Аббревиатура
Аббревиату́ра (итал. abbreviatura схьадаьлла лат. brevis «доца») — хьалхарчу элпийн йа дешан аьзнийн абатан цӀерца дацдина дош йа дешнаш.
Аббревиатураш декъало чолхе дацдина дешнашка а, инициалан аббревиатурашка а[1]:
- чолхе дацдина дош — дешнийн цхьаьнакхетарехь яцйина юьхьанцара элементех хӀоттийна (морфемех) дош[1];
- инициалийн тайпана чолхе дацдина дош — дешнийн хьалхара элпаш йа аьзнаш цхьаьнатухуш кхоьллина дешнаш, шен рогӀехь декъало элпийн а, аьзнийн а, элпийн-аьзнийн а аббревиатурашка[1].
Аббревиатуран долара хилам — акроним.
Тайп-тайпана кепаш
[бӀаьра нисйан | нисйан]Инициалийн аббревиатура
[бӀаьра нисйан | нисйан]Элпийн аббревиатура
[бӀаьра нисйан | нисйан]ХӀоттийна дешнийн цхьаьнакхетар кхуллуш долу дешнийн хьалхарчу элпийн абатан цӀерех[1].
- ПКХК (пэ-кхэ-ка) — Пачхьалкхан кхерамазаллин комитет
- л.Ӏ.б. (лэ-Ӏа-бэ́) — лахара Ӏилманан белхало
- РСФСР (эр-эс-эф-эс-э́р) — Российн Советийн Федеративан Социалистиийн Республика
- КХФТ (ка-ха-эф-тэ) — комплексан хийцалучун функцийн теори (комплексан анализ)
Нохчийн элпийн аббревиатурашна йукъара цхьадолу элпийн цӀе абатехь йукъара тӀеэцначаьрца ца дан тарло. Иштта, «Ф» («эф») элп деша тарло «фэ» аьлла:
- ФТБ [фэ-тэ-бэ́] — Федералан талламан бюро
- ДФК [дэ-фэ-ка́] — дарбанан физикин культура
- РФФ [эр-фэ-фэ́] — радиофизикин факультет
«С» («эс») а, «Ш» («ша») а элпаш — «сэ» а, «шэ» а санна:
- АЦШ [а-цэ-шэ] — Америкин Цхьаьнатоьхна Штаташ
- ССРС [эс-сэ-эр-сэ] — Советийн Социалистийн Республикийн Союз
Озан аббревиатура (акрофонетикан аббревиатура)
[бӀаьра нисйан | нисйан]Кхоьллина дешнийн цхьаьнакхетаран элементийн хьалхарчу элпех, амма доьшу ма-гарра[1] (масала, «ПУТ» [пэутэ] ца доьшу, ткъа доьшу [пут]):
- АУС — автоматйина урхаллин система
- ГЭС — гидроэлектростанци
Элпийн-озан аббревиатура
[бӀаьра нисйан | нисйан]Кхоьллина цхьа дакъа юьхьанцара элпийн цӀерех, цхьа дакъа дешнийн дуьхьанцара аьзнех:
- СЭЦЦӀ [сэ-цэ-цӀэ] — Советийн эскаран центран цӀа
- НЛКХПИ [эн-эл-кхэ-пи] — Новкъа леларан кхерамазаллин пачхьалкхан инспекци
Бэкроним
[бӀаьра нисйан | нисйан]Долуш долчу дешах хӀоттийна аббревиатура. Цу тӀе бэкронимо кхето тарло дош схьадаларан маьӀна а, дешан керла маьӀна дала а тарло.
- Spam — Seriously Pissing-off Advertising Mail («Боккъал а баленъяьлла рекламан пошт») йа System Post Automatic Mail («Пошт дӀасахьажоран автоматан система»). (ДӀаделларо ло керла маьӀна «спам» дешна. Юьхьанца и дош, чӀогӀа агрессин реклама йолчу, йораха жижиган консервийн йохк-эцаран маркан цӀе SPAM яра).
- УДАР — Украинин демократийн альянс реформашъяран (политикин парти). ЦӀе ю гӀараваьлла волу боксёр Кличко Виталий коьртехь волу партин аллегори тиллина.
Бэкроним хила тарло иштта йолуш йолчу аббревиатуран забарен шифр дӀаеллар.
- ВЛКСМ — веллачу Ленинан кашчохь самукъа ма-далийла.
Рекурсиван аббревиатура (рекурсиван акроним)
[бӀаьра нисйан | нисйан]Шифр дӀаяккхаран йукъа йоьду ша аббревиатура.
- GNU — GNU‘s Not Unix
- ALT — ALT Linux Team
- PHP — PHP Hypertext Preprocessor
- Wine — Wine Is Not an Emulator
Йолуш ю иштта рекурсиван акроним, шех Ӏотталуш хьажоргаш йолуш, иза HURD аббревиатура. Кхузахь элп H билгалйоккху аббревиатура HIRD, шен рогӀехь H элпо билгалдоккху хьостан аббревиатура HURD. Цул сов, дешнаш «Hurd», а «Hird» а ингалсан маттахь яздаран варианташ ю «Herd» («Бажа, жа»).
Аббревиатураш-дешнаш (маьӀнийн)
[бӀаьра нисйан | нисйан]Хьалхара элпаш ду долу дош
- SMILES — инг. Simplified Molecular Input Line Entry Specification
- SMART — инг. Smiles ARbitrary Target Specification, System Management Arts
Чолхедацдина дешнаш (дешдекъан аббревиатура)
[бӀаьра нисйан | нисйан]Шинна а, сов а дешнийн хьалхара дакъош тӀеттӀатохар
[бӀаьра нисйан | нисйан]- обком — областан комитет;
- партком — партийн комитет;
Билгалдахарш
[бӀаьра нисйан | нисйан]Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.