For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Солир.

Солир

Гоба солир нэрэтэй Дэлхэйдэ эгээн томо түмэр шулуун

Солир (ᠰᠣᠯᠢᠷ, мүн һолир) — замбуулинһаа унагша шулуутай бэе юм.[1][2][3]

Гараг хоорондын орон зайда янза бүриин наһа бүхы элдэб түрэлэй тооһон, шороо, томо бага хатуу бэенүүд оршодог. Дэлхэйн гадарга тооһоной шэрхэгһээ хэдэн килограмм шэгнүүр татаха шулуу хүрэтэрхи янза бүриин хэмжээтэй замбуулинай бэегээр байнга «бүмбэгэдүүлжэ» байдаг.[4][5][6][7][8] Эдэ бэенүүдынь дэлхэйн хиин мандалда нэгэ сагта 60,000 км ба энэһээшье ехэ хурдатайгаар орожо ерэн агаарай үрэлтын уламһаа хайлажа шатана.

Солирой бэень дэлхэйн агаар мандалые нэбтэлэн газарта буун солир боложо бай үзэгдэл.

Солир доторынь гурба ангилна.[4] Эндэ:

  • Солирой бэенүүд — замбуулин орон зайда бай тооһонрй хуримталал гү, али шулуулгын хэлтэрхэй юм.
  • Толир — хиин мандалда орожо ерэн шатажа бай бэеын харагдаха хэһэг юм. «Одон харбаха» харбахань сэхэ линидаа толир шатажа байн элирэл юм.
  • Солир — шатажа дууһалгүйгөөр дэлхэйн гадарга дээрэ унажа бууха толирой бэеэ солир гэдэг. Солирой унаһан газарайхинь нэрээр голдоо нэрлэнэ. Иимэ замаар дэлхэй дээрэ унажа ерэдэг 200 тонно оршом бэеын ехэнхинь тооһоной бага шэрхэг тэдышье 20 оршомынь солир байдаг.

Найрлагаһаань хамааржа солирые 3 түрэлдэ хубаадаг. Эндэ:

  • Түмэр солир — 5-10 хубинь никель агуулһан түмэрлиг;
  • Шулуун солир — силикатай түрэлэй минерал шулуулиг ехэтэй;
  • Холимог солир;

Шулуун солир ехэ байха магадлалтай болобошье олдоһон солирнууд ехэнхидээ түмэр солир байдаг

Дэлхэйн гадарга дээрэ томо солир унаһанһаа бии болоһон үбэр мүсэ хэлбэринь һарын гадаргада зонхилдог үрэхэ тогоонһоо илгаагүй байдаг.

Монголдо солир унажа байһан мэдээ олон. Жэшээнь, 1933 ондо Үмэнэгоби аймагта Ноён Богдо, Гоби-Алтайда Ажа Богдо (582 кг шэгнүүртэй) зэргэ солир унаба. Эгээн томонь Хобдо аймагай Булган сумын нютагда 20 тн Мүнгэн дүшэ солир юм.[4]

Солиртой холбогдолтой зураг

[Заһаха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]
  1. meteoroid. Science Dictionary.
  2. Coffey, Jerry (2009-07-30). What Is The Difference Between Asteroids and Meteorites. Universe Today. “...asteroids are smaller than planets but larger than meteoroids”
  3. meteoroids. The free dictionary.
  4. 4,0 4,1 4,2 Е.Батчулуун (2009). Дэлхий судлал. Мөнхийн үсэг. 
  5. Archive copy. the original on 2015-07-02 үдэрһөө архивлагдаһан. 2014-09-07 үдэртэ хандаһан.
  6. Archive copy. the original on 2003-12-26 үдэрһөө архивлагдаһан. 2014-09-07 үдэртэ хандаһан.
  7. Asteroid Fast Facts. NASA.
  8. Infographic: What's the Difference Between a Comet, Asteroid and Meteor?. Universe Today (20 February 2013).
Наранай аймаг
НаранҺагбаБаасанҺараДэлхэйФобос ба ДеймосМягмарЦерераБага гарагай бүһэПүрбэ (гараг)Пүрбын дахуулнуудБямбаБямбын дахуулнуудТэнгэриин ванТэнгэриин вангай дахуулнуудДалайн вангай дахуулнуудДалайн ванДэлхэйн вангай дахуулнуудДэлхэйн ванХаумеагийн дахуулнуудХаумеаМакемакеКюперийн бүһэДисномиаЭридаСарнисан дискОортын үүл
Наран · Һагба · Баасан · Дэлхэй · Мягмар · Церера · Пүрбэ · Бямба · Тэнгэриин ван · Далайн ван · Дэлхэйн ван · Хаумеа · Макемаке · Эрида
Гарагууд · Одой гарагууд · Дахуулнууд: Дэлхэйн · Мягмарай · Пүрбын · Бямбын · Тэнгэриин вангай · Далайн вангай · Дэлхэйн вангай · Хаумеагай · Эридын
Бишыхан бэетэнүүд:   Толир · Бага гараг/Бага гарагай дахуулнууд (Бага гарагай бүһэ) · Кентаврууд · Транс-Нептуны бэетэнүүд (Кюперэй бүһэ/Сарнисан диск) · Һүүлтэй одонууд (Оортын үүл)


{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Солир
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.

X

Get ready for Wikiwand 2.0 🎉! the new version arrives on September 1st! Don't want to wait?