieściowy Uboga szlachta został wydany przez wydawnictwo Bonniers dopiero po zapewnieniu przez autorkę, że nie wywoła skandalu jak przy poprzednich powieściach i po otrzymaniu przychylnych recenzji[7].
W kulturze
[edytuj | edytuj kod]- W 1964 roku powstał film Zakochane pary (org. Älskande par) w reżyserii Mai Zetterling na kanwie Panien von Pahlen[11].
- W 1984 roku Mai Zetterling nakręciła film Amorosa o życiu Agnes von Krusenstjern[12].
Wybrana twórczość
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Agnes_von_Krusenstjerna.jpg/220px-Agnes_von_Krusenstjerna.jpg)
Powieści
[edytuj | edytuj kod]- Ninas dagbok, 1917
- Helenas första kärlek, 1918
- Fru Esters pensionat, 1927
- Händelser på vägen, 1929
Cykle powieściowe
[edytuj | edytuj kod]Tony
[edytuj | edytuj kod]- Tony växer upp, 1922
- Tonys läroår, 1924
- Tonys sista läroår, 1926
Panny von Pahlen
[edytuj | edytuj kod]- Den blå rullgardinen, 1930
- Kvinnogatan, 1930
- Höstens skuggor, 1931
- Porten vid Johannes, 1933
- Älskande par, 1933
- Bröllop på Ekered, 1935
- Av samma blod, 1935
Uboga szlachta
[edytuj | edytuj kod]- Fattigadel, 1935
- Dunklet mellan träden, 1936
- Dessa lyckliga år, 1937
- I livets vår, 1938
Wiersze
[edytuj | edytuj kod]- Nunnornas hus, 1937
Opowiadania
[edytuj | edytuj kod]- En dagdriverskas anteckningar, 1923
- Delat rum på Kammakaregatan, 1933
- En ung dam far till Djurgårdsbrunn, 1933
- Vivi, flicka med melodi, 1936
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Krusenstjerna Agnes, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-03-22] .
- ↑ a b c d e Agnes Julie Fredrika z Krusenstjerna. Svenskt kvinnobiografiskt lexikon. [dostęp 2020-03-23]. (szw.).
- ↑ a b c Emelie von Krusenstierna: Framstående personer - Agnes von Krusenstjerna. Släkten von Krusenstierna. [dostęp 2020-03-23]. (szw.).
- ↑ a b c Balbierz 2016 ↓, s. 127.
- ↑ a b Agnes von Krusenstjerna. FemBio - Frauen-BiographieForschung. [dostęp 2020-03-23]. (niem.).
- ↑ Balbierz 2016 ↓, s. 126-127.
- ↑ a b Ulrika Kärnborg: Mörkt & bisarrt. Aftonbladet.se. [dostęp 2020-03-23]. (szw.).
- ↑ Bonnier, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-03-23] .
- ↑ Biblioteksbladet / Nittonde årgången. 1934. Project Runeberg. [dostęp 2020-03-23]. (szw.).
- ↑ Jordahl 2002 ↓.
- ↑ Zakochane pary (1964). IMDb.com. [dostęp 2020-03-23]. (ang.).
- ↑ Amorosa (1984). IMDb.com. [dostęp 2020-03-23]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jan Balbierz. Kraina Becomberga. „Dialog – Miesięcznik poświęcony dramaturgii współczesnej, Grudzień 2016, 12 (721)”. s. 126-127.
- Anneli Jordahl. Literatura szwedzka XX wieku. „Kultura Szwedzka, Marzec 2002, KZ 114b”.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdarzyło się po drodze (oryg. Händelser på vägen) w tłumaczeniu Justyny Czechowskiej w bibliotece Wolne Lektury
- Twórczość Agnes von Krusenstjerna w Project Rutenberg, szw.
- PWN: 3927820
- Britannica: biography/Agnes-von-Krusenstjerna
- Treccani: anne-julie-fredrika-von-krusenstjerna
- Universalis: agnes-von-krusenstjerna
- БРЭ: 2637628
- NE.se: agnes-von-krusenstjerna
- SNL: Agnes_von_Krusenstjerna
- VLE: agnes-von-krusenstjerna
- DSDE: Agnes_von_Krusenstjerna
- Hrvatska enciklopedija: 34279
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.